پایان نامه با کلید واژگان کودتای 28 مرداد، قانون اساسی، ایالات متحده، نیروهای مسلح

دانلود پایان نامه ارشد

برده و اشغال می کردند. به نظر می رسد که بیشترین هزینه ی کودتای 28 مرداد صرف دستمزد چاقوکشان و اوباشان و هزینه تجهیز مردم بی خبر جنوب تهران، برای ایجاد تظاهرات به طرفداری از شاه گردیده است. هم زمان با آغاز عملیات از سوی سازمان شهری، قرار بود که سران عشایر در شهرهای عمده ی جنوبی به نمایش برخیزند. براساس نظر کاتوزیان در چند ساعت اول، بین ساعت 9 صبح تا 1 بعد از ظهر (که بسیار اهمیت داشت) کل ماجرا نوعی نمایش قدرت نیروهای همیشگی بهبهانی،‌کاشانی و بقایی به نظر می رسید و نه عملیاتی برای کودتا.511ساعت دو بعدازظهر اداره رادیو تصرف شد و ساعت چهار ستاد ارتش سقوط کرد و استعفای مصدق در رادیو اعلام شد.512
جدایی و اختلاف میان ملیون و مذهبیون به هر دو گروه ضربه زد و باعث منزوی شدن هر دو گروه شد. در شامگاه روز 28 مرداد،‌ کودتا پیروز شد و سرلشکر زاهدی در پناه نیروهای مسلح به نخست وزیری رسید. عبدالحسین حائری می گوید : وقتي که مصدق سقوط کرد روحانيون به شدت ابراز خوشحالي مي‎کردند. آن روزها من قم بودم، يادم هست به عيادت يکي از روحانيون معمر که به شدت بيمار بود رفته بودم؛ در آن حالت بيماري اظهار خوشحالي مي‎کرد و از اينکه شنيده بود فاطمي دستگير شده و بلاهايي هم به سرش آورده‎اند خيلي شادمان بود513 و این را بخاطر جوی می داند که علیه مصدق در قم بوجود آمده بود.
هدف کودتا – که تنها به پشتوانه همدستی و هماهنگی نيروهای بيگانه و ياوران بومی آنها به نتيجه رسيد – فقط اين نبود که موضوع نفت به دلخواه کشورهای غربی حل شود. هدف اصلی ديگر اين بود که آرمانها و تلاشهای ايرانيان برای حصول حاکميت ملی و پيشرفت به سوی جامعه ای دموکراتيک ناکام بماند514. با پیروزی کودتای 28 مرداد نیز، ایالات متحده و بریتانیا، به اهداف خود دست یافتند و با سرنگونی دولت مصدق و بازگردانیدن محمد رضا شاه، سلطه ی خود را در ایران تحکیم کردند. این اهداف عبارتند از: براندازی حکومت ملّی دکتر مصدق، باز گردانیدن شاه و استقرار استبداد سلطنتی، اعاده سلطه ایالات متحده و بریتانیا بر ایران، بازگردانیدن جریان نفت به غرب و سرکوب کردن جنبش ملی مردم ایران.515

کاشانی و کودتا
سرلشکر باتمانقلیچ از افسران کودتاچی که پس از 28 مرداد به سمت ریاست ستاد ارتش رسید، در جریان محاکماتش پس از انقلاب 1357 به نقش آیت الله کاشانی اشاره ای کرد و گفت:
“در اوایل سال 32 به خدمت آیت الله کاشانی مشرف شدم حضرت از جریان سیاسی کشور متاثر بودند و دعا می کردند که مملکت نجات پیدا کند و به من گفتند تلاش کنید مملکت از این وضع نجات پیدا کند. پس از کودتا وقتی رئیس ستاد شدم با فرزند آیت الله کاشانی تماس گرفتم و جریان را به او گفتم و نظر آیت الله را خواستم. آقا مصطفی از قول آیت الله کاشانی گفتند چه بهتر که شما را انتخاب کردند. در اوایل شهریور 32 وقتی خدمت آیت الله کاشانی شرفیاب شدم ایشان مرا به گرمی پذیرفتند و نسخه ای از فرمان حضرت علی به من دادند و فرمودند این دستورات را نصب العین قرار دهید.”516
کاشانی به موازات همکاری با دولت زاهدی از هر فرصتی برای ضربه زدن به مصدق استفاده میکرد. او در پاسخ به سوال اخبار الیوم مبنی بر اینکه به نظر شما بزرگترین اشتباه مصدق کدام است؟ گفت: ” پایمال کردن قانون اساسی و عدم اطاعت از اوامر شاه”517
او همچنین اشتباه بزرگ مصدق را تلاش برای برقراری جمهوریت شمرد و گفت: “مصدق برای برقراری جمهوریت می کوشید. او شاه را مجبور کرد ایران را ترک کند . اما شاه با عزت و محبوبیت چند روز بعد برگشت. ملت شاه را دوست دارد.”518
از فروردين 1332، ظاهراً كاشاني مي‌كوشد تا بر وجوه اشتراك ميان خود و شاه انگشت گذارد.
