پایان نامه درباره اوقات فراغت، عرضه و تقاضا، ارزش افزوده، مصرف‌كننده

دانلود پایان نامه ارشد

فعاليت و عمليات است و يك طرح كوچكترين قسمت عملياتي است كه به عنوان يك واحد مجزا در برنامه توسعة يك كشور تهيه و اجرا مي‎شود. مجموعه فعاليت‎هايي كه براي ايجاد فوائد، منابع را مورد استفاده قرار مي‎دهد، يك طرح را تشكيل مي‎دهند كه ممكن است بسته به نوع فعاليت؛ بازرگاني، كشاورزي، خدماتي و يا صنعتي باشد. به عبارت ديگر واژة طرح به روش خاصي براي نيل به يك هدف معين اشاره مي‎كند و برحسب وسعت محل و اهداف آن، كيفيت طرح نيز تفاوت خواهد كرد (رباني، 1350).
در يك تعريف ديگر، طرح، ايده يا پيشنهادي است كه به صورت يك مجموعه‎اي از پروژه‎ها مطرح مي‎شود و پروژه متشكل از فعاليت‎هاي منطقي و مرتبط به يكديگر است كه زير نظر يك مديريت و ارگان اجرايي مشخص براي تأمين هدف يا هدفهايي معين، در چارچوب برنامة زماني و بودجه از پيش تعيين شده اي اجرا مي‎گردد(مجيديان، 1377).
هر طرح يا پروژه بايد داراي نقطه شروع و نقطه پايان مشخص و مقصود از اجراي آن نيل به هدفي مشخص و از قبل تعيين شده باشد. به عبارت ديگر هر پروژه يك دورة زندگي مشخص دارد كه از مراحل قابل تشخيص و قابل تعريفي تشكيل شده است. اين مراحل عبارتند از: بررسي، تعريف، طراحي، ساخت يا نصب اجزا، راه‎اندازي، بهره‎برداري و ارزيابي.
مفهوم هدف
منظور از هدف، سطح يا مقدار مشخصي از كالا، خدمت، توليد و ساير شاخص‎هاي كمي و كيفي است. در واقع منظور از هدف مقاصد نهايي از اجراي طرح يا توضيح كالاها و خدماتي كه يك طرح يا برنامه معين قادر به توليد آنهاست. بعضي از طرحها ممكن است بيش از يك هدف داشته باشند. به عنوان مثال يك طرح يا برنامه توسعة‌ منابع آب مي‎تواند فوائدي به صورت توليد نيروي برق، تنظيم جريان آب جهت جلوگيري از سيل و يا ايجاد مراكز تفريحي داشته باشد. به چنين طرحهايي كه داراي اهداف متعدد هستند، در اصطلاح ارزيابي، طرحهاي چند منظوره مي‎گويند(رباني، 1350).
د: محدوديت کاربرد تحليل هزينه ـ فايده
تعيين قيمت محاسباتي منابع و محصول و در نتيجه محاسبه هزينه و فايده اجتماعي هر طرح منوط به آن است که اين هزينه و فايده قابل اندازه‌گيري باشد. قابليت اندازه‌گيري هر چيزي تا حدودي يک مسأله نظري است. در موارديکه کالا يا خدمت در بازار به فروش مي‌رسد، مسأله معمولاً چندان دشوار نخواهد بود، زيرا حتي در صورت نپذيرفتن قيمتهاي رايج، مي‌توان از آنها به عنوان پايه براي برآورد قيمتهاي محاسباتي استفاده نمود. اما گاه مسأله با مشکل روبرو مي‌شود. به عنوان مثال قسمتي از محصول طرح ترميم جاده، نجات احتمالي جان مسافرين خواهد بود و هر گونه کوششي در قيمت‌گذاري جان يک انسان مسائل بحث برانگيزي در پي خواهد داشت. در واقع در اين جا با محدوديت کاربرد تحليل هزينه ـ فايده مواجه هستيم (پاكزاد، 1372).
