پایان نامه با کلید واژگان هنر اسلامی، آموزش مستقیم، دال و مدلول

دانلود پایان نامه ارشد

شیرازی و حبیب اله آیتالهی (1389) در نشریه پژوهشنامه زبان و ادب فارسی، ارائه تبینی جامع از هندسه و رمزهای هندسی و نسبت آنها با معارف باطنی و روحانی، به ویژه اصل توحید در فرهنگ و هنر اسلامی است. که در سه بخش بیان شده است. بخش اول هندسه و نسبت آن با تناظر میان عوالم سه گانه هستی. بخش دوم، جایگاه هندسه نظام هستی در ایجاد نظم و وحدت اجزا عالم. بخش سوم، نسبت میان هندسه با معارف توحیدی.
در مقاله « نقشمایههای ایرانی» به همت پیتر استون (1386) در نشریه کتاب ماه هنر، به بررسی نقشمایههای ایرانی پرداخته است. اشاره ایشان به استفاده از این نقشمایهها در قومهای مختلف ایران می باشد. در این مقاله گفته شده است که تمام اقوام ایرانی در به کار بردن نقشمایهها در قالیها و قالیچهها نقش بسزایی داشتند اما در این میان قومهای لر، قشقایی و خمسه از گنجینه ارزشمندتری برخوردار بود و همپوشانی بیشتری دارند.
در مقاله «آرم در فرآیند ارتباط» به همت فهیمه پهلوان (1384) در نشریه هنرنامه، به بررسی کارکردهای آرم اشاره شده است. ایشان عوامل ارتباطی آرم و کارکردهای وابسته به آن ها را در این مقاله بررسی کردهاند، که این کاردکردها شامل: کارکرد سخن گشا، کارکرد ارجاعی، کارکرد بیانگر، کارکرد تاثیرگذار، کارکرد هنری، کارکرد فرازبانی می باشند و به اختصار هر یک از این کارکردها را توضیح داده اند.
در مقاله ی «رابط انسان با زیباییهای زندگی و طبیعت» (1384) تألیف مرتضی ممیز در نشریه کتاب ماه هنر؛ «گذشته ما گرانقدر است و شناخت آن بسیار واجب. ضروری است که صاحب داناییها شویم و با نگاهی امروز، به گذشته نیز درست بنگریم و برداشتهای دقیقی انجام داده و بدانیم که هویت هنری امروز ما چگونه باید باشد».
در مقالهی «نشانههای امروز، نقشهای دیروز» به همت محمد خزایی (1384) در نشریه مطالعات هنر اسلامی، خاطر نشان شده است؛ هنرمند با طرح چند سطح کاملاً تجریدی به شیوهی اسلیمی نقش پرنده را به سادهترین حد ممکن طرح کرده است. شایان ذکر است عدهای از مستشرفین علت تجریدی و تزیینی بودن هنر ایران دورهی اسلامی را منع تصویرگری در دین اسلام میدانند و معتقد هستند که هنرمندان برای رفع این خلا به تجرید و تزیین روی آوردهاند. بررسی نقوش قبل از اسلام (از جمله نقوش سفالینههای شوش، تپه حصار، دامغان و…) که از تجرید مفرطی برخوردار هستند و حضور هزاران نقش انسانی و حیوانی در هنرهای تزیینی دوره اسلامی ای نظریه را باطل میکند.
در مقالهی «فر و نمادهای آن در هنر ساسانی» به همت سعیده جعفری (1381) در نشریه کتاب ماه هنر به این نظریه اشاره دارد که در ایران اصطلاحی ظاهر می‌شود به نام « فر» که در هنر ایران به صورت نمادهایی دایره‌ای شکل تجلی می‌کند. فر نیرویی است که از جانب خدا به افرادی برگزیده اعطا و آنان را در هر موضع و مقامی به برتری و سروری می‌رساند. حلقه و چرخ در هنر ساسانی ظاهر می‌شود که از تجلیات فر است؛ برگرفته از صورت ظاهر خورشید و گردش آسمان و چرخ زمان؛ که متأثر از تلقی دورانی از زمان و گردش آن در آیین زرتشتی است.
مهندس پردیس بهمنی در رساله «سیر تحول و تطور نقش و نماد در هنرهای سنتی ایران» (1389)، به بررسی نمادهای هندسی بر گرفته از طبیعت میپردازد.که در این پایاننامه دایره را خورشید، مربع را زمین و مثلث را نماد کوه معرفی کرده است. همچنین دایره نماد بینهایت و ازلیت و کمال است. در سمبلهای تاریخی دایره نماد نور و آتش نیز بوده است.

