پایان نامه با کلید واژگان میانجیگری، سکولاریسم

دانلود پایان نامه ارشد

شاه ، مصدق را سرنگون کند و حکومتی طبق دلخواه خود بر سر کار آورد ولی موفق به انجام این نقشه نشد ، پیروز میدان نه شاه و نه مصدق و نه کاشانی می دانست بلکه فاتح مبارزه توده بود.358 باقی ماندن مصدق بر سریر قدرت باعث عقب نشینی تاکتیکی توطئه گران شد تا فرصتی دیگر برای تهاجم نهایی بیابند ، به این سبب کاشانی اظهار داشت امروز شنیدم عده ای شهرت داده اند که آقای سرلشگر زاهدی از طرف من کاندید نخست وزیری هستند ، در حالیکه این شایعه کذب محض است و من هنوز در مبارزه ای که آقای مصدق علیه بیگانگان شروع کرده اند همراهم و پشتیبان ایشان هستم. کاشانی در جبهه کودتا موقعیتی تثبیت شده داشت ، یک کودتای موفق بدون همراهی کاشانی نمی توانست به نتیجه برسد.359
بهبهانی به سهم خود مراتب را در قم به آگاهی مرجع عالی شیعیان ، آیت الله بروجردی ، رسانده بود و ظاهرا دستور گرفت با میانجیگری میان شاه و نخست وزیر مانع خروج شاه بشود . تماس با بروجردی و دخالت او از سوی زاهدی و خود مصدق تایید شده است.360
با این حال آیت الله بروجردي هيچ گونه اقدام موثری جهت بازداشتن شاه از مسافرت به خارج از کشور نمي کند و به گونه ای محتاطانه عمل می کند. پيام بروجردي چند روز پس از امتناع شاه از سفر و تغيير اوضاع به نفع مصدق صادر مي شود.
متن پيام بروجردي براي شاه و مصدق به اين شرح بود: “با اظهار تاسف از واقعه اخير چون اطمينان دارم که اعليحضرت همايوني و جناب آقاي نخست وزير کمال علاقه را به استقلال و عظمت کشور ايران دارند اميد و انتظار دارم که کما في السابق وحدت نظر, اتحاد و اتفاق را حفظ نموده که عناصر منحرف و اخلال گر فرصتي به دست نياورند تا موجبات اغتشاش و بي نظمي در کشور فراهم گردد.”361 پيام روشن بروجردي را نمي توان بر له شاه و بر عليه مصدق تفسير کرد. آنها که چنين کرده و مي کنند, دست به تأويل, جهت تامين مقصود سياسي خاص خود مي زنند و از حقيقت دور مي شوند. اگر چه به احتمال قوي او نيز باطناً معتقد بود که شاه نبايد برود, ولي از سر احتياط که مبادا با محور ضد مصدق همسو و همراه شناخته شود, مطلبي در اين مورد نگفته بود و در پيام رسمي او اشاره اي به اين امر نبود. اگرچه کشاندن بروجردي به صف مخالفان سفر شاه يا جبهه ضدمصدق, مورد علاقه و توجه کاشاني و بهبهاني بود و آنها سخت مايل بودند که بروجردي مطلبي صريح و روشن در اين مورد بگويد, اما ارزيابي بروجردي از اوضاع کشور و نقش مصدق و نهضت ملي با ذهنيت کاشاني و بهبهاني در اين موارد کاملاً متفاوت بود. او در پيام خود از عملکرد محور جديد ضد مصدقي که شامل جناح کاشاني- بقايي, بهبهاني, افسران بازنشسته و دسته ها, احزاب و چماق به دستان وابسته به اين گروه ها مي شد, “اظهار تاسف” مي کند.362 بروجردی در 26 فروردین به چند نفر بازرگان که به دیدار وی رفته بودند