پایان نامه با کلید واژگان ناخودآگاه، خلاقیت و نوآوری، دوران کودکی

دانلود پایان نامه ارشد

بر روی یک طرح، ممکن است در آدمی حالت عجز پدیدار شود؛ در این حالت بهترین کار پرهیز از اعمال فشار و اجتناب از تشدید فعالیت ذهنی است، یعنی بهتر است که ذهن خودآگاه خود را از مسأله فارغ کنیم و آن را برای مدتی آسوده بگذاریم. یافتههای علم روانشناسی مؤید آن است که ذهن خودآگاه، فقط بخش کوچکی از قدرت ذهنی آدمی را به کار میگیرد؛ یعنی در بخش عمدهای از ظرفیت ذهنی انسان، میزان نامشخص و مجهولی از اطلاعات؛ واقعیات، و معانی وجود دارد که در فراگرد ضمیر ناخودآگاه، مورد استفاده قرار میگیرد. به همین جهت اگر پس از پدیدار شدن حالت عجز، به ذهن خودآگاه فراغت کافی داده شود؛ این فرصت ایجاد میشود که ذهن ناخوداگاه به یافتن راه حل برای مسأله مورد نظر بپردازد.
این مدت زمان از فراگرد یادگیری را «خواب بر روی مسأله11 مینامند. در این مرحله، فرد به طور مستقیم نقشی ایفا نمیکند، بلکه از طریق استراحت، عدم تمرکز بر مسأله، و اندیشیدن به مسائل دیگر، ذهن خود را از کار بر روی مسأله منصرف میسازد.

6- درخشش ناگهانی یک فکر
شاید بتوان گفت که اکثر ابتکارات و نوآوریهای افراد خلاق، حاصل جرقهزدن یک فکر جدید در یک حالت غیر قابل انتظار بوده است؛ نظیر کشف قانون وزن حجمی جامدات، توشط ارشمیدس در حمام. البته این امر به شرایط محیط و میزان توجه و دقت به جهان پیرامون نیز بستگی دارد. زمان پیدایش این حالت نا مشخص است؛ به طوری که گاهی ممکن است پس از گذشت چند لحظه، چند ساعت یا چند روز از مرحله قبلی، پیدا شود و گاهی ممکن است سالها طول بکشد تا ذهن درمورد یک مسأله طرح یا راهحل جدیدی را پیدا کند؛ در واقع به نظر میرسد که نمیتوان با اعمال زور موجب ارائه طرحهای ابتکاری شد؛ یعنی افراد خلاق نمیتوانند به طور اجباری به خلاقیت بپردازند، ولی داشتن زمینه، موقعیت شناسی، هوشیاری، و استقبال از طرحهای ابتکاری کمک میکند تا مرحله خلاقیت آغاز شود (رضائیان ،1383،صص 113 الی 117).
14- 2- 2- سطوح خلاقیت
بر اساس پیوستاري از تحلیلگرایی تا واقعیتگرایی، دو سطح خلاقیت شامل خلاقیت اولیه و خلاقیت
ثانویه است که به شرح زیر میباشد:
الف- خلاقیت اولیه: این سطح از خلاقیت از ناخودآگاه سرچشمه میگیرد و در زمان کودکی در همه انسانها وجود دارد .اکثر افراد پس از گذراندن دوران کودکی خلاقیت اولیه را از دست میدهند. افراد به واسطه ضمیر ناخودآگاه، قادر به خیالبافی، تخیل و تولید رفتارها و اعمال تازه بوده که از آنها لذت میبرند.
ب- خلاقیت ثانویه: خلاقیت ثانویه ناشی از ضمیر خودآگاه و یا به عبارتی مبتنی بر عقل و منطق است.
هر چند این دو سطح خلاقیت با هم تفاوت اساسی و واضحی دارند، اما به یکدیگر وابسته و مرتبطاند.
فرد سالم و خلاق کسی است که موفق به پیوند این دو سطح فرایند خودآگاه و ناخودآگاه شود(صادقی مال امیری، 1386). به نظر محققین و صاحب نظران، خروجی خلاق طیف وسیعی از چیزها را در بر دارد که مهمترین آنها عبارتند از: ایدهها، محصول، راهحل، رویه، و خدمت.

