پایان نامه درباره دریاچه ارومیه، روش‌شناسی

دانلود پایان نامه ارشد

نهایی مورد نظر لوالوا مشکل است ولی در هر حال مهم‌ترین معیارها شامل سکوضربهی آمادهسازی شده بر روی برداشتهها، حباب ضربهی بزرگ، تحدب طولی و جانبی آن‌ها میشود. هم چنین برداشتهها معمولاً حداقل جای 5 برداشته را بر سطح پشتی203 خود داشته و همچنین در امتداد محور تراشهبرداری شکل متقارن دارند.
– انتخاب تولیدات آمادهسازی204: تولیدات آمادهسازی لوالوا را میتوان در سه گروه بررسی کرد:
نوع 1: تولیدات آمادهسازی جانبی205: وجود این تولیدات از جای تراشههای کوچک و پهنی که بر لبهی جانبی سنگ‌مادر کلاسیک لوالوا قرار دارد، استنتاج میشود. سکوضربهی این نوع برداشته‌ها معمولاً عریض است.
نوع 2: تولیدات آمادهسازی طولی206: این تولیدات آماده سازی به این دلیل که همیشه یک لبهی overpassed دارند، به راحتی قابل‌تشخیص‌اند.
نوع 3: تولیدات آمادهسازی پیش لوالوا207: به دلیل وجود اثر برداشت تولیدنهایی بر روی سنگمادر، این نوع تولیدات آمادهسازی را نمیتوان به آسانی و از بررسی جای برداشتههای سطح رویی سنگ‌مادر استنتاج کرد. ونپیر معتقدر است به این دلیل که این نوع برداشتهها دقیقاً پیش از تولید نهایی برداشت میشوند، برخی ویژگیهای تولید نهایی مانند جای برداشتههایی در جهات مختلف را بر خوددارند.
2- بازسازی سطح رویی سنگ‌مادر208: آآسسآ دذداتذیستااابرای بیشتر مجموعهها بازسازی امکان‌پذیر نیست، ولی اگر در مجموعهای این امر ممکن بود اطلاعات بسیار مفیدی را ارائه میکند. با بازسازی سطح بالایی میتوان توالی کاهش را بازسازی نموده و ترتیب برداشت هر یک از تولیدات نهایی نیز تعیین میشود.
3- تحلیل: شناسایی متدها: در هر دو گروه سنگ‌مادرها و تولیدات نهایی، متدهای مختلفی وجود دارد که از طریق شکل قرارگیری جای برداشتهای آماده سازی مشخص میشوند.
4- ترکیب: از هر دو رویکرد پویا و ایستا ویژگیهایی مطرح میشود. از دیدگاه ایستا تعداد مطلق و نسبی گروههای مختلف سنگمادر و تولیدات نهایی بر اساس متد به‌کاررفته، تعداد مطلق و نسبی تولیدات آمادهسازی، تحلیل ویژگی نمونه‌های آماری برای گروه‌های سنگ‌مادر و تولیدات نهایی، نمونههای ریختی و از دیدگاه پویا تعداد سطوح لوالوا در هر کاهش، تعداد تراشههای آماده سازی هر سطح و ترتیب ایجاد جای برداشتهها در آمادهسازی هر سطح را میتوان تعیین کرد.

فصل چهارم
روش‌شناسی لوالوا

روش‌شناسی209
با توجه به اینکه این پژوهش بر اساس روششناسی فلیپ ونپیر است، در این بخش شیوهی پیشنهادی وی به صورت مجزا و دقیقتر بررسی میشود.
در بررسی استراتژی لوالوا، مواد باستانی اهمیت زیادی دارند و بر اساس آن‌ها، مراحل تولید دست‌افزارها در توالی کاهش تشخیص داده می‌شود. برای درک این روند تنها نمی‌توان به تعاریف کلاسیک لوالوا که متکی بر توصیفات ریختی بود، بسنده کرد. البته، برای درک این فناوری، مشاهده و توصیفات ریخت‌شناسی کماکان اهمیت دارند چرا که ریخت‌شناسی مواد در زمینه‌های مختلف منجر به تفسیری متفاوت شده و در نتیجه قاعده‌مند کردن مفهوم لوالوا تا حد زیادی بر اساس شکل سنگ‌مادرها است. بر این اساس میتوان تعدادی دست‌افزار که با یک استراتژی یکسان ساخته‌شده‌اند را انتخاب کرده و با تحلیل آن‌ها، توالی کاهش را مشخص کرد.