1-6 روش و فنون اجرایی پژوهش

1-6-1 روش
روش تحقیق در این پایان نامه کتابخانهای بوده است.
1-6-2 ابزار
ابزار گردآوری اطلاعات شامل فیش برداری، عکاسی، اسکن، اینترنت و… است.
1-6-3 شیوه تجزیه و تحلیل
شیوهی تجزیه و تحلیل در پروژه، توصیفی – تحلیلی خواهد بود. کلیهی آثاری که در روند تحقیق به آنها برمیخوریم را شامل میشود.

1-7 معرفی جامعه آماری و نمونه ها
در این پژوهش سعی بر آن شده است که به بررسی 1566 نشانه که متعلق به دهه های 70 و80 ایران است، پرداخته شود.

1-8 محدودیتهای پژوهشی
خوشبختانه در این طی این پژوهش هیچگونه کمبود و محدودیتی به لحاظ پژوهشی وجود نداشته است و کتابها و منابع مورد نیاز در دسترس بودهاند.

فصل دوم
تعریف نشانه و انواع آن

حقایق و وقایع بیشماری که در ماوراء درک بشر قرار دارند او را واداشته تا برای ابراز اندیشهها و مفاهیمی که بیان فهم و توصیف کلامی آنها مشکل بوده است نظامهایی از علائم گوناگون ابداع کند.
زندگی ما ناشی از برقررار کردن ارتباطمان است. ما ترجیح میدهیم که فاصلههای بعید زمانی و مکانی را علاوه بر به کارگیری زبان گفتاری از علائم نوشتاری در تمام ابعاد آن برطرف سازیم و از آن طریق ایجاد ارتباط نماییم. امروزه بیش از هر زمانی ما از علائم در جایگزینی و پر محتوا کردن علائم محدود الفبایی استفاده میکنیم.