و: تحليل هزينه ـ فايده و دولت
هدف اصلي هر تحليل هزينه ـ فايدة يك برنامه دولتي پي بردن به اين موضوع است كه آيا فوائد يك برنامه به هزينه‎هاي آن برتري دارد يا خير؟ اين فرآيند شبيه منطق تصميم گيرنده‎اي است كه براي اتخاذ يك تصميم چه در بخش خصوصي و چه در بخش دولتي تلاش مي‎كند. اما با وجود اين شباهت، درج سادة صفت «دولت» بعد از اسم «برنامه»، پيچيدگي و اهميت بيشتري به سئوال ارزيابي مي‎بخشد. براي بعضي از فعاليتها تفاوت عمده‎اي بين ارزيابي‎هاي فوائد و هزينه‎هاي بخش دولتي و خصوصي وجود ندارد و تصميم گيرندگان بخش خصوصي مي‎توانند در مورد آنها‌ حتي در مورد فعاليت‎هايي كه از مرحله آزمون هزينه ـ فايده عبور كرده‎اند، قضاوت كرده و آنها را اجرا كنند. اما فعاليت‎هايي كه آزمون هزينه ـ‌ فايده را پشت سر نگذاشته باشند توسط بخش خصوصي انجام نمي‎گيرند و فعاليت‎هايي كه از مرحله آزمون هزينه ـ فايده اجتماعي عبور كرده باشند، بايد توسط دولت انجام شوند.
ز: تفاوتهاي تحليل تجارتي و تحليل هزينه ـ فايده اجتماعي
يك مؤسسه خصوصي با عنايت به شرايط عرضه و تقاضا، با يك مجموعه قيمت خاص روبه رو بوده و با توجه به آن اتخاذ تصميم مي‎نمايد و مسأله قيمت از ديد مجموع جامعه و يا ملت، نقشي در تصميم‎گيري آن ندارد. از ديد توليد‎كننده صابون و يا سيگار، قيمت موجود در بازار راهنماي اساسي شمرده مي‎شود ولي، براي برنامه‎ريزان قيمت بازار به تنهايي كافي نبوده و مي‎بايست درباره قيمت موجود بررسي و مطالعه بيشتري نمايند. به عنوان مثال آيا در قيمت سيگار، مسأله احتمال ابتلاي فرد سيگاري به سرطان و يا بيماري قلبي ملحوظ شده است؟ آيا قيمت صابون فايده جنبي حاصل از استفاده از آن، مثلاً كاهش خطر شيوع بيماري و يا سفر همسفران پاكيزه را نشان مي‎دهد؟ توجه احتمالي يك سرمايه‎گذار بخش خصوصي به اينگونه مسائل صرفاً جنبه تفنن و كنجكاوي داشته، حال آنكه از نقطه نظر كارشناسان مسئول در بخش دولتي، نكات ياد شده مسائلي خطير و حساس و مؤثر در تصميم‎گيري است. حيطه تفكر و نگراني سرمايه‎گذاران بخش خصوصي محدود به سودآوري و يا زيان فعاليت خود بوده، حال آنكه دستگاه مسئول برنامه‎ريزي كشور به ناچار بايد با ديدي همه جانبه به مسائل مختلف و گسترده يك كشور نظر انداخته و تصميم‎گيري نمايد. بي‌توجهي به اين نكته موجب مي شود كه بطور غيرمنصفانه، آرامي و كندي بررسي و ارزشيابي طرح در بخش دولتي، با سرعت تصميم‎گيري در بخش خصوصي مقايسه شده و مورد انتقاد قرار گيرد. البته بايد اذعان كرد كه مسأله تعدد هدفها، ويژگي خاص ارزشيابي طرحهاي دولتي نيست. احتمالاً مؤسسات بخش خصوصي نيز مي‎توانند هدفهاي متعددي داشته باشند. به عنوان مثال، سرمايه‎گذار بخش خصوصي علاوه بر علاقه به تحصيل حداكثر سود، در پي آن باشد كه مؤسسه‎اي عظيم با حجم فروشي فوق‎العاده زياد ايجاد نمايد. يا كارگري در عين علاقه به كسب درآمد بيشتر، آرزومند آن باشد كه اوقات فراغت زيادتري براي خود فراهم آورد. به هرحال، جمع اهداف مختلف با يكديگر طبيعتاً مسائل زيادتري را به وجود خواهد آورد و براي سازمان برنامه‎ريزي كه در جستجوي راه حل مناسبي براي سازش اهداف مختلف ملي است، موضوع مشكل‎تر خواهد شد؛ زيرا ملت يك كشور مجموعه‎اي از گروههاي مختلف با منافع متفاوت بوده و احتمالاً هدفهاي مغايري داشته كه آشتي دادن اين هدف ها با يكديگر بسيار دشوار خواهد بود (راهنماي تهيه گزارش توجيه طرح، 1380).