4-1- معیارهای انتخاب
همانگونه که در فصل پیش گفته شد، لوالوا مفهومی ثابت بوده که در ساختار سنگ‌مادرها نمایان می‌شود؛ یعنی، صرف‌نظر از زمینه‌ای که در آن تولید شده، از نظر بنیادین یکسان بوده و در تمامی زمینه ها مفهومی یکسان دارد.
فلیپ ون‌پیر بر اساس مطالعات درهی مصر که در آن‌ها چندین نوع عنصر کاهش در محوطه‌ها برجای‌مانده، نتیجه می‌گیرد که محوطه‌ها و به‌کارگیری فناوری‌های مختلف ارتباطی با محیط و گروه‌های انسانی استفاده‌کننده از آن‌ها ندارد (Van Pee 1992, Van Peer et al. 2010). وی معیارهای انتخاب عناصر مختلف استراتژی لوالوا را بدین صورت برمی‌شمارد:
سنگ‌مادرها:
دو سطح محدب مقابل یکدیگر
نامتقارن: یکی از سطحها از دیگری ضخیم‌تر است.
در پیرامون سطح زیری تراشه‌برداری پیوسته و ناپیوسته انجام‌شده و در مرکزش بقایای پوستهی سنگ دیده می‌شود. در یک بخش از این سطح، اثر برداشت210 تراشه‌های زیادی وجود دارد.
وجه دیگر اثر برداشت تراشهی بزرگ و آثار چندین تراشه که پیش از آخرین تراشهی بزرگ (بر سطح نازک‌تر)، جدا شده بودند.
دیگر انواع سنگ‌مادرها که مشابه با این مفهوم حجمی هستند ولی ویژگی‌های بالا را دقیق ندارند یعنی فاقد ساختار نامتقارن و اثر برداشت تراشه‌های پیرامونی در قسمت ضخیم‌تر بوده و تراشه‌برداری در یک سطح بیشتر انجام شده است در دستهی لوالوا قرار نمی‌گیرند و سنگ‌مادرهای دیسکی هستند (Bordes 1961: 72-73).
تولیدات نهایی:
بر روی سطح رویی بیشتر سنگ‌مادرهای انتخاب‌شده، جای تراشهی نهایی دیده می‌شود که پس از برداشت آن، سنگ‌مادر دیگر کاهش نیافته و حتی اگر حجم سنگ‌مادر برای تولید بیشتر کافی بوده، رها شده و برداشت دیگری انجام نشده است. پس مشخص است که تولید این تراشه مورد نظر بوده و کاهش سنگ‌مادر بدین منظور طراحی شده است. بر اساس جای برداشت آن‌ها211 بر سنگ‌مادر، برخی از شاخصه‌های این تراشه‌ها به شکل زیر پیش‌بینی می‌شود:
– میزان زیاد جای برداشت بر سطح پشتی212
– تحدب طولی و عرضی سطح پشتی
– ساختار کم و بیش متقارن در طول محور تراشه‌برداری
– سکوی ضربهی پرداخت‌شده در برداشته213
بر طبق این معیارهای اولیه، تعدادی از «تولیدات نهایی» لوالوا از مجموعه انتخاب می‌شود. به نظر می‌رسد که برخی از آن‌ها جای برداشت بزرگی214 بر قسمت انتهای پایینی‌شان دارند که ویژگی‌هایی شبیه به تراشهی اصلی دارد؛ در این موارد تراشهی انتخاب‌شده، تراشهی لوآلوآی ثانویه نامیده می‌شود. بعضی اوقات اثر برداشت کامل است (تراشهی لوالوا ثانویهی اصلاح‌نشده215) و در دیگر موارد، با تراشه‌برداری‌های آماده‌سازی بعدی216 تغییر می‌یابند (تراشهی ثانویهی اصلاح‌شده217) (شکل 1)