محصول خلاق با توجه به سطوح مختلف درجهبندی میشود. تیلر با توجه به محصولات فکری بشر و تحقیق در کیفیت آنها پنج سطح خلاقیت را به شرح زیر شناسایی کرده است که هر یک از آنها شامل درجات مختلفی از خلاقیت است(میرقیداری،1382).
1- خلاقیت بیانگر: این نوع خلاقیت بیان و اظهار وجود آزادانه شخص را امکانپذیر می سازد. نقاشی فیالبداهه کودکان و ابتکارات آنان به هنگام بازی با یکدیگر یا با اسباب بازیهای مختلف از جمله این نوع خلاقیت محسوب می شوند که در آنها کیفیت محصول اهمیت چندانی ندارد لیکن این اظهار وجود برای تظاهر خلاقیت در سطح بالاتر لازم است.
2- خلاقیت مولد: در این سطح فرد کوششهای نسبتأ زیادی و در عین حال هدفمندی برای تولید یک شیء جدید یا حل مشکلی به خرج میدهد.
3- خلاقیت اختراعی: این نوع خلاقیت به وسیله توانایی شخص در تجزیه و تحلیل موقعیت و ساختن ترکیبات جدیدی از عناصر شناخته شده مشخص میشود، در این نوع خلاقیت هیچگونه اثری از عقاید زیربنایی جدید دیده نمیشود.
4- خلاقیت نوآورانه: بهوسیله این خلاقیت تغییرات معنیدار و مفیدی در اصول و مبانی اولیه نظری، با ساخت و کنش ماشینی یا هنری به عمل میآید.
5- خلاقیت شهودی: محصول این سطح از خلاقیت، تولید چیزی کاملأ تازه و متفاوت از آنچه که تا به حال وجود داشته است، میباشد.

1-14-2-2- انواع خلاقیت
خلاقیت میتواند در همه دورهها و زمینهها روی دهد. برحسب موضوع و نوع حوزه انواع خلاقیت را می توان به شرح زیر دسته بندی نمود:
1- خلاقیت علمی: در هر یک از رشتههای علم را میتوان خلاقیت علمی نامید. کشفیات و نظریات علمی مانند: نظریههای علوم فیزیک، شیمی، روانشناسی، اقتضاد و غیره خلاقیتهای علمی محسوب میشوند. بنابراین بر حسب اینکه کدام رشته علمی درنظر گرفته شود انواع خلاقیت وجود دارد مانند: خلاقیت شیمی و ریاضی و غیره.
2- خلاقیت فناورانه: خلاقیت در جنبههای کاربردی و فنی علوم یا به عبارتی خلاقیت در فناوری (تکنولوژی) را میتوان خلاقیت فناورانه(خلاقیت تکنولوژی یا خلاقیت مهندسی) نامید. خلاقیت فناورانه عبارت است از: خلق اندیشهها و طرحهای نو در جنبههای کاربردی علوم و یافتن راههای جدید حل مسائل فنی و مهندسی اعم از نرمافزاری و یا سخت افزاری میباشد.
3- خلاقیت صنعتی: منظور از خلاقیت صنعتی، خلاقیت در جنبههای فناوری سختافزاری و نرمافزاری یک سازمان میباشد. در سازمانهای صنعتی معمولأ خلاقیت در فناوری سختافزاری، «نوآوری تکنولوژیک و خلاقیت در سیستم سازمانی و مدیریتی،خلاقیت سازمانی» نامیده میشود.
خلاقیت و نوآوری صنعتی را میتوان به چهار دسته کلی از قبیل: خلاقیت و نوآوری بنیادی، خلاقیت و نواوری فرآیندی، خلاقیت و نوآوری فرآوردهای، خلاقیت و نوآوری در بازاریابی طبقه بندی کرد.
4- خلاقیت هنری: خلاقیت هنری عبارت است از: به خلاقیت در هر یک از رشتههای هنری خلاقیت هنری میگویند.
5- خلاقیت روزانه: خلاقیت روزانه، خلاقیتهایی است که هر فرد همواره در زندگی روزمره خود برای حل مشکل و پیشبرد امور روزانه ایجاد مینماید.
6- خلاقیت در کودکان: منظور از خلاقیت در کودکان رفتارهای کلامی و عملی خلاقی است که کودکان به شکلهای مختلف از خود بروز میدهند. خلاقیت کودکان به تعبیری میتواند به عنوان خلاقیت روزانه کودکان محسوب شود(گلستان هاشمی،1387).

