پایان نامه درباره آزادي، ازآزادي، مفاهيم

دانلود پایان نامه ارشد

است:”(1)فارغ از اسارت ديگران…(2)رها، نامحدود، نا محبوس ، خلاص يافته از قيود يا وظايف، بي مانع ، نامقيد در عمل ، مجاز به مستقل بودن. فصل مشترک معاني ارائه شده عدم مانع و اجباراست ” (هايک ،1379 :25 ).در مقابل سوال از چيستي آزادي پاسخ هاي ارائه شده اگر نگوييم نقيض يکديگرند حداقل همخواني چنداني با هم ندارند. براي اولين بار آيزيا برلين1 به گونه اي نظام مند دو براشت متفاوت مثبت و منفي از آزادي را صورت بندي کرد . اين تفکيک در تمام نوشته هاي معتبري که درباره آزادي پس ازآن تاريخ نگا شته شده است مورد تاييد بوده است.معني مثبت آزادي(آزادي براي) ،اين معنا ازآزادي رابااندکي تسامح مي توان به دو دسته تقسيم کرد: (1) دروني-اخلاق (2)بيروني ،وآزادي منفي(آزادي از) ،مساله اصلي آزادي منفي، قلمرو آزادي شخص ، حدود حريم خصوصي و ميزان مداخله ي ديگران يا دولت است.(فلتمن،1973 :257)عبارت آزاد بودن از به مثابه تعريفي از آزادي،محصول تفکرات و تحولات فکري انسان فرد باور قرون جديد است. گر چه اين تقسيم بندي از سوي بسياري از انديشمندان غربي مورد توجه وتاکيد قرار گرفته اما داراي ضعف هاي خاص خود است اين نوع قالب بندي ازآزادي ونگاه کلي به آن مانع مي شود که ظرافت ها وهمچنين پيچيدگي هاي خاص آزادي ، زماني که درجوامع مختلف با شرايط گوناگون قرار مي گيرد بخوبي ديده شود.
مفهوم آزادي از جمله مفاهيمي است که در يک قرن اخيروبيشتر از طريق ترجمه از ديگر زبان ها وارد زبان وادبيات فارسي وفضاي حرکت هاي اجتماعي وسياسي ما شده است .تقريبا ازدوران مشروطيت است که واژه هاي آزادي وارد گفتمان نخبگان جامعه شده وبه مفاهيم غالب در مبارزات سياسي بعد از اين دوران تبديل گشته ودر راس مطالبات جمعي قرار گرفته است. واژه ها به اعتبار مفاهيمي که بر آن دلالت مي کنند، هستي مي يابند ، واژگاني چون آزادي که مدلول عيني ندارند وبر ماديتي خاص دلالت نمي کنند درشرايط متفاوت مي توانند تعابير مختلف داشته باشندوچه بسا افرادي با استفاده ازموقعيت وشفاف نبودن معناي اين مفهوم وعدم وجود پيش شرطهاي لازم براي استقرار مباني آن وارد گود مي شوند وبه راحتي از اين شرايط به نفع خود بهره مي برند(اعلم،1390 :15).
تعريف از آزادي درجامعه ما درارتباط با اوضاع واحوال سياسي ، اجتماعي وفرهنگي ماقرار داشته و با تغيير اين شرايط تغيير مي يابد.انقلاب اسلامي ايران يک انقلاب فرهنگي وارزشي مي باشد که بسياري از مفاهيم در درون آن باز تعريف شده اند.اين امر براساس برداشتي که ازاصول وارزشهاي بنيادي اسلام شيعي(12 امامي) وجود داشته صورت گرفته است. درچنين گفتماني با توجه به نگاه ايدئولوژيک آن آزادي معنايي خاص مي يابد وبا مفاهيمي خاص همنشين ومفصل بندي مي شود ابعادي از آن برجسته شده وبا توجه به شرايط گفتماني آن ابعادي ازآزادي به حاشيه رانده مي شود وسعي مي شود اين تصوير به افرادجامعه آموزش داده شده ودرآنها دروني شود.مهمترين نهاد آموزشي دراين راستا نهاد آموزش وپرورش مي باشد .نهاد آموزش وپرورش درهرکشوري به عنوان مهمترين وکاراترين نهاد متولي تربيت وپرورش انسان ها مي باشد. بنا بر نظررضايي(1384) “مهمترين ويژگي نظام آموزش وپرورش درايران،عدم کتمان ايدئولوژيک بودن آن است .از همين منظر اين نهاد وعناصردرون آن مي تواند موضوع بررسي جدي وعلمي قرار گيرد”.ازحيث نظري،مدرسه موسسه اي است که دراجتماعي کردن وايجاد طرزتلقي درافراد نسبت به مفاهيم نافذ وموثراست.