پایان نامه درباره رفتار اخلاقی، معیارهای اخلاقی، رشد شناختی، اصول اخلاقی

دانلود پایان نامه ارشد

خود و خودنمایی؛ بعضی نوجوانان به ظاهر خود بسیار اهمیت می‌دهند و سعی دارند از این طریق برتری خود را اثبات کنند. علت آن اینستکه گمان می‌کنند بهترین راه رشد شخصیتشان در جامعه همین است و گاهی هم جلب توجه جنس مخالف علت اینچنین رفتارهایی است.
کمرویی؛ محققان ریشه اصلی کمرویی را در ترس یا اضطراب اجتماعی می‌دانند و اضطراب اجتماعی وقوع نوعی ارزیابی شخصی در موقعیت‌های مختلف اجتماعی است. بعضی نوجوانان به علت تجربیات گذشته و یا به علت تفکرات اشتباهشان گمان می‌کنند همیشه مورد ارزیابی و انتقاد دیگران و در معرض تحقیر شدن هستند و همین باعث ترس آنها از قرار گرفتن در موقعیت‌های مختلف اجتماعی شده که اگر نتوانند بر این ترس غلبه کنند به خصلت کمرویی و کمبود اعتماد به نفس مبتلا می‌شوند.30
خشم؛ در نوجوانان پرخاشگری و تندمزاجی زیاد دیده می‌شود. دسته‌ای دلیل پرخاشگری را ناکامی و تعارض می‌دانند.31 از آنجا که آستانة تحمل نوجوان بسیار پایین است و هنوز به قدرت کنترل احساسات خود دست نیافته، به محض رویارویی با مانع یا دوراهی‌ای بر سر راهش، کنترلش را از دست داده و خشمگین می‌شود.
نگرانی؛ طبیعی است که نگرانی‌ها در سن نوجوانی بسیار شدت ‌یابند. کودکانی که تا دیروز غمی جز بازی‌های خود نداشتند حالا یکدفعه با وظایف سنگین رشدی نوجوانی، انتظارات اجتماعی و احساسات دینی روبه‌رو شده‌اند و آنهایی که از دوران کودکی‌شان ترس‌ها و بی‌مهری‌هایی به یاد داشته باشند اضطرابشان از این هم بیشتر است. او بسیار نگران آینده است و علاقه دارد بهترین آینده را برای خود و حتی دیگران رقم بزند. نگران روابط عاطفی خانواده است، چون نمی‌خواهد باقی عمر از محبت آنها محروم باشد؛ وضع تحصیلی برایش بسیار مهم است، زیرا دانش مقدمة کسب احترام است؛ روابط اجتماعی و عاطفی‌اش مهمند، چون نیاز دارد تنها و بی‌همدم نباشد؛ محیط‌های تازه برایش نگرانی می‌آورد، چون‌ نمی‌داند در محیط جدید چگونه باید رفتار کند؛ نگران برداشت‌های دیگران از خود است، زیرا نمی‌خواهد محکوم به بی‌کفایتی شود. تمام این نگرانی‌ها نشانة مسئولیت‌پذیری و بزرگ شدن اوست و باید او را یاری کرد تا این حالتش به افراط کشیده نشود که در آن صورت تبدیل به ترسی غیر طبیعی خواهد شد و ذهن او را آشفته خواهد ساخت.
افسردگی؛ هرگاه فشار روانی و استرس‌ها زیاد باشد بیم آن می‌رود که روال زندگی طبیعی و معمول یک جوان از هم پاشیده شود و دچار نوعی اختلال عاطفی یا روانی بشود.32 ترس و نگرانی بیش از حد، کم‌کم باعث افسردگی بعضی نوجوانان شده و آسیب‌پذیری‌شان را در مقابل ناکامی‌ها و ناملایمات زندگی شدت می‌بخشد. نگرانی افراطی، حالتی تدافعی ایجاد می‌کند، به نحوی که انسان با بدبینی و سوء‌ظن مدام منتظر رویدادی ناخوشایند می‌ماند تا واکنش منفی خود را نسبت به آن بروز دهد و به این صورت کم‌کم فعالیت مثبت خود را از دست داده و گوشه‌گیر و ناامید و افسرده می‌شود که یک راه درمان این حالت واداشتن اینچنین افرادی به تفریح و لذت‌های هنری است.

