پایان نامه درباره امر به معروف

دانلود پایان نامه ارشد

آيات قرآن ملاك ارجحيت افراد، ايمان به خداوند و ترس از روز جزا بر شمرده است.278 اعتقاد واقعي به خداوند و ولايت الهي سبب مي شود بنده خدا تلاش كند تا به بهترين نحو وظايف محوله را انجام دهد تا رضايت خدا را به دست آورد و خوف از عذاب او سبب مي شود كه از هر نوع خيانت يا اشتباه جلوگيري كند.
قرآن در مورد شرايط بدني و توانايي هاي جسمي پذيرنده يك مسئوليت نيز اشاراتي دارد؛ از جمله در داستان طالوت (عليه السّلام) خداوند از زبان پيامبر آن زمان، اشموئيل (عليه السّلام) خصوصيت هاي مثبت طالوت را كه لياقت اميري به او بخشيده بود، علم و توانايي جسماني پذيرش مسئوليت بر مي شمارد.279
در سوره قصص يكي از شرايطي كه توسط دختران شعيب براي استخدام موسي(عليه السّلام) در نظر گرفته مي شود نيرومندي، مورد اعتماد بودن و امانتداري موسي (عليه السّلام) است.280
شرط ديگر قبول مسؤليت در سوره يوسف ذكر شده؛ آن هنگام كه ايشان به خاطر احتمال ايجاد قحطي در سرزمين مصر با توجه به توانايي هاي در خفظ اموال و آگاهي به امور خود از پادشاه آنجا در خواست شغل خزانه داري كرد.281 اين خصوصيت ها يعني حافظ و نگهبان بودن و آگاهي نسبت به مسؤليت از ايمان واقعي به خداوند متعال سر چشمه مي گيرد باعث شد كه يوسف (عليه السّلام) در نزد پادشاه آن زمان مقام و مكنت يابد و مورد اعتماد او واقع شود، علاوه بر آن سبب امداد رساني به رعيت جامعه و حفظ آنان از بلاي قحطي شد.
3ـ رازداري وكتمان اسرار: از ديگر وظايف برگزيدگان جامعه اسلامي، رازداري و افشا نكردن اسرار مملكت اسلامي براي غير مسلمانان است زيرا كفار و غير مسلمانان براي رسيدن به منافع خود از راز هاي مسلمانان بر ضد آنان بهره مي جويند. در آية 118 سوره آل عمران، قرآن به مؤمنان سفارش مي كند بيگانگان را همراز خود نگيرند زيرا آنان به علت دشمني و كينه از هرگونه آسيب رساني به راه حق و خيانت به مسلمانان كوتاهي نمي كنند.282
همه گروههاي جامعه بايد مشكلات احتمالي را در بين خود حل نمايند و از افشاي مشكلات براي ديگران خودداري نمايند تا ضمن حفظ وحدت، توهم تفرقه بين آنان ايجاد نشود و اجانب نتوانند مقاصد نامشروع خود را در سايه نفاق موجود در جامعه اسلامي پيگيري كنند.
به طور كلي ملاك هاي سپردن مسئوليت ها از نظر قرآن عبارتند از: قدرت جسمي، علم و آگاهي، امانتداري و قابل اعتماد بودن در سايه اعتقاد به ثواب و عقاب الهي و انجام واجبات الهي همچنين موقعيت شناسي، راز داري و اطاعت از ولي امر.
مسؤلين جامعه اسلامي بايد در انتخاب افراد شايسته در هر زمينه اي دقت فراوان به خرج دهند. با وجود افراد لايق، جايز نيست، مسؤليت هاي مهم به افراد بي لياقت سپرده شود زيرا بي دقتي در سپردن مسئوليت ها خيانتي به خدا و رسول او و جامعه مسلمانان است.