تقريبا همه افراد براي مدتي طولاني در مدرسه حضورپيدا مي کنند.مدرسه اغلب نمايانگرنخستين اقتدارخارج از خانواده است.گذشته ازآن آموزگاران کساني هستند که کاراجتماعي کردن وآموزش مفاهيمي چون آزادي به افراد را بصورت حرفه اي انجام مي دهند. مدرسه موسسه اي است که درسياسي کردن افراد درسطح کلان نقش مهمي دارد .اما حاکميت نگاه ايدئولوژيک برنهاد آموزش وپرورش ومدرسه وبالتبع بازتاب آن در کتب درسي شرايطي ويژه ايجاد مي کند که واژه ها درآن به صورتي باز تعريف مي شوند تا معناي مورد نظر گفتمان حاکم درذهنيت مخاطب(دانش آموز) نقش بندد. اين امرخصوصا دررابطه با مفاهيمي چون آزادي که مدلول عيني ندارند،برماديتي خاص دلالت نمي کنند ومي توانند درشرايط متفاوت تعابير مختلف داشته باشندصورت مي گيرد .چه بسا افراد ونهادها از عدم شفافيت اين مفهوم استفاده کرده ودالهاي دلخواه خود را به آن نسبت مي دهند تامعناي مورد نظرشان را از آن بيرون کشند .با توجه به مطالب فوق الذکر ايدئولوژيک بودن گفتمان حاکم بر جامعه وبالتبع انعکاس اين ايدئولوژي ونگاه ارزشي درخلال متون درسي امري مفروظ تلقي مي شود اما چگونگي تاثير آن برتعريف و تشريح مفهومي چون آزادي مساله اي است که اين پژوهش درصدد پاسخ گويي به آن است.
به بياني ديگر سوال اصلي دراين پژوهش درارتباط با کتب درسي اين است که گفتمان حاکم برکتب درسي چه تصويري ازآزادي ارائه مي دهد؟ ودرراستاي پاسخ گويي به اين پرسش به سوالات ديگري چون،اين مفهوم درخلال متن کتابهاي درسي با چه مفاهيم ديگري مفصل بندي مي شود؟ چه دالهايي درارتباط باآزادي برجسته شده وبرآنها تاکيد مي شود ؟وچه دالهايي به حاشيه رانده مي شود ؟پاسخ داده خواهدشد.هر گفتمان براي شناساندن خود ازيک غيراستفاده مي کند تاباحاشيه راني گفتمان غير ودالهاي مربوط به آن خود ومفاهيم مربوط به گفتمان خود رابه صورت سلبي تعريف کند اين غيردرگفتمان حاکم برکتب درسي غرب است. درخلال اين پژوهش چگونگي حاشيه راني غير ودالهايش توضيح داده خواهد شد.اين امر با استفاده ازنظريه لا کلا وموفه صورت مي گيرد. ازآنجايي که مخاطب اصلي کتب درسي دانش آموزان هستند وکتب درسي براي آشنايي با مفاهيم، جامعه پذيري وايجاد جهت گيري سياسي درآنها نگاشته شده است لذا براي مشخص شدن موفقيت ياناکامي گفتمان حاکم در ايجاد طرزتلقي مورد نظر از دانش آموزان مصاحبه بعمل مي آيد درمصاحبه ازدانش آموزان چندسوال کلي پرسيده خواهدشد.بطورمثال:آنها چه تصوري ازآزادي دارند؟آزادي براي آنها چه معنايي دارد؟درکتب درسي چه تصويري ازآزادي ارائه مي شود؟نظرشان درباره اين تصويرچيست؟با تحليل مصاحبه ها برداشت دانش آموزان ازآزادي مشخص خواهد شد وتفاوت ها وقرابت هاي اين برداشت ازآزادي با معناي آزادي در گفتمان کتب درسي معلوم مي شود ازميان مقاطع تحصيلي ،کتب درسي مقطع دبيرستان انتخاب گرديد زيرا در دوره هاي قبل کتب درسي بيشتر روي جامعه پذيري دانش آموزان ازنظر آموزش آداب معاشرت وزندگي اسلامي وانجام فرايض ديني وقوانين اسلامي متمرکزاست ومعناي مفاهيمي که ابعاد گوناگون وپيچيده دارند ودالهاي عيني وکاملا مشخصي ندارند(همچون آزادي)دردوره دبيرستان به دانش آموزان آموزش داده مي شود وعلت اينکه اين کتب از بين کتب مختلف اين مقطع براي پژوهش برگزيده شده اند اين است که با توجه به موضوع مورد نظر ما دراين پژوهش که تحليل مفهوم آزادي مي باشد انتظار مي رود ايستارها وعقايد مولفان درباره اين مفهوم در اين کتب بيشتر از ساير کتب منعکس شده باشد.