این دو مورد، یعنی سنگ‌مادر و تراشه، داده‌های اولیه را تشکیل داده و تحلیل‌های بعدی در ارتباط با آن‌ها خواهد بود.
4-2- بازسازی سنگ‌مادر
یکی از مطمئن‌ترین روش‌های مطالعهی استراتژی لوالوا، بازسازی فیزیکی توالی کاهش است. این رویکرد ما را با مسائلی از جمله: «چگونگی حفظ کاربرد و استفاده از مفهوم لوالوا در طی کاهش» و وجود و یا عدم وجود مدارکی مبنی بر ارتباط ویژه میان سنگ‌مادر و تولیدات نهایی در «توالی کاهش لوالوا» مواجه می‌کند.
با اینکه استفاده از بازسازی ما را در درک بسیاری مسائل و قواعد کاهش یاری می‌رساند، در عمل همواره استفاده از این روش ممکن نیست.
4-3- سکوی ضربهی برداشته‌ها218:
11 نوع سکوی ضربه در برداشته‌ها تشخیص داده شده است:
ساده219
دو وجهی220
کلاه ژاندارم221
محدب- پرداخت‌شده- ظریف222
محدب- پرداخت‌شده- زمخت223
صاف- پرداخت‌شده- ظریف224
صاف- پرداخت‌شده- زمخت225
نقطه‌ای226
خطی227
پوسته دار228
خردشده229
در پژوهش حاضر، انواع پرداخت شده یک گروه در نظر گرفته شده و در انواع ساده، دو وجهی، کلاه ژاندارم، پرداخت شده، نقطهای، خطی، پوسته دار و خرد شده گروهبندی شدند.