در سيرة پيامبر اكرم (صلّي الله عليه وآله وسلّم) نيز مواردي از تر جيح لياقت ها به سوابق مشاهده مي شود. آن حضرت اسامة بن زيد 19 ساله را به فرماندهي جنگ با روميان انتخاب كرد.همچنين با وجود افراد با تجربه و مسن تر عتاب بن اسيد 21 ساله را فرماندار مكه كرد و در جواب كساني كه بر سن پايين اسامه يا عتاب ايراد مي گرفتند، فرمودند: ملاك فضيلت انساني بزرگ سالي نيست بلكه بر عكس ميزان بزرگي انسان فصيلت و كمال معنوي و شايستگي اوست.283

3-1-6- نظارت عمومي
يكي از مهم ترين وظايف هر مسلمان در جامعه اسلامي دقت و توجه به امور محوّله و احساس مسئوليت در قبال ارائه بهترين خدمات به مردم مي باشد چرا كه اعمال همه افراد در تقابل با يكديگر است از اين رو دخالت در امور اجتماعي و سياسي يكي از وظايف مسلمانان است.
نقش هر مسلمان در تعيين سرنوشت جامعه و بازتابي كه اعمال ديگران در سرنوشت او دارد و تعهد او در برابر مسئوليت هاي اجتماعي ايجاب مي كند كه وي ناظر و مراقب همه اموري باشد كه در در محيط پيرامونش اتفاق مي افتد. اين اصل تحت عنوان امر به معروف و نهي از منكر به عنوان جزئي از فرائض اجتماعي و يكي از مباني انديشه سياسي و اركان حيات مسلمانان بيان شده؛ بر طبق اين اصل قرآني، فعاليت سياسي جزئي غير قابل تفكيك از زندگي اجتماعي هر مسلمان بوده و آنان را در تعيين سرنوشت جامعه شريك مي سازد.284
اسلام، اصل امر به معروف و نهي از منكر را با توجه به وجوب احساس مسوليت و نظارت عمومي بنا ساخته است و اين به معني دستور به طغيان عليه فساد و تباهكاري در جامعه است.285
قرآن كريم به صراحت اعلام مي كند كه تحولات اجتماعي و سياسي زندگي بشر به خواست و اراده انسان صورت مي گيرد،286 بنابر اين تك تك افراد و اقوام در سرنوشت جامعه سهيم هستند و در برابر صلاح يا فساد و تباهي ها مسئولند. طبق آيه 104 آل عمران همواره بايد گروهي از مؤمنين وجود داشته باشند تا امر به معروف و نهي از منكر نمايند و در صورت ايجاد هرگونه انحراف سريعاً به تصحيح آن اقدام كنند و مادامي كه در ميان مسلمانان آمر به معروف و ناهي از منكر وجود داشته رستگاري ملت مسلمان تضمين شده است.287
در آيه فوق مراد از خير، اسلام و معروف طاعت خدا و منكر معصيت خداست. ميان تغيير منكر و نهي از منكر تفاوت بسيار است زيرا نهي از منكر غالبا پيش از وقوع منكر صورت مي گيرد. چنان كه اگر كسي بخواهد دست به دزدي بزند شما او را نهي مي كنيد اما تغيير منكر پس از وقوع منكر است. در نهي از منكر بيشتر جنبه پيش گيري مورد نظر است تا زمينه ايجاد گناه در جامعه اصلاً ايجاد نشود.288
طبق آيه 110 آل عمران، مسلمانان به خاطر امر به معروف و نهي از منكر، امت برتر شناخته شده است.289 بنابر اين اگر امت مسلمان از وظيفه امر به معروف و نهي از منكر شانه خالي كنند ديگر امت برتر نخواهند بود.