1-2 .ضرورت واهميت تحقيق
نهاد آموزش وپرورش پس از انقلاب دستخوش تحولات گسترده شده است اين تغييرات براي دست يابي به يک هدف اصلي ،که هميشه در مرکز گفتمان آن قرار داشته ،صورت گرفته است وآن پرورش انسان هايي با اخلاق وتربيت اسلامي مي باشد به بياني ديگرساختن انسان هايي با ويژگي مطلوب خود.دراين راستا نهاد آموزش وپرورش ازهمه عناصر وامکانات خود استفاده مي کند.يکي ازاصلي ترين عناصردراين زمينه کتب درسي مي باشد.کتب درسي وظيفه آموزش ودروني کردن ارزش ها ومفاهيم رابرعهده دارد. ازمهمترين مفاهيم درکتب درسي که بايد دانش آموزان باآن آشنا شوند آزادي است .آزادي يکي از مفاهيم اصلي در جهان کنوني است که بشربراي کسب آن راهي طولاني را طي کرده است ومي کند.اما قبل از دست يابي به آرماني چون آزادي ضروري است، اين مفهوم به خوبي شناخته شود ، ابعاد مختلف آن به گونه اي شفاف مورد تجزيه ،تحليل و واکاوي قرارگيرد وبه شکل ملموس توضيح داده شود واينگونه است که افراد جامعه به عنوان يک حق با آن آشنا مي شوند واين مفهوم در اعماق وجودشان دروني مي گردد وآمادگي مي يابند در صورت نقض آن توسط اشخاص ،نهادهاي پيرامون خود يا در مقياس وسيع تر در سطح جهاني در صدد احياي آن برآيند.”براي دگرگوني نگرش اعضاي جامعه وتحول واقعي آن در راستاي احترام به آزادي واجرايي شدن و جلو گيري از نقض آن نمي توان به نگاه گذرا به اين مسائل بسنده کرد بلکه بايد آن را در نسلها نهادينه کرد .اگر آزادي با تمامي ابعادش در جامعه نهادينه نشود وفرهنگ محترم نگاه داشتن آن در جامعه ايجاد نشود ماهمچنان شاهد نقض آن در سطحي گسترده خواهيم بود. نقض آزادي هاي اساسي تنها يک تراژدي شخصي وانفرادي نيست بلکه منجر به شرايط ناآرام اجتماعي شده وبذرهاي خشونت وتضاد در بين اعضاي جامعه کاشته خواهدشد”(فتحي،1393 :9).براي نهادينه کردن آزادي درنسلها بايداين مفهوم بنحوي واقعبينانه درخلال متون کتب درسي آموزش داده شود.دراين راستانشان دادن اين امرضروري بنظرمي رسدکه ،نگاه ارزشي وايدئولوژيکي درگفتمان حاکم برکتب درسي چگونه باعث تداعي معنايي خاص ازمفاهيم مي شود چه بسا اين معنا ازواقعيات زندگي دردنياي کنوني دوربوده وبه جاي ايجادفرصت براي بروز خلاقيت ،ابتکاروشکوفايي استعداد باني انواع محدوديتهاي غير ضروري مي شود.اين امر دررابطه با مفهوم آزادي ضرورتي دوچندان مي يابد ،زماني که مشخص شود بدليل اينکه اين مفهوم برماديتي خاص دلالت نمي کندودال مشخصي ندارند براحتي بامفاهيم دلخواه مفصل بندي شده ومعنايي جديد مي يابند.ازديگرسو بنابر اذعان بسياري ازصاحب نظران دررابطه باآزادي همچون هودشتيان(1385 )وجهان بگلو(1379)درجامعه ما درک ازآزادي ازابتداي آشنايي ما بااين مفهوم (اندکي قبل ازمشروطه)بنيادين وريشه دارنبوده ودچارنقض ها وکاستي هاي متعدداست ودراکثرمواردبامفاهيم ديگرخلط مي شود.همين معناي نيم بند ازآزادي زماني که درخلال متون کتب درسي به آن پرداخته مي شود ،ازنو باز تعريف شده تامعناي مطمع نظر ازآن حاصل آيد.ازديگرسو مخاطب اصلي کتب درسي دانش آموزان هستندوکتب درسي براي آشنايي آنهابامفاهيم به نگارش درآمده است .براي نشان دادن موفقيت ياناکامي گفتمان حاکم برکتب درسي درتداعي معناي موردنظر دانستن نظرات آنهانيزضروري بنظرمي رسد.
اجراي اين تحقيق با رويکردي انتقادي کوششي است درجهت اصلاح وبه کارگيري برخي مفاهيم در کتب درسي به طوريکه با واقعيات دنياي کنوني تطابق بيشتري داشته باشد ودانش آموزان به دور ازجهت گيري هاي ايدئولوژيکي وغير علمي مهارتها ي بالقوه براي احقاق حقوق خود(همچون آزادي)کسب نمايند. و يادآوري اين موضوع که نمي توان به بهانه پافشاري بر يک ايدئولوژي خاص برخي ازجنبه هاي مفاهيم که براي زندگي دردنياي کنوني لازم است را حذف کرد.