2-1 تعریف واژه نشانه
واژه سمبل در لغت به‌ معنای نماد، نشانه، دالّ، نمودگار، نمون، رمز است (آریان پور، 1385، 2258) و در عرف علمی، کد و سمبل نیز برای آن به‌کار می‌رود (محسنیان راد، 1385، 202).
این اصطلاح، در حوزه فلسفه زبان، زبان‌شناسی، ارتباط‌شناسی و هنر و ادبیات به‌کار برده می‌شود و اصل آن ریشه در ادبیات نشانه‌شناختی جهان باستان دارد. گذشتگان همواره منابعی غنی از رمزها (نمادها) را در ادبیات خود دربر داشته‌اند و نمادها از اركان اساطیر كهن است؛ بلكه زبان اسطوره، نماد است (پیرحیاتی، 1385، 355). اما اصطلاح نشانه و به تبع آن انواع نشانه از جمله نماد، برای اولین‌بار توسط چارلز ساندرز پیرس1، فیلسوف پراگماتیست آمریکایی و با تقسیم سه‌گانه نشانه توسط او وارد ادبیات علمی دوران مدرن شد و مورد استفاده در علوم گوناگون قرار گرفت.
نماد، نشانه‌ای است که میان صورت و مفهوم آن نه شباهت عینی است و نه رابطه همجواری بلکه رابطه‌ای است قراردادی نه ذاتی و خود به خودی (محسنیان راد، 1385، 202). نشانه‌های نمادین را نشانه‌های غیرآیکونیک2 و نشانه‌های طبیعی و نشانه‌های قراردادی و نشانه‌های وضعی نیز می‌نامند ( همان، 192).
پروفسور دنیس استاد دانشگاه بوستون در کتاب “نشانه‌ها و رمزها، ارتباطات انسانی و تاریخچه آن”، درباره تفاوت انواع نشانه‌ها می‌نویسد: «علایم را حیوانات نیز به‌ خوبی انسان درک می‌کنند؛ در حالی که نمادها این‌گونه نیستند. علایم عملکردی انحصاری دارند؛ در حالی که نمادها، نماینده معنای وسیع‌تر و حاوی واقعیت کمتری هستند. نشانه‌های تصویری مانند اصل خود هستند و در نتیجه متقاعد کننده‌اند و بدون توضیح تقریباً قابل درکند، در حالی که نمادها منحصراً از طریق قراردادهای اجتماعی مفهوم پیدا می‌کنند و غالباً از طریق آموزش مستقیم باید آموخته شوند. نمادها پیچیده‌تر از نشانه‌ها هستند (همان، 202). نشانه‌های تصویری مانند اصل خود هستند و در نتیجه متقاعد کننده‌اند و بدون توضیح تقریباً قابل درکند، در حالی که نمادها منحصراً از طریق قراردادهای اجتماعی مفهوم پیدا می‌کنند و غالباً از طریق آموزش مستقیم باید آموخته شوند. نمادها پیچیده‌تر از نشانه‌ها هستند (همان، 202).
حدوداً از 10 سال پیش، به پیشنهاد استادان رشته ارتباط تصویری، در دانشکدههای هنر واژهی «نشانه» به جای «آرم» و «لوگو» مورد استفاده قرار گرفت. از این رو در این بررسی به استناد فرهنگ لغات «هزاره»، «لاروس» و «معین»، از همان واژه آرم استفاده شده که نزدیکترین معادل «لوگو» بوده و از طرفی آشناترین واژه برای افراد جامعه ما نیز هست (پهلوان، 1390، 31).
هزاره : لوگو: (موسسه و غیره) آرم، علامت (حق شناس، 1380، 952).
فرهنگ معین: آرم (فر3) نشانهای مشخص و معرف دولت، اداره، موسسه، کارخانه و مانند آن (معین، 1380، 13).
لاروس: لوگو: بازنمایی گرافیک از یک مارک/ صنعتی یا تجاری (لاروس، 2002، 461).

2-2 بازنمایی در نشانه از چشم انداز نشانهشناسی
یک «آرم» به مثابهی یک «نشانه» بازنماییای است که پیوند دو وجه «دال و مدلول»؛ یا دو گسترهی «بیان و محتوا» را نمایندگی میکند.
در نشانههای فیگوراتیو وجه سومی نیز به آن افزوده میشود: مرجع، که همان « شی» یا فیزیک « واقعی» است. یک سنجاب در نشانه صندوق پسانداز (شکل 2-1)، یک شیر در نشانه کارخانهی اتومبیل سازی (شکل 2-2)، یک گاو در نشانه تولیدکنندهی لبنیات (هایل برون، 2001، 89) (شکل 2-3).

روند بازنمایی در نشانه، با دو هدف و گاهی همزمان صورت می گیرد: بازنمایی « مفهومی»، بازنمایی «تصویری» (نمودار2-1).

نمودار2-1 ساختار سه وجهی در بازنمایی نشانه، هایل برون، 2001، 89.

