پایان نامه درباره دوره قاجار، هخامنشیان، کاخ گلستان، دوره صفوی

دانلود پایان نامه ارشد

ارسی، به عنوان یکی از این تزئینات در قسمتهای مختلف عمارت، پرداخته شده است. هم چنین مطالبی در خصوص چگونگی حفظ بنا و جلوگیری از تخریب آن و پیشنهاد در مورد تبدیل این خانه به موزه عناصر وابسته به معماری دوره قاجار داده شده است. در این پایان نامه نیز مطالب عنوان شده در مورد ارسیهای بسیار زیبا در بنای فوق، کلی بوده و بیشتر به جزئیات دیگرتزئینات پرداخته شده است.
4-هنرهای کاربردی و تزئینات وابسته به معماری درخانه های قاجار شهر سنندج
پژوهشگر: مهشید، قهرمانیان، کارشناس ارشد باستان شناسی، تهران،1384
استاد راهنما: امان الله یغمایی
استاد مشاور: مسعود آذرنوش
دانشگاه آزاد اسلامی، تهران مرکزی، دانشکده ادبیات وعلوم انسانی، گروه باستان شناسی.
در پایان نامه فوق به مطالعه هنرهای کاربردی دوره قاجار در خانه های اربابی شهر سنندج پرداخته شده است. بر اساس این پژوهش، روند شکلگیری شهر سنندج و به تبع آن تزئینات معماری در دوره صفوی آغاز و تا اواخر دوره قاجار ادامه داشته است. در اوایل، تزئینات تحت تأثیر دیگر مناطق به ویژه اصفهان بوده، اما بتدریج استادکاران سنندجی سلیقه های محلی را نیز در این مورد بکار بردند. پژوهشگر به این امر پرداخته که درکنار هنر آجرکاری و آجرتراش که در همه خانهها بکار رفته، ارسیسازی هم در این شهر و در این دوره، به اوج خود میرسد و هنرهای ظریفتری چون گچبری و نقاشی، به علت موقعیت اقلیمی سنندج ، برخلاف شهرهایی چون کاشان و اصفهان، در نمای عمارتها بکار نرفته است. از عنوان پایان نامه میتوان دریافت که مسیر مباحث این پژوهش محدود به شهر سنندج بوده و خصوصیات ارسیها بر طبق شرایط فرهنگی بومی و منطقهای شکل گرفته است.
5- بررسی ویژگیهای هنرهای وابسته به معماری موجود درکاخ گلستان
پژوهشگر: پریناز سادات پیروز،کارشناسی ارشد صنایع دستی،گرایش پژوهش هنر
استاد راهنما: دکتر محمد تقی آشوری
استاد مشاور: دکترمهران هوشیار
دانشگاه سوره ، دانشکده هنر
در این پایان نامه، مجموعه کاخ گلستان به لحاظ معماری و هم چنین انواع هنرهای وابسته به معماری در دوره قاجار هم چون کاشی کاری، آینه کاری، گچبری، حجاری، نقاشی دیواری، آجرکاری و هنرهای چوبی، بررسی شده و تاثیر عوامل نفوذی هنر غرب در این آثار مشخص شده است و نتیجه حاصله اینکه، در میان انواع تزئینات موجود در مجموعه کاخ گلستان، کاشی کاری و آینه کاری بیشترین سهم را دارا بوده و در میان نقوش بکار رفته، نقوش گیاهی، بیشترین وسعت را در برگرفته و در کنار نقوش هندسی، نقوش مناظر و معماری، نقوش انسانی و حیوانی، خودنمایی میکند. در این میان گچبری، آجرکاری، حجاری و تزئینات چوبی مانند ارسی، ازجمله مواردی هستند که تأثیرات غرب بر آنها، هم در نقوش و هم در شیوه اجرا بسیار ناچیز بوده و بیشتر ملهم از سنت های ایرانی است. اما کاشی کاری، گچ بری و خاصه نقاشی دیواری بیشترین سهم را در تأثیر از هنر غرب داشتهاند. با اینکه ارسیهای موجود در مجموعه کاخ گلستان در تهران، به لحاظ ساختاری و تزئینی در دوره قاجار از نمونههای شاخص این هنر محسوب میشود اما پژوهشگر در این پایاننامه بسیار مختصر و در حد اشارهای گذرا به ارسیهای این مجموعه پرداخته است.
در تمامی این مقالات و پایان نامه ها میتوان اطلاعاتی در راستای بررسی قسمتهایی از این پژوهش بدست آورد، اما شایان ذکر است که مطالب هیچ کدام از این منابع پاسخ سؤالات موضوع این پایاننامه را در بر نداشته و هدف این رساله را برآورده نمینماید.
1-7-جامعه آماری
این رساله یک پژوهش بنیادی است که در آن ساختار و نقوش ارسیها در معماری دوره قاجار مورد بررسی قرار گرفته است. جامعه آماری این رساله منتخبی از ارسیهای شاخص در معماری این دوره میباشد. روش مورد نظر برای گردآوری این نمونهها، روش انتخابی بوده که با توجه به بررسی کیفی نمونهها، نتایج مناسب را در بر خواهد داشت. جهت یافتن اطلاعاتی در این زمینه، همگام با استفاده از اطلاعات منابع کتابی و در روش میدانی، با مراجعه به حدود 125 بنای قاجاری در 16 شهر(تهران، کرج، قزوین، زنجان، تبریز، اردبیل، خلخال، لنگرود، ساری، گرگان، قم، یزد، کاشان، اصفهان، ابیانه و شیراز) و گرفتن بیش از 2000 عکس از ارسیها در بناهای فوق، روند پایان نامه انجام گرفته است.
1-8- محدویت های تحقیق
-عدم دسترسی به بناهای قاجاری شاخص در شهرهای مختلف، بدلیل کاربریهای مختلف بناهای فوقالذکر.
-نبود امکان بازدید از ارسیهای باقی مانده در بناهای دوره قاجار.