در 25 خرداد 1332 ملاقاتی میان کاشانی و زاهدی انجام شد. در این ملاقات که حدود 45 دقیقه طول کشید و مظفر بقایی، میراشرافی و حمیدیه نیز در آن حضور داشتند، “آیت الله کاشانی حمایت بی دریغ خود را از ایشان و سایر کسانی که جانشان به علت مبارزه با دیکتاتوری مصدق در خطر است ابراز داشتند.”519 در اواخر تيرماه، بنا به گزارش مأمور ويژه اداره آگاهي، دكتر بقايي اظهار مي‌دارد كه، “هدف ما در آتيه، تقويت رژيم مشروطه و مقام سلطنت مي‌باشد و رهبري اين امر به عهده آقاي كاشاني محول گرديده است.”520
ریچارد کاتم که در آن دوران با سازمان های اطلاعاتی آمریکا همکاری داشت برآن است که در کین و نفرت کاشانی نسبت به انگلیسی ها تردید نبود ولی مبارزه ی مرگ و زندگی که با مصدق در پیش گرفت وی را عملا به همکاری با عوامل بریتانیا سوق داد مع هذا باور عمومی برآن بود که وی یکی از عوامل تحت کنترل بریتانیاست.521 آبراهامیان هم اذعان می کند انگلیسی ها طی بحران نفتی ، کاشانی را دشمن جدی نامیده بودند اما می دانستند که می توان با او کنار آمد.522
روزولت در روز کودتا 390000 دلار میان دسته شعبان جعفری پخش کرد تا آنها بتوانند به خیابان آمده و ایجاد آشوب کنند.
این رقم مورد ادعای دکتر مصدق است :” 390 هزار دلار آمریکا بین بعضی از علمای فاسد و امرا و افسران بی ایمان تقسیم گردید و به هر یک از آن مردم عادی مورد توجه شاهنشاه هم از این اعتبار مبلغ ناچیزی رسید.”523 این مبلغِ کم و گرچه تاثیر گذار، آنچنان بود که در عصر روز کودتا واحد پول تهران را از تومان به دلار تغییر داد تا جاییکه این اشرار پول تاکسی را هم به دلار میپرداختند.524 بطوری که نرخ برابری ریال و دلار در بازار سیاه از هر دلار 100 ریال به 50 ریال سقوط کرد.525
اما آیا از این میان پولی به آیت الله کاشانی نیز پرداخت شد؟ آنطور که از شواهد و قرائن برمی آید، کرمیت روزولت مقدار ۱۰۰۰۰ دلار در پاکت گذاشته تا از طریق احمد آرامش برای همکاری در کودتا به دست کاشانی برسد هر چند این موضوع قطعیت ندارد. مارک گازیوروسکی در این مورد می‌نویسد:
«صبح روز ۱۹ اوت (۲۸ مرداد) دو تن از مامورین سیا به نام‌های بیل هرمن و فرد زیمرمن با آرامش ملاقات کردند و مبلغ ۱۰ هزار دلار در اختیار او گذاشتند تا به کاشانی بدهد. چنین به نظر می‌آید که کاشانی ترتیب آن را داد که یک گروه ضد مصدق از ناحیه بازار به مرکز تهران روانه شود526