واقعيت ياد شده، مسأله‎اي است كه به هنگام تحليل هزينه و فايده طرحهاي سرمايه‎گذاري، هيچگاه نبايد از نظر دور بماند. حتي گزينش نرخ تنزيل براي تنزيل منافع آتي طرح، عملاً بازتاب يك سازش معين بين منافع متضاد نسلهاي مختلف است. براي سرمايه‎گذار خصوصي در نظام سرمايه‌داري، نرخ تنزيل در حقيقت بازتاب نرخ بهره‎اي است كه براساس آن مي‎تواند استقراض نموده و يا اينكه وام پرداخت كند؛ حال آنكه از نقطه‌نظر سازمان برنامه‎ريزي، نرخ تنزيل در واقع ابزاري است كه با كاربرد آن هزينه و فايده طرح به زمان‎هاي مختلف و يا احتمالاً به نسلهاي مختلف، تخصيص مي‎يابد و به اين وسيله ارزش فايده در زمان كنوني با ارزش آن در زمان آتي مورد مقايسه قرار مي‎گيرد. لذا، بين تصميم‎گيري بخش خصوصي و تصميم‎گيري بخش دولتي به نيابت از طرف ملت، درباره طرحهاي سرمايه‎گذاري، تفاوت ساده ولي پراهميتي وجود دارد. به نظر مي‎رسد ارزشيابي طرح در بخش دولتي، مشكل‎تر و پيچيده‎تر از ارزشيابي طرح در بخش خصوصي بوده و فنوني كه در بخش خصوصي كاربرد دارد احتمالاً در بخش دولتي مؤثر واقع نشود. تحليل هزينه و فايده طرحهاي سرمايه‎گذاري بخش دولتي دقيقاً به اين منظور مطرح گرديده كه ارزشيابي طرحها از نقطه نظر جامعه يا ملت و رعايت منافع آنها، با روشي منظم و تحت يك نظام سنجيده، مورد عمل قرار گيرد(راهنماي تهيه گزارش توجيه طرح، 1380).
2-1-6- منافع و هزينه‌هاي طرح
در چارچوب برنامه‎هاي صنعتي، يك برنامة بخشي ( بخش هاي اصلي اقتصاد )، شامل چند طرح يا پروژه و هر طرح يا پروژه شامل چند فعاليت و عمليات است و يك طرح كوچك ترين قسمت عملياتي است كه به عنوان يك واحد مجزا در برنامة توسعة يك كشور تهيه و اجرا مي‎شود. يكي از اهداف اصلي روش تحليل هزينه ـ فايده محاسبة اثرات مربوط به طرح مي‎باشد كه اين اثرات مي‎تواند به صورت منافع يا هزينه‎هاي طرح مطرح باشد(اسکونژاد، 1380).
منافع يا درآمدهاي طرح
منظور از منافع يک طرح وجوهي است که در نتيجه عملکرد طرح ايجاد شده و باعث رشد درآمد ملي کشور مي‌گردد. منافع حاصل از يک پروژه ممکن است به صورت يکي از موارد زير باشد:
منافع مستقيم
فوايد مستقيم آنهايي هستند كه كاملاً مربوط و وابسته به هدف اصلي پروژه باشند، به عبارت ديگر منافع مستقيم فوائدي است كه بدون واسطه و به طور مستقيم نصيب اشخاصي كه از كالاها و خدمات حاصل از طرح استفاده مي‎كنند، مي‎شود. ارزش واقعي اين فوائد مستقيم، مقدار پولي است كه مصرف كنندگان حاضرند براي آن بپردازند. از ديدگاه اجتماعي توليد بيشتر كالاهاي مادي في‎النفسه مفيد است، اما تمايل به پرداخت مصرف‌كننده براي توليدات خالص طرح مهم مي‎باشد. منظور از توليدات خالص، كالاها و خدماتي است كه حاصل انجام طرح است. اگر توليدات حاصل از انجام طرح بخشي از عرضه را جانشين كرده و به حجم عرضة ‌كالا اضافه بكنند، در اين صورت منفعت مصرف كل طرح در واقع منفعت مصرف كل عوامل توليد است كه در اثر عدم توليد كالاي جانشين شده آزاد مي‎گردند.