گفت ، من یک نفر نماینده از طرف دربار و یک نفر از طرف دولت خواستم و با آنها مذاکره کردم ، دیگر هیچ کس ملاقات نکرده ام و مانند همیشه به کلی از امور سیاسی برکنار و دور بوده ام حتی عده ای در ظرف چند روز گذشته برای ملاقات با من آمدند و مدتی هم انتظار کشیدند ولی من آنها را نپذیرفتم زیرا نمی خواستم در اموری که مربوط به من نیست دخالت کرده باشم.363 با این وجود آیت الله بروجردی با مصدق هم اختلافاتی داشت ، وی از دولت مصدق انتظار داشت نسبت به امور مذهبی از خود بی تفاوتی نشان ندهد و برای تعالی آن کوشش نماید. در حقیقت سکولاریسم مصدق باعث بیگانگی و دوری علماء از دولت می شد. . وودهاوس در کتابش بیان می دارد که حمایت حزب توده از مصدق، باعث روی گردانی روحانیون از مصدق شد و دست اتحاد به سوی شاه دراز کردند364.که البته به نظر می رسد این سخن بیشتر برای متهم کردن مصدق به نزدیک شدن وی به توده ای ها و قدرت یافتن آنها می باشد. کریم سنجابی در خاطراتش می گوید که توده ای ها خطری نداشتند و در صورتی که دست به آشوب یا عملیات تحریک کننده ای می زدند به آسانی مصدق آنها را سرکوب می کرد.365 آیت الله منتظری از شاگردان و منشی بروجردی ، حساسیت بروجردی به توده ای ها را به علت تحریکات خارجیان و دربار می دانست.366 با وجود سکولار بودن مصدق و باز گذاشتن دست توده ای ها ، بروجردی وارد امور دنیوی نمی شد.
تراژدي مصدق هم تقاصي بود که مي بايستي جهت ائتلاف با نيروهايي که از نظر سياسي و فکري, جز در مخالفت با استعمار, با او تجانس و هم خواني ديگري نداشتند و تنها مصلحت و منطق قدرت ايجاب مي کرد که با آنها همسو شود, بپردازد.

قتل افشار طوس :
ســرتيپ محمود افشارطوس زماني كه در بهمن 1331 و در ســن 47 ســالگي اش حكــم رياســت شــهرباني تهران را دريافت مي كرد، گمان نمي كرد كــه تنهــا 2 ماه در اين ســمت باقــي خواهد ماند. هرچنــد فعاليت هــاي ارزنده او به نفع نهضت ملي و علاقــه اش به دكتــر محمد مصــدق، وجود چنين آينــده اي را برايش گريزناپذير مي كرد.مخالفین مصدق طرحی را ریختند که وی را مجبور به استعفا کنند ، تصمیم آن بود که با ربودن مقامات و سیاستمداران مهم و موثر ، هرج و مرج و ناامنی ایجاد کنند.در نخستين روز ارديبهشت, جرايد خبر دادند که تيمسار محمود افشار طوس, رئيس شهرباني, که نه شاه دل خوشي از او داشت و نه کاشاني، از ساعت 9 شب 31 فروردين به نحو اسرار آميزي مفقود شده است. اولین روزنامه ای که خبر قتل وی را منتشر کرد باختر امروز بود. افشار طوس يکي از پنج نفري بود که افسران ناسيوناليست را در گروهي به نام “سازمان گروه ملي” در اوايل سال 1331 متشکل کرده بود367 و تصميم به از بين بردن فســاد در ارتشــي بگيــرد كه در آن زمان زير نظر شــخص شــاه بود368 و شــاه برخــلاف قانون اساســي وزير جنــگ را خود منصوب و بر فعاليت هايش نظارت مي كرد. اين