برخی خلاقیت را به سه سطح فردی، گروهی و سازمانی تقسیم بندی کردهاند.
گلستان هاشمی(1382)، سطوح خلاقیت را با توجه به شاخصهای اصلی «میزان ارزشمندی» و «میزان نو بودن» به گروههای زیر تقسیم بندی کرده است:
خلاقیت اولیه /خلاقیت ثانویه،
خلاقیت کوچک/ خلاقیت بزرگ،
خلاقیت معمولی/ خلاقیت عالی،
خلاقیت اختراعی/ خلاقیت نوآورانه.
وی معتقد است بیشتر سطوح خلاقیت یاد شده را میتوان به نوعی شامل دو گروه اصلی خلاقیت اولیه و خلاقیت ثانویه دانست و به همین منظور در اینجا فقط به توضیح این دو نوع خلاقیت میپردازیم.
1- خلاقیت اولیه: که عبارت است از: خلاقیتهایی که شامل ایجاد و توسعه اصول و مفاهیم جدید و خلق پارادایم نوین میباشند. نظریههای جدید یا متحول کننده و اختراعات بنیادی از این دسته خلاقیت محسوب میشوند. خلاقیتهای بزرگ، عالی و نوآورانه جزء خلاقیتهای اولیه به شمار میآیند.
2- خلاقیتثانویه: آن دسته از خلاقیتهایی هستند که شامل کاربرد جدید و متفاوتی از اصول و مفاهیم شناخته شده قبلی و تکمیل و بسط خلاقیتهای اولیه هستند. دستاوردهای علمی پژوهش گران که مبتنی بر نظریههای ثانویه هستند.

15- 2- 2- ويژگيهاي افراد اخلاق
روانشناسان سعی داشتهاند تا مشخصات افرادی که داراي سطح بالايی از خلاقيت هستند مشخص کنند، «استینر» عوامل زير را برای افراد خلاق بيان داشته است:
• سلامت روانی و ادراکی: توانايی ايجاد تعداد زيادی ايده به طور سريع
• انعطاف پذيری ادراک: توانايی دست کشيدن از يك قاعده و چارچوب ذهنی
• ابتكار: توانايی در ايجاد و ارائه پيشنهادهای جديد
• ترجيح دادن پيچيدگی نسبت به سادگی: توجه کردن و در نظر گرفتن چالشهای جديد مسائل پيچيده
• استقلال رأی و داوری: متفاوت بودن از همكاران در ارائه نظرات و انديشههای نو

عدهای ديگر ويژگیهای افراد خلاق را به صورت زير دستهبندی کردهاند:
خصوصيات ذهنی:
• کنجکاوی
• دادن ايدههای زياد درباره يك مسئله
• ارائه ايدههای غيرعادی
• توجه جدی به جزئيات
• دقت و حساسيت نسبت به محيط به خصوص به نكاتی که در نظر ديگران عادی به شمار ميروند.
• روحيه انتقادی
• علاقه وافر به آزمايش کردن و تجربه
• نگرش مثبت نسبت به نوآفرينی
خصوصيات عاطفی:
• آرامش و آسودگي خيال
• شوخ طبعی
• علاقه به سادگی و بی تكلفی در نوع لباس و جنبههای گوناگون زندگی
• دلگرمی و اميد به آينده
• توانايی برقراری ارتباط عميق و صميمانه با ديگران
• اعتماد به نفس و احترام به خود
• شهامت
خصوصيات اجتماعی:
• پيش قدمی در قبول و رويارويی با مسائل
• مسئوليت پذيری و توانايی سازمان دادن به فعاليتهای گوناگون
• قدرت جلب حس اعتماد و اطمينان ديگران.
(روزنامه همشهری، پنج شنبه ٢ تير ١٣٨٤ ، سال سيزدهم، شماره ٣٧٣٠ ، صفحه ١)