2-3-7. رشد اخلاقی
تحقیقات بسیاری از روانشناسان، از جمله کیزی (1975)، هافمن (1980)، رست (1973)، توریل (1969)، کالبرگ (1976) نشان می‌دهد که لازمة ارتقای تحول اخلاقی کودک، پدید آمدن ساخت‌های شناختی در آن مرحله است. در عین حال، اکثر این تحقیقات از این نکته حکایت دارند که هر چند توالی مراحل تحول شناختی و اخلاقی کودکان و نوجوانان در همة فرهنگ‌ها با ترتیب ثابت و غیر قابل تغییری همراه است، اما تسریع یا تأخیر در نحوة دستیابی کودکان به این مراحل بر اساس ظرفیت‌ها و تفاوت‌های فردی و بر حسب ویژگی‌های فرهنگی و تربیتی تغییر می‌کند.33
از نظر پیاژه کودک ابتدا یک واقع‌گرای اخلاقی است. او قوانین را مقدس و غیر قابل تغییر می‌پندارد و بدون در نظر گرفتن انگیزه و نیت افراد به قضاوت در مورد آنها می‌پردازد. او گمان می‌کند همه می‌بایست مطیع محض هر قانونی باشند و خودمداری‌اش مانع از آن می‌شود که درک کند ممکن است دیگران، دیدگاه‌های متفاوتی با او داشته باشند.
سپس از حدود 11-12 سالگی به بعد یعنی در سنین نوجوانی است که فرد به قابلیت تفکر انتزاعی دست یافته، توانایی نسبی‌گرایی اخلاقی را نیز به دست می‌آورد. از آن موقع، او می‌تواند درک کند میزان تقصیر فرد را ماهیت انگیزه وی تعیین می‌کند و در قضاوت‌های اخلاقی‌اش با توجه به انگیزه‌ها و اوضاع و احوال متفاوت، انعطاف بیشتری نسبت به قوانین به دست می‌آورد و با آگاهی از دیدگاه‌های متفاوت دیگران، تشخیص می‌دهد که قوانین، حاصل توافق افراد برای انجام دادن رفتارهای مناسب در موقعیت‌های معین است.34
لارنس کالبرگ نیز تحقیقات بسیاری برای تعیین سطوح اخلاقی انجام داد. او معتقد بود دلایل افراد در توجیه رفتار و اعمالشان، نشان‌دهندة سطوح یا میزان رشد‌ یافتگی اخلاقی آنهاست و به همین ترتیب با بررسی دلایل افراد سه سطح رشد اخلاقی را تعریف کرد که هر سطح دارای دو مرحله است.
سطح اخلاقی پیش‌قراردادی: کودکی که در این سطح قرار دارد، نسبت به قوانین و برچسب‌های خوب و بد و درست و نادرست، بسیار تأثیرپذیر و حساس است. او رفتارهای خود را مطابق با پیامدهای مادّی آنها (تنبیه و تشویق) و یا بر حسب قدرت کسانی که قوانین را برای وی وضع می‌کنند تنظیم می‌نماید (مثلاً پدر و مادر). در این دوره، اخلاق هنوز درونی نشده است و معیارهای اخلاقی به طور واقعی و حقیقی وجود ندارند. این سطح از رشد اخلاقی خود شامل دو مرحله است:
مرحلة اول: اطاعت از قوانین تنها به منظور اجتناب از تنبیه شدن.
مرحلة دوم: اطاعت از قوانین تنها به منظور دریافت احترام یا پاداش.
سطح اخلاقی قراردادی: در این سطح، رفتار اخلاقی کودک برای سازگاری و هماهنگی با نظم اجتماعی است و از تمایل وی به حفظ و نگهداری این نظم سرچشمه می‌گیرد. اگرچه کودک در این دوره با والدین خود همانندسازی می‌کند و خود را با آنچه که آنها به عنوان درست و غلط ارائه می‌دهند تطبیق می‌دهد، ولی انگیزه و محرک اصلی او در این سازگاری و هماهنگی، بیشتر همانندسازی با والدین است و هنوز نمی‌توان گفت که در این دوره، معیارهای اخلاقی درونی شده‌اند. این سطح از تفکر اخلاقی نیز شامل دو مرحله به شرح زیر است:
مرحلة سوم: اطاعت از قوانین در جهت حفظ روابط خوب و تأییدهای دیگران.
مرحلة چهارم: اهمیت انجام وظیفه برای حفظ نظم جامعه و جلوگیری از هرج و مرج در محل زندگی.