سازمان, متشکل از ارتشيان طرفدار نهضت ملي و مصدق بود. مصدق که درپی تصفیه افسران فاسد و وفادار به شاه، در ارتش بود، از کمک افسران ناسونالیست در این زمینه، بهره جست و در این میان، افشارطوس نیز نقش مهمی برعهده گرفت.369 با پیشنهاد گروه افسران ناسیونالیست (میهن پرست)به مصدق، افشارطوس در بهمن 1331ش، از سوی نخست وزیر به عنوان رئیس شهربانی کل کشور منصوب گردید370 یکی از اقدامات بسیارمهم و تاثیرگذار او در این پست، نقشی بود که در ماجرای نهم اسفند ایفا نمود که طی آن، توانست نخست وزیر را از معرکه‌ای که مخالفانش برپا کرده، و حتی قصد جان او را نموده بودند، نجات دهد.371
در روز 6 ارديبهشت ماه 1332 جسد افشارطوس در تپه‌هاي لشگرک واقع در شمال تهران کشف شد. در روز دوازدهم فرمانداري در اعلاميه‌اي اطلاع داد که: «رئيس شهرباني به وسيله چند تن از افسران بازنشسته و مخالفان دولت، به قتل رسيده و دکتر بقايي و سرلشکر زاهدي در اين جنايت دست داشته‌اند».372 بنا به اقرار متهمين اين پرونده، خطيبي, مغز متفکر اين طرح, از عوامل و دوستان صميمي بقايي و مردي مرموز بود که از “کليه دستگاه‌هاي انتظامي اطلاعات کافي داشت و از جزئيات نقل و انتقال ارتش و شهرباني و دستوراتي که صادر مي شد در همان روز با خبر مي شده است.” چهار تن از افسران بازنشسته, به نام هاي سرتيپ علي اصغر مزيني, سرتيپ پزشک علي اکبر منزه, سرتيپ نصرالله بايندر و سرتيپ نصرالله زاهدي در مراحل مختلف برنامه ريزي و اجراي اين توطئه مشارکت مستقيم داشتند.373 سرتیپ بایندر در اعترافاتش می گوید پس از اینکه افشار طوس را دست و پا بسته در خانه خطیبی دیدم روز چهارشنبه قرار شد با بقایی ملاقات کنیم و آنجا رفتم و خطیبی آنجا صحبت می کرد که باید افشار طوس را از بین ببریم374 و به اظهار فاطمی در شب یکم اردیبهشت که افشار ربوده شد راننده ی اتومبیلی که او را با آن بردند مصطفی کاشانی بود.
پس از ۳۰ سال (در ۲۷ مه ۱۹۸۵) يکی از عناصر انتليجنس سرويس در يک برنامۀ تلويزيونی انگلستان اعتراف کرد که قتل افشارطوس به دستور اين سازمان جاسوسی، توسط عوامل ايرانی آن، از قبيل سرلشکر زاهدی، دکتر بقائی، برادران رشيديان ( سيف الله، قدرت الله، اسد الله) که گرداننده شعبۀ جاسوسی ام.آی.۶ بودند و چند تن از اميران بازنشستۀ ارتش(و البته نقشه های موذيانۀ شاه برای سقوط دکتر مصدق) انجام شده است375
روزنامه پاریزین لیبره ، در مورد قتل رئیس شهربانی نوشت و آنرا قتل سیاسی مهمی دانست که مخالفین مصدق سعی داشتند با ربودن و کشتن یکی از محارم و نزدیکان موثرمصدق وی را مرعوب ساخته و زمینه ی کودتایی را فراهم کنند.376سرگرد بازنشسته فريدون بلوچ قرائي و غيرنظاميان, هادي افشار قاسملو و امير رستمي عاملين و مجريان اين توطئه بودند. خطيبي در نظر داشت تا براي متزلزل کردن دولت و مجبور کردن مصدق به استعفا, چند نفر از سران را توسط سرتيپ ها بربايد.