فصل دوم:
مبانی نظری

2-1-تاریخچه بهرهگیری از چوب در ایران
همانگونه که قدمت و سابقه آثار هنری نشان میدهد، انسان از گذشتههای دور همواره به هنر و مظاهر هنری علاقمند بوده و این مهم، ریشهای عمیق در نحوه اندیشه و اعتقادات هر قوم داشته است. بیگمان هنر معماری یکی از بارزترین شاخصه های تمدن هر قوم و ملت بوده و نشان از شیوه تفکر وی در رابطه با جهان پیرامون و جهانبینی وی دارد. با گسترش اندیشه انسان اولیه در باره فضای بسته و مسقّف پیرامونش که تنها برای محافظت از خویش ساخته، و عبور از هدفهای ساده اولیه و تقسیم فضاها بر طبق نیازهای فردی و اجتماعی و هم چنین خلق آثاری که مطابق با سرشت زیباجوی او بود، دریچه دنیایی دیگرگون بر وی باز و بدینترتیب انسان به دنیای هنر قدم گذارده و عناصر مختلف در محیط پیرامونش چون سنگ، خشت، چوب و….را دست مایه خویش قرارداده و موجب ظهور و بروز خلاّقیتها و توانائیهایی شگرف گشته است.
یکی از عناصر مورد استفاده در معماری دنیا و هم چنین ایران، چوب و دستاوردهای گیاهی میباشد که از دیرباز به گونهای طبیعی در اختیار و دسترس بشر بوده و بنا بر شواهد، استفاده از این ماده از روزگاران کهن توسط انسان متداول گشته و بر طبق آثار بدست آمده، انسان اولیه همواره بخش مهم و یا لااقل بخشی از نیازهای روزانه خود را از این ماده تأمین نموده و از قسمتهای مختلف چوب و مصالح گیاهی برای ساخت ابزار و ایجاد سرپناه استفاده میکرده است .
علیرغم خصوصیت و ویژگی طبیعی چوب و عدم پایداری و پوسیدگی آن در برابر عوامل جوی و دیگر عوامل محیطی و نداشتن مقاومت کافی در مقابل انواع موجودات زنده، آثار بدست آمده از دورانهای کهن، بسیار اندک بوده و این امر آگاهی کمی از آثار چوبی در بناهای اولیه و هنر درودگری در ایران را بدست میدهد. « هرچند تاریخ مصرف چوب در ایران چندان معلوم نیست ولی از خلال نوشتههای محققان و مورخان و باستانشناسان میتوان استنباط کرد که در ایران در عصر حجر استفاده از چوب مرسوم بوده است»( امیری، 1385، ص.16).
طبق مطالعات« مردمان بومی شمال ایران، که قرنها قبل از مهاجرت آریائیها در ایران می زیستند، در حدود 4200 سال قبل از میلاد مسیح، چوب را در کلبهسازی خود بکار میبردند و نقش یک استوانه متعلق به 3000 سال قبل از میلاد مسیح، که در شوش بدست آمده است، نشان میدهد که استفاده از چوب برای وسایلی از قبیل نردبان و غیره در این دوره متداول بوده است»(حجازی،1364، ص. 2)( شکل2-1).