قرآن كريم در وصف مؤمنان، علاوه بر اقامه نماز و زكات، امر به معروف و نهي از منكر نمودن را نيز در جهت اطاعت اوامر الهي واجب دانسته، امري كه سبب افزايش محبت و رأفت ميان مؤمنان مي گردد. در آيات قرآن كريم يكي از خصوصيات مؤمنان، وجود خصيصه امر به معروف و نهي از منكر بين ايشان شمرده شده؛ عاملي كه سبب گسترش دوستي ميان آنان است. گويا همه آنان روحي جاري در يك بدن هستند.290
در مقابل خصوصيات منافقان را، امر به فحشا و منكر و نهي از نيكي ها و بخشش به يكديگر مي داند به طوري كه در قطب مخالف مؤمنان قرار مي گيرند. اين امر علاوه بر رواج فسادهاي دنيوي و افزايش خصومت ميان آنان، سبب فراموشي از ياد خداوند در آخرت و دچار شدن آنان به عذاب جاودان اخروي مي گردد.291
در مورد عواقب ترك امر به معروف ونهي از منكر، در سوره اعراف به داستان منع بني اسرائيل از ماهيگيري در روز شنبه و حيله آنان براي شكار كردن ماهي بيشتر در روز يك شنبه اشاره شده است. در آيه 165 اين سوره تصريح شده كه تنها نهي كنندگان از منكر در آن ميان از عذاب نجات يافته و بقيه به خاطر ظلمشان نابود شدند؛ زيرا ترك امر به معروف يكي از مصاديق ظلم شمرده شده است.292
اهميت امر به معروف و نهي از منكر آن چنان است كه انجام بقيه واجبات وابسته به اجراي آن شمرده شده است زيرا در صورت ترك امر به معروف و نهي از منكر، گناه و فحشا جامعه را فرا مي گيرد و در جامعه گناه آلود، انجام واجبات يا ترك محرمات امكان پذير نخواهد بود. لذا مسلمانان بايد با مشاهده اولين نشانه هاي انحراف از اسلام و يا خيانت به اموال مسلمين به عاملان خاطي هشدار داده يا به ناظران امور خبر رساني كنند تا از انجام منكر جلوگيري شود .
سيد قطب، علت وجوب امر به معروف و نهي از منكر را در جامعه اسلامي، لزوم حفظ وحدت و جلوگيري از انشعاب در جامعه مسلمين مي داند: هر فرد موظف است در صورت مواجهه با منكر ساكت ننشيند و با اقدامات عملي يا زباني با آن منكر مقابله نمايد. هر فرد مسئول منكري است كه در جامعه روي مي دهد اگر چه خود در آن شريك نباشد. اين مسأله ناشي از وحدتي است كه بر جامعه مسلمين حكمفرماست. هر عمل منكر و قبيحي بر سلامت اجتماع تأثير مستقيم دارد؛ لذا امر به معروف و نهي از منكر وظيفه تك تك افراد جامعه اسلامي است و در صورت ترك اين واجب، ملت اسلامي مؤاخذه گشته و مستوجب عذاب اخروي و عقوبت دنيوي خواهد شد.293
آية الله جوادي آملي بعضي دستاورد هاي امر به معروف و نهي از منكر را برانگيختن حس مسئوليت پذيري در ميان مردم، آشنايي بيگانگان با اسلام، شكل گيري مدينه فاضله و اتصاف جامعه اسلامي به وصف بهترين امت ها بر مي شمارد.294
دعوت به امر به معروف چند دستاورد دارد:
اولاً: حس مسوليت پذيري در قبال سرنوشت جامعه در ميان تك تك افراد شكل مي گيرد .
ثانياً: در صورتي كه هر كس در هر پستي خود را زير ذره بين مردم يا ناظران دولتي ببيند به بهترين شكل در انجام وظايفش تلاش مي كند و كوچكترين انحرافي را اصلاح مي كند.
ثالثاً: ارتباط بين مردم و مسئولين گسترش مي يابد و زمينه اي براي وحدت اسلامي فراهم مي شود.
رابعاً: جامعه اي كه به اصلاح خود دست زند، بهترين جامعه مي شود و نوعي انسجام مي يابد تا در برابر مشكلات از جمله، دشمنان خارجي بيمه شود.