تبلیغاتی که از حوالی نیمه اردیبهشت 1332 علیه دولـت مصـدق آغاز شد، اتهام شکنجه متهمان پرونده قتل افشارطوس بود. از اوائل دستگیری خطیبی و دیگران، شبکه ای هماهنگ از مطبوعات شایعات گسترده ای را در زمینه شکنجه متهمـان به قتل افشارطوس برای اخذ اعترافات اجباری رواج دادند. روزنامه اتحاد ملّی مدعی شد که افشارطوس در یک توطئه کودتا، به سود مصدق، شرکت داشـته ولـی چـون مخـالف برکناری شاه بوده به دست سایر توطئه گران به قتل رسیده اسـت.377 ایـن خـط تبلیغـاتی است که تا زمان کودتا ، بقایی به شدت در پیرامون آن مانوور می داد.
پس از چاپ اعلاميه فرمانداري نظامي که در آن براساس اقارير متهمين به نقش کليدي بقايي اشاره شده بود , در 24 اردیبهشت وزیر دادگستری آقای لطفی نامه ای به مجلس نوشت و بقایی را متهم به معاونت در قتل دانست و با وجود حمایت کاشانی از بقایی ، خواستار سلب مصونیت پارلمانی از وی شد. این امر باعث شد تا شکاف بین مصدق و کاشانی علنی تر گردد و این دو در روبروی هم قرار بگیرند ، بقايي که روند تقاضاي سلب مصونيت خويش از سوي دولت را پيش بيني مي کرد , در مصاحبه اي مطبوعاتي, جلسه نهار در منزل خود با حضور سرتيپ ها را تکذيب کرد. او در پايان اشاره كرد كه “متهمين را شديداً شكنجه داده‌اند تا از آنها اعتراف بگيرند” و متهمين نيز براي رهايي از زجر ترجيح مي‌دهند دروغ بگويند. در این دوران، حسین خطیبی از درون بازداشتگاه خود (پادگان جمشـیدیه) بـه طـور منظم و پنهانی با بقایی ارتباط داشت و طـی یادداشـت هـایی کـه بـرای او مـی فرسـتاد، اتهامات شکنجه و توطئه کودتا از سـوی مصـدق را تأییـد و تقویـت مـیکـرد. در ایـن نامه ها، خطیبی به نحوی ماجرای دستگیری و بازجویی های خود را بیـان مـی داشـت کـه کاشانی و مکی و دیگران، که قطعاً از طریق بقایی از مضمون این نامه ها مطلع میشدند، راهــی جــز رویــارویی نهــایی بــا مصــدق و درگیــر شــدن در نبــرد مــرگ و زنــدگی نمی دیدند.378 از شش نفري که در روز دوم ارديبهشت در منزل بقايي جمع مي شوند تا در مورد عاقبت افشار طوس تصميم بگيرند, تنها بقايي است که چنين ملاقاتي را کتمان مي کند و در خاطراتش می گوید در قتل افشار طوس نقشی نداشته است.379حال اينکه براساس اقارير پنج نفر ديگر مي توان ادعا کرد که اگر بقايي در طراحي اين برنامه مشارکت نداشته, که احتمالاً داشته, حداقل از ربودن و دستگيري افشار طوس در فرداي اين واقعه و قبل از قتلش يقيناً مطلع بوده است. باید به این نکته توجه کرد که افشار طوس دارای دو کارآگاه بود یکی حسین ذبیح پور که به اشاره کسانی که افشار طوس را کشتند از بین رفت و دیگری ناصر زمانی عضو حزب زحمتکشان بقائی بود.380که به رئیس شهربانی خیانت کرده و به خدمت خائنان درآمده بود. کاشاني در مصاحبه اي, رابطه ميان بقايي و قتل افشار طوس را عملاً تکذيب کرد و هرگونه اتهامي به بقايي را بي انصافي دانست. او اعلام کرد که, “نظر من اين است که اين نسبت‌ هاي ناروا به آقاي دکتر مظفر بقايي که سال هاست در صحت عمل و درستي و فداکاري هاي قابل تقدير براي مملکت و ملت ايران کم نظير هستند دور از انصاف و وجدان است.”381
بقايي

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژگان روزنامه اطلاعات Next Entries پایان نامه با کلید واژگان قانون اساسی، کودتای 28 مرداد، درآمدهای نفتی، بحران اقتصادی