(شکل2-1)، نقش کلبه در استوانه بدست آمده از شوش ( امرایی ، 1388،ص. 8 )

استفاده از چوب در ساختمان و یا نشانههایی از ابزارهای متعدد کاربردی هم چون نردبان و…حاکی از وجود فراوانی چوب در منطقه بوده است. « تحقیقات زمین شناسی اخیر نشان داده است، در زمانی که قسمت اعظم اروپا از توده های یخ پوشیده بود، نجد ایران از دوره باران که طی آن حتی دره های مرتفع در زیر آب قرار داشت، میگذشت»( گیرشمن1، 1372،ص. 9). با استناد به این امر « میتوانیم بفهمیم که در زمان کهن در قلب ایران جنگلهای وسیعی وجود داشته که اکنون به ندرت در آنجاها درخت دیده میشود» (وولف2، 1372،ص. 67).
در ادامه روند تکاملی معماری، بهره وری از چوب، آگاهانهتر و با توجه به شناخت خصوصیات این عنصر انجام گرفته است « در حوالی رود هیرمند، شهری (شهر سوخته) با استفاده از اسلوب شهرسازی و بهطور منظم در هزاره سوم قبل از میلاد وجود داشته است ….کاوشهای باستانشناسی که روی آن انجام شده نشان میدهد که چوب در پوشش برخی از بناها در سقف و نعل درگاهها و تیرهای زیرپله به کار رفته است» (زمرشیدی، 1377،ص. 105) (شکل2-2).

(شکل 2-2): پوشش بام خانه ای در شهر سوخته از چوب (کاتب، 1384،ص. 62)