سطح اخلاق فرا قراردادی: در این دوره، معیارهای اخلاقی افراد درونی شده و رفتار اخلاقی به وسیلة یک رمز اخلاقی درونی هدایت می‌شود. اخلاق، در این دروه، بر اساس اصولی جهانی و برتر از قراردادهای اجتماعی است. رفتار اخلاقی بستگی به تصویب و اجازه و یا جلوگیری و نهی دیگران ندارد و مستقل از قدرت گروه‌هایی است که از آن حمایت می‌کنند. مسایل اخلاقی بر اساس اصول اخلاقی عمومی حل می‌شود و سرپیچی از آن احساس گناه و محکومیت برای فرد به وجود می‌آورد. این سطح از رشد اخلاقی تنها در آغاز نوجوانی، با ظهور تفکر منطقی و انتزاعی ممکن می‌شود، زیرا این حس بیشتر بر تغییرات ساختی تفکر استوار است نه شناخت بهتر از ارزشهای فرهنگی. این نیز شامل دو مرحله به شرح زیر است:
مرحلة پنجم: احترام به قوانین بر حسب اصول اخلاقی شناخته شده، اصولی که برای سلامتی جامعه بنیادی است، صورت می‌پذیرد مانند اهمیت احترام به همتایان.
مرحلة ششم: احترام به قوانینی که به طور فردی انتخاب می‌شود، نه بر اساس الزامهای قانونی یا نظر دیگران مثلاً آزادی، برابری و … .35
سطوح و مراحل تعیین شده به وسیله کالبرگ، چگونگی تفکر شخص را تشریح می کنند نه آنچه را که او درباره موضوع معینی فکر می‌کند و نه آنچه را که او در موقعیت معینی انجام خواهد داد. نوجوانان هم اگر از محیط سالم و تربیت مناسبی برخوردار باشند این قابلیت را دارند که افکارشان طبق مراحل پنجم یا ششم باشد، وگرنه هر کسی در هر زمانی از زندگی‌اش این قدرت را دارد، طبق هر مرحله‌ای که دوست داشت رفتار کند.