در نتيجه، در صورت وجود هر گونه بي عدالتي در جامعه وجدان مسئوليت پذير افراد آن ها را به مقابله با آن عامل بر مي انگيزد و فريضه امر به معروف و نهي از منكر وسيله اي براي استقرار عدالت و اجراي آن در جامعه مسلمين و رفع انحرافات اجتماعي در ساختار اداره جامعه مي باشد.

3-1-7- تعهد متقابل
در مورد تعهد متقابل، در زبان عربي واژه “تَكافُل” به كار رفته است. تكافل از ريشه (كَفَلَ) به معناي ضامن يكديگر گرديدن، كفيل هم شدن، متعهد در برابر هم شدن و به معني كلي مسئو ليت مشترك به كار رفته ” تَكافَلَ اَلقَوْمَ “:‌ بعضي از قوم كفيل بعضي ديگر شدند.295
بنابراين، تكافل امري متقابل و دو طرفه است يعني مسئوليت ها و تكاليفي كه اعضاء جامعه نسبت به هم دارند، يعني تشريك مساعي در جهت مرتفع ساختن مسائل و گرفتاري هاي فردي و اجتماعي.296 امام موسي صدر، تكافل اجتماعي را يكي از اصول عدالت اجتماعي مي داند. به نظر ايشان، تكافل عمومي نوعي ضمانت و مسئوليت عمومي افراد جامعه نسبت به يكديگر است كه در بردارنده معناي گذشتن از منابع صرف فردي و انديشيدن به منابع و مصالح عمومي و همگاني و توجه به آن است يا به عبارت ديگر منظور اين است كه هر آنچه را فردي از افراد جامعه براي خود مي خواهند يا براي خود مي پسندد، همان را براي ديگران بي كم و كاست بخواهد. بنابراين انسان ها در حدود ظرفيت و امكانات خود نسبت به ديگران مسئول و متعهد اند و در برابر آن ها ضامن هستند.297
سيد قطب، تكافل اجتماعي را عاملي براي محدود شدن آزادي هاي بي حد و مرز فردي در برابر به عهده گرفتن وظايف اجتماعي مي داند، امري كه آثار اجتماعي آن در بر گيرنده تكاليف متقابل فرد و اجتماع مي باشد.298
مَثَل مسئوليت هاي متقابل در زندگي اجتماعي مَثَل مسافران يك كشتي هستند كه هيچ كس نمي تواند به عنوان آزادي فردي، سوراخي در كشتي ايجاد كند. در اين صورت جان تمام اعضاي كشتي را به خطر مي اندازد. پس آزادي فردي تا حدي مقدور است كه به مصالح اجتماعي صدمه اي وارد ننمايد از اين رو هيچ فردي در اجتماع از رعايت مصالح همگاني معاف نيست. پيامبر اكرم (صلّي الله عليه وآله وسلّم) در اين باره فرمودند: ” كُلُّكُمْ رَاعٍ وَ كُلُّكُمْ مَسْئُولٌ عَنْ رَعِيَّتِهِ “299 بنابر اين هر كس در اجتماع هم رعيت است و هم نگهبان و مسئول وظايف ديگران.
در قرآن كريم آيات فراواني به مسئله تكافل و مسئوليت هاي اجتماعي اشاره دارد. همه آياتي كه به كل افراد جامعه دستور مي دهد در راه خير قدم بردارند و از بديها خودداري نمايند به اين موضوع مربوطند. به عنوان مثال آية 104 آل عمران علاوه برآنكه دعوت به امر به معروف و نهي از منكر دارد ‌بر مسئوليت متقابل افراد نسبت به جامعه نيز اشاره مي نمايد.300 در همين راستا خداوند مؤمنان را بر اين امر سفارش مي كند كه در راه نيكي و تقوا با يكديگر همكاري كنند نه در راه تعدي و گناه.301
آياتي كه به دستگيري از محرومان و مستضعفان جامعه دستور مي دهند؛ برگرفته از لزوم ايجاد حس

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه درباره سوره بقره، سن ازدواج Next Entries پایان نامه درباره ظلم و ستم، غصب خلافت، نهج البلاغه