با بررسی آثار به جای مانده از دورههای تاریخی میتوان دریافت که چوب در معماری دورههای قبل از اسلام در ایران، بصورت قطعات بزرگ چوبی در معماری، به عنوان بخشی از ساختمان به کار میرفته است. بهطور مثال در دوره مادها، از چوب به عنوان ستونهای چوبی در ایوان خانه، تالار دژ و معابد و بصورت تیرهای چوبی در سقف اتاقها و انبارها و نیز پوشش روی سقف خانهها که بوسیله تیرهای چوبی و شاخه های درختان پوشانده میشده، استفاده میکرده اند.« به علت باقی نماندن آثار معماری مردم عادی تا به امروز میتوان چنین استنباط نمود که مصالح به کار برده شده در بنای خانهها عموماً از خشت و چوب بوده است»( سرفراز و فیروزمندی،1381،ص. 23).
از زمان هخامنشیان مدارک تاریخی روشنتری در دست است و مبین استفاده از چوب در سطح گسترده تری می باشد که این امر را میتوان ناشی از فراوانی چوب در زمان هخامنشیان و هم چنین ثروت و توانایی آنها برای حمل این ماده از مناطق دیگر دانست. « در زمان هخامنشیان به غیر از صنایع جنگلی، چوب در امور کشتیسازی، خانهسازی و….نیز اهمیت به سزایی داشته است. همچنین استفاده از چوب در امور ساختمان و معماری نیز در دوره هخامنشیان بطور شگرفی ترقی کرد»(پارساپژوه، 1373،ص ص. 28و29).
«از دوره سلوکیها مدرک قابل توجهی در دست نیست و در دوره اشکانیان …..استفاده از چوب در معماری کاملا رواج داشته است»(کیانی،1376، ص. 197). «در زمان پادشاهی ساسانیان (212 – 615) وقتی که طاقهای ضربی و گنبدی جانشین بام های تخت گردید، میلههای چوب سرو برای نگهداشتن فشار افقی سقفهای طاق نمایی، بسیار زیاد بکار برده می شده»(وولف،1372، ص. 69).
با ظهور اسلام کاربرد چوب در زمینههای مختلف، گسترش یافته و از این عنصر در بخشهای مختلف معماری، ابزارآلات کاربردی و تزئینی استفاده گردیده است. « کلبهها و ساختمانهای چوبی، کلافهای ساختمانی، ستونهای چوبی، سقفهای چوبی قابدار، وسایل متصل به ساختمان مثل در و پنجره، وسایل کاربردی چون منبر، ابزارآلات صنعتی و کشاورزی و…..ادامه یافت»(کیانمهر،1378،ص. 29) و هنرمندان ایرانی در این دوره و در استمرار هنر گذشته، شاهکارهای نفیسی در زمینه تزئینات معماری و غیره، از خود به جای گذاشتند. این دست ساختهها که جنبه کاربردی داشته و بیشتر در اماکن مذهبی و برای برآوردن نیازهای روزمره بوده است، در نهایت تناسب و زیبایی جلوهگر گشته است. « از آثار باقی مانده از دورههای اولیه بعد از ظهور اسلام می توان به چهار لنگه در متصل به هم مربوط به مقبره سلطان محمود غزنوی که هم اکنون در موزه آگرای هند نگهداری می شود، اشاره نمود » (همان،ص.9) (شکل2-3).

( شکل 2-3 ): در چوبی منبت کاری شده مقبره سلطان محمود غزنوی، موزه آگرا، هند (کیانمهر، 1378،ص. 9)

« در دوره سلجوقی نیز نه تنها استفاده از چوب در هنر و صنعت آن زمان مرسوم و متداول بوده بلکه به تزئین آن نیز توجه خاصی میشده است….. از دوره تیموری و ایلخانی آثار کندهکاری و منبتکاری چوب باقیمانده که در برخی از آثار دورههای مذکور شاهد ترکیب نقوش ایرانی با طرحهای چینی هستیم» (یاوری، 1387،ص. 16) مانند منبر مسجد جامع نائین (شکل2-4).

( شکل 2-4): منبر چوبی گره چینی شده و منبت کاری مسجد جامع نائین، برگرفته از سایتnainna: (نائینا)

یکی از درخشانترین دورههای هنری ایران پس از اسلام دوره صفویه است. با توجه به شواهد موجود می توان گفت که آثار چوبی دوره صفویه به لحاظ نقش و شیوه اجرایی استمرار هنر دورههای گذشته بوده که بواسطه تعاملات فرهنگی و هنری با دنیای غرب، با تحولاتی

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه درباره دوره قاجار، معماری ایران، معماری سنتی، کارشناسی ارشد Next Entries پایان نامه درباره معماری ایران، معماری سنتی، فضای معماری، دوره قاجار