منافع غيرمستقيم
منافع غيرمستقيم يا ثانوي طرح سرمايه‎گذاري به صورت ارزش افزوده به منافع مستقيم يا اوليه حاصل از طرح اضافه مي‎شود. منافع غيرمستقيم، آن بخش از منافع مي‎باشند كه به طور غيرمستقيم در اثر اجراي طرح به دست مي‎آيند. علاوه بر اين، ارزيابي طرح بايد اثرات طرح را بر روي نرخ سرمايه‎گذاري، ‌نرخ رشد جمعيت، ايجاد تخصص و مهارت و تربيت مديران اجرايي در نظر بگيرد.
منافع ملموس و ناملموس
منافع ملموس يك طرح منافعي هستند كه مي‌توان به كمك روابط پولي و در شكل پولي آنها را محاسبه كرد و منافع ناملموس به منافعي گفته مي‎شود كه نمي‎توان آنها را با پول اندازه‎گيري كرد(اسکونژاد، 1380).

2-2-7- هزينه هاي طرح
هزينه‎هاي طرح به هزينه‎هايي گفته مي‎شود كه تمام ارزش مواد اوليه و منابع مصرف شده در احداث طرح، حفظ و نگهداري و هزينه‎هاي اجرايي را در برمي‎گيرد. در ادبيات ارزيابي طرحها، هزينه تحت سرفصلهاي مختلفي آمده است كه در مجموع مي‎توان آنها را به صورت زير طبقه‎بندي كرد(قره باغيان، 1371):
هزينه‎هاي مستقيم يا اوليه
هزينه‎هاي اوليه به هزينه‎هايي گفته مي‎شود كه در مرحله ساخت طرح و قبل از شروع دوران بهره‎برداري مصرف مي‎شوند. مثل حق‎الزحمه مهندسان مشاور، مطالعات اوليه خريد زمين، تهيه نقشه‎ها، ساختمان سازي، خريد تجهيزات و تأسيسات و هزينه نصب ماشين‎آلات و غيره. هزينه‎هاي مستقيم معمولاً در كشورهاي در حال توسعه و در كشور ما، هم به صورت واحد پول داخلي و هم به صورت ارزي وجود دارند. همچنين بهره دوران احداث جزو هزينه‎هاي اوليه طرح است كه معمولاً پرداخت به دوران بهره‎برداري نيز موكول مي‎شود.
هزينه‎هاي غيرمستقيم يا ثانوي
هزينه‎هايي هستند كه در خارج از طرح ايجاد مي‎شوند. اين هزينه‎ها بايد در تحليل اقتصادي منظور شوند تا بتوان آنها را به سرمايه‎گذاري مربوط ساخت.
هزينه فرصت از دست رفته
هزينه فرصت از دست رفتة يك كالا، عبارت است از مقدار كالاي ديگري كه بايد از آن صرفنظر كرد تا عوامل توليد و منابع كافي براي توليد يك واحد اضافي از كالاي اول در اختيار باشد. در ارزيابي طرحها جهت تحليل مالي، هزينه فرصت از دست رفته يك نهاده خريداري شده هميشه برابر با قيمت بازاري آن خواهد بود. اما در تحليل اقتصادي برابر با ارزش توليد نهايي آن در بهترين مورد كاربرد در خارج از طرح (وقتي كه يك محصول واسطه است) يا برابر ارزش كاربردي آن (وقتي كه يك محصول نهايي است) مي‎باشد(قره باغيان، 1371).
هزينه‎هاي وابسته
هزينه‎هاي وابسته كه به آنها هزينه‎هاي همراه يا كمكي نيز مي‎گويند، هزينه‎هايي هستند كه بايد خرج شوند تا كالاها و خدمات را به شكل نهايي و قابل مصرف درآورند و در اختيار مصرف كنندگان نهايي قرار دهند. مثلاً در يك طرح

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه درباره سازمان ملل متحد، بازده مورد انتظار، علم اقتصاد، سازمان ملل Next Entries پایان نامه درباره نرخ بهره، ثروت سهامداران، حسابداران، مصرف كننده