(علی رضائیان،1383)، در کتاب «مبانی و مدیریت سازمان» ویژگیهای افراد خلاق را در قالب جدولی به شرح زیر ارائه کرده است:

شماره

ویژگی

وضعیت افراد خلاق
1
دانش
افراد خلاق سالهای زیادی را برای کسب دانش و تسلط بر موضوع مورد علاقهی خود صرف می کنند.
2
تحصیلات
تحصیلات خلاقیت را افزایش نمیدهد؛ حتی برخی از تحصیلات که بر رعایت روندهای منطقی تأکید می کنند، مانع خلاقیت می شوند.
3
هوش
افراد خلاق ضرورتاً دارای ضریب هوشی بالایی نیستند. بهرهمندی از ضریب هوشی در حدود صدوسی کافی است. ضریب هوشی بیش از آن ضرورتی ندارد.
4
تواناییهای ذهنی
افراد خلاق از تواناییهای ذهنی ذیل برخوردارند:
1. نسبت به مسائل حساسیت دارند؛
2. در برقراری ارتباط سیال میان چیزها انعطاف دارند؛
3. به جای کلمهها به تصاویر ذهنی می اندیشند؛
4. باتلفیق اطلاعات گوناگون آنها را به نحو مناسبی مورد استفاده قرار می دهند.
5
شخصیت
افراد خلاق نوعاً مخاطره پذیرند و دارای شخصیتی مصر، بسیار با انگیزه پذیرای فکرهای نو، قادر به تحمل ابهام و تحمل تنهایی، و مستقل اند. این افراد از اعتماد به نفس زیادی برخوردارند، اغلب شوخ طبعند و معمولاً همراهی با آنان دشوار است.
6
دوران کودکی
دوران کودکی افراد خلاق معمولا با رخدادهای متنوعی همراه بوده است. نظیر وجود مشقت در زندگی خانوادگی، و کم و زیاد شدن امکانات مالی.
7
عادتهای اجتماعی
افراد خلاق برخلاف افراد گوشهگیر درونگرا نیستند، و تمایل به تبادل افکار با همکاران خود دارند.

(رضائیان،علی،ص110)
فرد خلاق معمولاً هر چیز را از جنبههای گوناگون بررسی میکند؛ به حفظ وضعیت موجود قانع نیست، و با جدیت معتقد است که روشهای موجود قابل اصلاحند. به طور کلی افراد خلاق از ویژگیهای ذیل برخوردار هستند:
1. مسائل و وضعیتهای گوناگون را با دقت و به گونهای میبینند که قبلا به آنگونه به آنها توجه نشده است؛ آنها به جنبههای خاصی از مسائل توجه میکنند و فکرهای بکری ارائه میدهند؛
2. دیدگاهها، و فکرها و تجربیات حاصل از منابع گوناگون را به هم ربط میدهند و آنها را با توجه به نقاط ضعف و قوتشان بررسی و ارزیابی میکنند؛
3. تردید درمورد پیشفرضهای قبلی را روا میدانند، خود را به رسم و عادت محدود نمیکنند و استقلال فکری دارند؛
4. فیالبداهه میتوانند از نیروهای حسی ، ذهنی و بینشی مدد بگیرند؛
5. فراگردهای فکری و عملی را به نحو «بسیار منعطف» به کار میگیرند(استینر،گری،1962،ص22-32،تری،1977،ص227-228).

16- 2- 2- دیدگاهها در مورد افراد خلاق
بطور کلی در مورد افراد خلاق دو دیدگاه وجود دارد: یکی دیدگاه خلاقیت به عنوان نبوغ و دیگري دیدگاه خلاقیت به عنوان استعدادهاي همگانی.

الف- خلاقیت به عنوان نبوغ: از دیدگاه نبوغ، خلاقیت به واسطه فرایندهاي استثنایی تفکر(ضمیرناخودآگاه) ظهور

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژگان موانع فرهنگی، ناخودآگاه، میراث فرهنگی Next Entries پایان نامه با کلید واژگان روانشناسی، ناخودآگاه، فرایند آموزش