2-3-7-1. وابستگی رشد اخلاقی به دین
با وجود اینکه مراحل بالاتر رشد اخلاقی نیازمند اعتلای رشد شناختی است، نباید تمام بحث رشد اخلاقی را زیر مجموعة رشد شناختی دانست. روانشناسی رشد اخلاقی که پیاژه و کالبرگ ارائه کرده‌اند دارای محدودیت‌ها و ضعف‌های نظری است. چنین دیدگاهی، به سبب آنکه صرفاً قضاوت اخلاقی در مورد قوانین و مناسبات اجتماعی غربی را مبنای نظریه خود قرار داده است و توجهی به بنیانهای جاودانة اخلاقی ندارد، نمی‌تواند الگوی مناسبی از سطوح متعالی روحانی و عقلانی اخلاق باشد.
برای بیان وابستگی اخلاق به دین، ابتدا باید مشخص کنیم چه کسی می‌تواند تعیین کند چه رفتاری اخلاقی است و چه رفتاری غیر اخلاقی. پاسخ‌های مختلفی مطرح شده است، مثلا کانت در پاسخ به این سوال، عقل محض را کافی می‌داند و نیازی به کمک دین نمی‌بیند.36 از این پاسخ متوجه می‌شویم که او دین را به درستی درک نکرده است، زیرا دین به نوعی همان برنامه عقل محض برای انسان است. کانت باور نداشته که عقل انسان ناقص است و همین موجب بیراهه رفتنش شده است، او نمی‌دانسته که اگر فقط بخواهد با عقل قوانین اخلاقی را دریابد، این عقل او نیست که توانایی انجام این کار را دارد، بلکه عقلی می‌بایست این کار را انجام دهد که دانای کل باشد و از تمام سود و زیان‌های بر سر راه انسان آگاه باشد که آن عقل تنها خداوند متعال است. بشر برای اعتلای اخلاقش نیازمند دین یا به واقع نیازمند نظر خداوند است، محدودیت و نقص معرفت بشری و عدم تأمین سعادت جامعة انسانی در صورت ابتناء اخلاق بر معرفت بشری، جایگاه دین و نیاز اخلاق به آن را روشن می‌سازد.
اهمیت وابستگی اخلاق به دین در این است تا به رابطه تنگاتنگ این دو تاکید کنیم و بیان کنیم که با رشد شناختی نوجوان و بالتبع رشد اخلاقی او چه سوالات مهم دینی‌ای نیز در ذهن او شکل خواهند گرفت. نوجوان علاوه بر آرمان‌گرایی و کمال‌جویی‌اش به مرحله‌ای رسیده که می‌تواند در امور انتزاعی بیندیشد و در ذهنش آنها را به چالش بکشاند. او دیگر آن کودک مطیع گذشته نیست و سعی دارد با توانایی ذهن خودش پاسخ سوالاتش را بیابد، باید مراقب باشیم نوجوانان‌مان این مرحله را به چه شکلی می‌گذرانند و شالودة ذهنشان را از چه موادی بنا می‌نهند. نباید به پاسخ‌های سطحی و اقناع‌های زودگذر قانع شویم، بلکه باید به درستی به شبهاتشان پاسخ دهیم و با دلایل محکم آنها را کاملا به مرحلة یقین برسانیم که به قول استاد شهید مطهری (ره): «شک گذرگاهی خوب ولی ایستگاهی خطرناک است» (عدل الهی، ص7).

2-3-7-2. رشد دینی نوجوان
در دین اسلام سن نوجوانی به عنوان نقطه شروع التزام به رعایت تکالیف دینی معین شده است که همین نشان‌دهنده اهمیت رشد دینی در این سنین است. چه کسی بالاتر از خداوند می‌تواند معین کند، انسان چه موقع صلاحیت مخاطب شدن به اوامر او را دارد. وقتی خداوند که خالق انسان است و به تمام وجوه او علم کامل دارد لازم می‌بیند انسان از سن نوجوانی حدود الهی را رعایت کند، نشان می‌دهد چه تغییرات بزرگی در این سنین در انسان پدید آمده که صلاحیت اینچنین تکلیف عظیمی را یافته است.
روانشناسان غربی نیز به تغییرات این سنین پی برده‌اند و از اهمیت دوران بلوغ و جهش ناگهانی به طرف مذهب در آن دوران سخنانی گفته‌اند. به گفته دبس: «در این دوران نوعی بیداری مذهبی حتی نزد کسانی که سابقا نسبت به مسائل مذهبی لاقید بوده‌اند دیده می شود؛ دگرگونی و گرایش به مذهب را می توان بخشی از توسعة شخصیت نوجوان دانست». همچنین کوهلن و آرنولد با تحقیقاتشان نشان دادند نوجوانان در سنین 12 تا 15 سالگی دارای اعتقادات مذهبی بیشتری هستند و روسو قدم را از این هم فراتر نهاده و معتقد بود که در حدود 16 سالگی می‌بایست به تربیت دینی انسان پرداخت.37 اودلوم نیز اصرار داشت، بسیاری از نوجوانان داشتن نوعی فلسفه زندگی را برای خود لازم می‌دانند، آنها وقتی به جهان اطراف خود می‌نگرند سعی می‌کنند تا شخصیت خود را ارزیابی نمایند که در این موقع احساس می‌کنند درباره جهان، معنای وجود انسان و

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه درباره جنس مخالف، رشد اجتماعی، عوامل اجتماعی، مشکلات جنسی Next Entries پایان نامه درباره ایدئولوژی، هویت فردی، نیروهای اجتماعی، دوره نوجوانی