بازنمایی مفهومی، با پردازش ایده که گزینش مجموعهی نشانه ها، برای بیان ارزشها، اهداف ویا مسئولیت سازمان را تعریف میکند.
بازنمایی تصویری، توصیف خصلتهای همانندِ سازمان است. رویکرد فرستنده پیام به مصداق، یعنی «شی واقعی» است. «شی» به شکل فیگوراتیو، ویژگی همانند با سازمان را عینیت می بخشد.
بنابراین میتوان رابطه دال و مدلول را در نشانههای تصویری، روی طیف وسیعی فرض کرد. گزینش از روی این طیف، هر چه ذهنیتر و مبهمتر باشد، دلالت آن نیز ضمنی و برای تاویل نشانه، فرآیند رمزگشایی توسط کاربر، دشوارتر خواهد بود. و برعکس، گزینش به هر میزان که عینیتر، محسوس و مشخص باشد، درک و دریافت رمز آن گشودهتر خواهد بود. در این باره میتوان گفت، پیوستگی میان «بیان و محتوا» موردی است که میتواند کم یا زیاد باشد. هر قدر میزان پیوستگی زیادتر باشد، رابطه انگیختهتر و هر چه کم باشد، رابطه دلبخواهیتر است. انگیختگی، رابطهای ماهیتی است که نتیجه آن از نوعِ همانندی است.
بنابراین، بازنمایی در نشانه، امکان گزینشی از روی طیف وسیعی از همانندها است که می تواند به تصویری برای شناسایی فرستنده تبدیل شود. این «شناساننده» در صورتی که بیانگر ویژگیهای خاص فرستنده پیام باشد؛ به عنوان «نشان هویت» سازمان به جامعه معرفی میشود، در غیر این صورت به عنوان «علامتی» تلقی میشود که با « نامِ» سازمان ارتباط دارد و شاید بهتر است بگوییم «نمایه ای از نام سازمان» شناخته میشود.

2-3 هویت چیست؟
هویت مجموعه معانیای است که چگونه بودن را در خصوص نقشهای اجتماعی به فرد القا میکند و یا وضعیتی است که به فرد میگوید او کیست و مجموعه معانیای را برای فرد تولید میکند که مرجع کیستی و چیستی او را تشکیل میدهد. نکتهی مهم این است که هویت، مفهومی است مرتبط با حوزهی معنا، اما معنا لزوماً خصیصهی ذاتی فرد و یا جامعه نیست بلکه محصول توافقها و عدم توافقها است.
هویت ابتدا به معانی «یکی شدن» و در روانشناسی به معانی «یکی شدن خود» مطرح شده است. در مردم شناسی، هویت متجلی در « هویت قومی» بوده است. هویت از دیدگاه جامعه شناسی صرفاً «یکی شدن خود» نیست بلکه « یکی شدن با خود و دیگران» محسوب میشود که توضیح دهندهی هویت فردی و اجتماعی است (عاملی، 1382، 161).
هویت دارای دو جز است: اول «یکی شدن خود» و «مشارکت با دیگران در بعضی از اجزاء ذاتی». براساس نظریهی هویت، فرآیند هویت، یک سامانهی رسیدگی است که مجموعهای از هنجارها و ضد هنجارها را در فرد و جامعه به وجود میآورد (اریکسون، 1982، 161).
در گسترهی نظامِ « ارتباط تصویری»، نشانه همانندِ نشان هویت بصری فرستندهی پیام، علامتی است که در روند ارتباط با جامعه، موجب شناسایی فرستنده (سازمان/ مارک) برای گیرندگان (مخاطب/ مصرفکننده) میشود. بنابراین بودن با نبودن آن به سه عنصر اصلی است: تمایز، استمرار و بیان برجستگیهای خاص.
عنصرتمایز، کیبودن است. توجه به خودی (فرستنده پیام) که متفاوت با دیگران است. برانگیختن گیرندهی پیام در بازشناسی نشانهای از نشانه دیگر.
عنصر استمرار، مطرح بودن است . پیوستگی، استمرار، حیات اجتماعی و ارتباطی نشانه.
عنصر بیان برجستگیهای خاص، چگونه بودن

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژگان نقوش هندسی، هنر اسلامی، هنرمندان ایرانی Next Entries پایان نامه با کلید واژگان دال و مدلول، عناصر زبانی، یونان باستان