کينزر در آغاز کتاب خود، در معرفي کساني که در بهار و تابستان 1953 از سيا پول گرفتند، به يک ملاي جيره خوار سيا يا مورد حمايت مالي سيا اشاره مي کند.527 در صفحات بعد روشن مي شود که منظور او آيت الله کاشاني است. مي نويسد: چهارشنبه 19 اوت، به تقويم ايرانيان 28 مرداد، بود. در اين روز روزولت اميدوار بود که مسير تاريخ يک ملت را تغيير دهد. او پس از اين که ده هزار دلار براي کاشاني ارسال کرد.528 این سخن کینزر احتمالا از طریق مقاله گازیورسکی به کتاب وی راه يافته است.529 تظاهرات خیابانی ، مهمترین عامل موفقیت در عملیات کودتا به شمار می رفت. 530محمود مسگر، رمضان یخی، شعبان بی مخ، مهدی قصاب، اکبر خراط، طیب رضایی و دیگر اوباشان شهر به همراه فاحشگان مقیم شهرنو به خیابان ها ریختند531 تا به پشتوانه پول و برنامه دقیق و حساب شده آمریکایی ها حکومت دکتر مصدق را سرنگون سازند. لات ها و لمپن ها از قبل با کاشانی رابطه پیدا کرده بودند و در راه نهضت ملی تلاش می کردند اما بیشتر طرفدار و پیرو کاشانی بودند تا پیرو نهضت ملی نفت،این طرفداری به گونه ای بود که هنگام برگزاری سخنرانی کاشانی هرکدام از این لات ها 400 تا 500 نفر را با خود می آورد از جمله ی آنها مصطفی دیوانه ، علی تک تک ،اکبر جیرجیری و… بودند.532
مسعود بهنود می نویسد : لومپن ها به روزنامه فروشی های حامی دولت حمله نموده و شروع به دستگیری مخالفین کردند ، طیب یکه بزن معروف توانست صدها نفر را با پول های هنگفتی که به او داده بودند همراه خود ساخته و به همراهی شمس قنات آبادی آنها را در پامنار و در نزدیکی خانه کاشانی جمع کند.533 آبراهامیان در این رابطه می نویسد به گزارش شاهدان عینی ، حدود پانصد نفر افراد ناجور ، تقریبا دو هزار نظامی با لباس شخصی را همراهی می کردند.534
ويلبر در ميان آنها كه ايستگاه سيا به روي آنها حساب مي‌كرد و در همان ساعات اول کودتا ، از راديو صحبت كردند، از ملكه اعتضادي و يكي از فرزندان آيت‌الله كاشاني نام مي‌برد. بنا به روايتي كه ظاهراً براساس اسناد موجود در وزارت اطلاعات استوار است، اين فرزند آيت‌الله كاشاني، سيدمصطفي كاشاني بود كه گويا “حتي قبل از كودتاي 28 مرداد نيز ارتباطاتي با درباريان داشت.”