فصل پنجم
پیشینهی مطالعات پارینه‌سنگی میانی در ایران

نخستین کشف منتسب به پارینه‌سنگی میانی ایران توسط براون انجام گرفت. در سال 1312(1934) و زمانی که وی در استخدام شرکت نفت ایران و انگلیس بود، در 18 کیلومتری دریاچه بختگان در غرب استهبان و در ارتفاعات بالای 2400 متر از سطح دریا دو تراشه کشف کرد که آن‌ها را به پارینهسنگی میانی منتسب نمود. انتساب این یافته به این دوره را بعدها آبهبرویل نیز تایید نمود (بیگلری 1391). در سالهای 1318 (1939) و 1328 (1949) در بررسی نهشتههای کواترنر دشت تهران دو تراشه سنگی مشابه با صنعت موستری یافت شد (Reiben 1955).
محوطهها و منطقههای منتسب به پارینه‌سنگی میانی در ایران عبارت‌اند از:
5-1- تمتمه:
تمتمه در غرب دریاچه ارومیه و در ارتفاع 1500 متر از سطح دریا قرار دارد و به نظر میرسد تنها در تابستان‌ها مورد استفاده بوده است. کوون در سال 1949 (1328) این غار را کاوش کرد و در 220 سانتیمتری به سنگ بستر غار رسید (Coon 1951). غار دارای سه لایه است که در پایینترین لایه حدود 2700 قطعه استخوان جانوری و تعداد کمی دستافزار سنگی به دست آمد. شواهد حاصل از کاوش حاکی از وجود استقرار کوتاه مدت شکارگرانی است که طی دورهی پارینه‌سنگی میانی بیشتر به شکار گوزن و غزال در محیط نیمه جنگلی اطراف غار میپرداختند. صنعت تراشهی این مکان، عمدتاً بدون روتوش ثانویه و دارای شواهدی از کاربرد فن لوالوا در تولید تراشه است (Coon 1951).
5-2- مراغه:
طی بررسی‌های پراکندهای که پیشتر در این منطقه انجام شده بود، سکونت از دوره‌های پارینه‌سنگی قدیم گزارش شده است (Singer and Wymer 1978, Sadek-kooros 1976). منطقهی مراغه در جنوب شرق دریاچه ارومیه قرار دارد. در سال 1379 رضا غفاری از جنوب مراغه و حاشیهی رودخانهی ورجوچای نمونه‌برداری انجام داد که در آن شواهدی از فناوری لوالوا مشاهده شد که نشاندهندهی ارتباط مجموعه با صنایع پارینه‌سنگی میانی و حتی قدیم بود (بیگلری و غفاری 1384). ارتفاع منطقه مورد بررسی 1400-1450 متر بالاتر از سطح دریا و 100 متر بالاتر از سطح دریاچه ارومیه است. در پاییز 1380 این منطقه مجدداً بررسی شد که علاوه بر حاشیهی رودخانه، دامنهی غربی کوه گردداغی نیز مورد بررسی قرار گرفت. قطعات بزرگ‌تر همچون سنگ‌مادرها و تراشههای بزرگ از دیوارهی گراولی و بستر رودخانه جمعآوری شد که عمدتاً سطح آن‌ها بر اثر جریان آب فرسایش یافته و یا لبپر شده و همچنین دارای پتینهی زیادی بودند. قطعات کوچکتر مثل تراشهها و تیغههای لوالوا از سطح مرتفع تراس رودخانه گردآوری شد که اغلب پتینهای کم و لبههایی سالم و تیز دارند. این دو مجموعه از نظر ویژگیهای مشترک گونه-فنشناسی در یک صنعت قرار میگیرند. منبع ماده خام مورد استفاده در اینجا سنگ چرت محلی به رنگ قهوهای روشن مایل به کرم و یا نارنجی است که نزدیکترین برونزد آن‌ها در کوه قره داغی است (بیگلری و غفاری 1383).
ویژگیهای مجموعه سنگ ورجویچای شامل: کاربرد فن لوالوا که هم در سنگ‌مادرها و هم در تولیدات آن‌ها دیده میشود، استفاده از برداشت ترجیحی و متناوب در تراش سنگ‌مادر لوالوا، تولید تراشه، تیغه و تیزهی لوالوا، آماده کردن لبهی سنگ‌مادر لوالوا با برداشت چندین تراشهی کوچک که در اغلب موارد پیش از برداشت صورت گرفته است. تولید قطعات کشیده (تیغه) از دیگر ویژگیهای مجموعه است که هم در سنگ‌مادر و هم در تولیدات آن مشاهده میشود.
ابزارها عمدتاً شامل: کنگرهدارها، دندانهدارها و قطعات با روتوش ناقص است. ابزارهای شاخص مجموعه شامل اسکنه، قطعات قطع‌شده، تیزهی لوالوا، خراشندهی انتهایی، شکافندهی موستری و ساطور است.
تعداد نسبتاً زیاد سنگ‌مادر و ابزار و درصد بالای سکوضربه‌ی چندبر در تولیدات گوناگون نشان می‌دهد که شکل‌دهی، تراش سنگ‌مادر، تولید ابزار و استفاده از ابزار در حاشیهی رودخانه انجام میشده است.
اما در مجموعه گردداغی، تعداد کم ابزار، میزان زیاد تراشه که اغلب سکوضربهی ساده داشته و میزان زیاد بیشتر دورریزها نشاندهندهی این است که این محل، کارگاه تراش سنگ‌مادر و تولید ابزار بوده و کاربری سکونتگاه نداشته است. گرچه شمار بسیار کم سنگ‌مادرها با این مسئله متناقض است که شاید ناشی از خطای نمونهبرداری باشد (بیگلری و غفاری 1384).
گاهنگاری مجموعه با توجه به شباهت صنایع ورجوی با برخی صنایع اواخر پلیستوسن میانی و اوایل پلیستوسن جدید غرب آسیا، از جمله استفادهی زیاد از فن لوالوا، وجود ابزارهای مشابه پارینه‌سنگی جدید مثل خراشندهی انتهایی، اسکنه و قطعات قطع‌شده

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه درباره سلسله مراتبی، سلسله مراتب Next Entries پایان نامه درباره شمال غرب ایران، غرب ایران، خاورمیانه