1-3 .اهداف
* بررسي چگونگي به تصوير کشيده شدن آزادي درخلال متون کتاب هاي درسي .
* بررسي درک دانش آموزان ازمفهوم آزادي وميزان انطباق آن باتصوير ارائه شده ازمفهوم آزادي درکتب درسي.

1-4 .سوالات تحقيق:
* گفتمان حاکم برکتب درسي چه تصويري ازآزادي درخلال متون ارائه مي دهد؟
* گفتمان حاکم برکتب درسي،درارتباط بامفهوم آزادي،”غير”خود را به شيوه سلبي چگونه بازنمايي مي کند؟

* دانش آموزان به عنوان کساني که کتب درسي براي آنها نگاشته شده چه تصوري ازآزادي دارند؟
* تصوير ارائه شده ازآزادي درکتب درسي براي دانش آموزان هژمونيک شده است يا دچار بي قراري است؟

2- فصل دوم:
مباني نظري

دراين فصل ابتدا مروري برآثاردرسطح جهاني وکشورخواهيم داشت .سپس به نظريه گفتمان لاکلاوموفه (نظريه مورد استفاده در اين پژوهش)خواهيم پرداخت .درادامه به سيرآزادي باتاکيد برنظريه برلين وآزادي درغرب مي پردازيم.درپايان سيرآزادي درکشورازمشروطه تا انقلاب وآزادي درگفتمان اسلام سياسي موردبررسي قرارخواهدگرفت.
2-1 .پيشينه پژوهش
دراين قسمت به بررسي پژوهش هاي انجام شده ي خارجي و داخلي مي پردازيم:
2-1 -1 .آثارجهاني
• کتاب هاي درسي دردوران انقلاب ايران:درزمين

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه درباره حقوق بشر Next Entries پایان نامه درباره حقوق بشر، دوره متوسطه، انقلاب مشروطه