کاتوزیان نیز در این مورد می گوید: «کاشانی و هیئت حاکمة مذهبی کودتای نافرجام 25-24 مرداد را به سکوت برگزار کردند. بهبهانی در سازماندهی جماعت اوباش در کودتای 28 مرداد دست داشت. ثریا اسفندیاری همسر اسبق شاه مخلوع در کتاب خاطرات خود شرح رویداد 28 مرداد و چگونگی پیروزی کودتا را نقل کرده است : پس از برقرار شدن ارتباط تلفنی با تهران و صحبت با دست اندرکاران اصلی واقعه معلوم شد که آیت الله بهبهانی هزاران تن طرفدارانش را بسیج کرده است …در آن چند روز ژنرال شوارتسکف بیش از شش میلیون دلار خرج کرده است .535 اخیراً شواهدی از پرده بیرون افتاده است حاکی از آنکه احتمالاً کاشانی از طریق احمد آرامش و دقیقاً به منظور ساقط کردن دولت مصدق از آمریکاییان پول گرفته است.536
آن لمبتون پروفسور شرق شناسی و مطالعات آفريقائی دانشگاه آکسفورد و افسر اطلاعاتی پيشين بریتانیا که نقش پشت صحنه را در نابودی مصدق ایفا می کرد ، در گزارشی که همان زمان نوشته ، تاکيد کرده است که « کاشانی پول کلانی از جائی گرفت » و برآن است که اين پول کلان را به احتمال قوی CIA تامين کرده بوده است537
قول مهندس حسیبی زاویه ای دیگر از رابطه پنهانی کاشانی و آمریکاییان را در سقوط دولت دکتر مصدق مینماید:
“هندرسون قبل از اینکه روز 27 مرداد به خانه ی مصدق بیاید خانه ی کاشانی بوده است.”538
این دیدار به چه علتی بوده و آیا بین آنها توافقی صورت گرفته بود که دیگر تیر آخر رابه مصدق بزنند یا خیر.
از سال 1946 تا 1953 ، جان والر مدير عمليات سری ايالات متحده در ايران بود .وی بر آن است که در ميان همه رهبران مذهبی ، پر اهميت ترين شان ابوالقاسم کاشانی بود، که در عرض هفت سالی که او به عنوان رئيس پايگاه CIA ، در ايران کار می کرد ، روابط نزديکی با ايشان داشت. « من پرتره ای از ملا کاشانی با مداد شمعی ( مداد رنگی – پاستيل) کشيدم. او لحظاتی پيش من نشست و من از روی عکس او اين پرتره را کشيدم .» والر می گويد کاشانی هرگز نتوانست تبديل به يک « مامور» کارکشته ی CIA شود « نمی شود از يک آيت االله که فاقد استعداد کافی است ، ماموری ورزيده ساخت » اما ، اضافه می کند که ايالات متحده و بريتانيائی ها در ائتلاف ضد مصدق ماموران کار کشته ی فراوانی داشتند .539
کاشانی در اعلامیه ای که در حدود 1 ماه پس از کودتا انتشار یافت گفت:
” دولت سابق راهی خلاف نهضت ملی، دیانت و قانون اساسی اتخاذ کرده بود. افسوس که دولت گذشته به راهی قدم گذاشت که دین و موجودیت وطن و قانون اساسی را یکباره به خطر انداخت و هر علاقه مند به دین و استقلال را وادار به مبارزه برای حفظ آن مقدسات نمود.”540وی در جواب روزنامه ی المصری که پرسیده بود آیا عقیده دارید مصدق مستحق همین سرنوشتی بود که به او رسید؟ گفت:”خداوند عادل است و آنچه امروز بر مصدق گذشته است نتیجه ی عدل خداوندی است.541
او همچنین در مصاحبه با اخبارالیوم گفت:
” این مصدق راه را گم کرده و مستحق چنین عاقبتی بوده است. تمام هم و غم او این شده بود که مردم فریاد بزنند زنده باد مصدق. مصدق به من و کشورش خیانت کرد. طبق شرع شریف اسلامی مجازات کسی که در فرماندهی و نمایندگی کشورش خیانت کند مرگ است.”542
کاشانی نه تنها تمامی زحمات دکتر مصدق را به زیر سوال برد، که پا را فراتر گذاشته او را به داشتن جنون متهم کرد:
“مصدق برای کشور کاری نکرد. نه یک

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژگان قانون اساسی، کودتای ۲۸ مرداد، انقلاب مشروطه، ادارات دولتی Next Entries منبع تحقیق با موضوع افغانستان، مواد مخدر، تجارت بین الملل، توسعه پایدار