پایان نامه با کلید واژگان منابع معتبر، مصالح مرسله

دانلود پایان نامه ارشد

هنوز از تحقيقات مفيد و ارزنده آنها بهره مي برند.

عالمان اين دوره:
1- وحيد بهبهاني137
2- بحرالعلوم
3- شيخ جعفر کبير138
اين دوره که دوره تکامل ناميده شده است، از زمان استاد کل”وحيد بهبهاني” متوفي ???? هجري آغاز گشت و تا زمان” شيخ مرتضي انصاري” ادامه داشت. حوزه‌هاي علميه، در طول اين دوره، شاهد جنبش و تکامل در بحث‌هاي اجتهادي بود و از آن جا که اصوليون و مجتهدان اين دوره، به تحقيقات کاملي دست زده بودند، فقه اجتهادي هماهنگ با شرايط آن زمان، به اوج شکوفايي خود رسيد و اخباري‌گري که قدرتي پيدا کرده بود، در اين دوره شکست خورد.139
3-16 دوره هفتم، عصر ژرف انديشي در بحث‌هاي اجتهادي
اين دوره اجتهاد، ويژگي‌هاي خاصي دارد که سبب تمايز آن از ادوار پيشين گرديده است. در اين زمان، مباحث و مسايل اجتهادي، تحول چشم گيري يافته و از دقت و ژرف انديشي ويژه‌اي برخوردار گرديد و از لحاظ دقت در استدلال، به تکامل و تطور رسيد. اين دوره از زمان استاد فقيهان و مجتهدان”شيخ مرتضي انصاري” شروع شد و تا زمان حضرت امام خميني(ره) ادامه يافت.140
بنابراين طلايه دار و آغازگر هفتمين دوره يعني عصر تدقيق در مسائل اجتهادي را بايد فقيه و اصولي بزرگ شيخ اعظم انصاري دانست. وي با اسلوب نوين و آراء دقيق خود روح تازه اي در كالبد اجتهاد دميد و از اينرو به بحثهاي اجتهادي رونق و جلوه خاصي بخشيد.141

3-16-1 نوآوريهاي شيخ در علم اصول

شيخ اعظم انصاري در مباحث اصولي از طريق برخي از منابع و پايه هاي شناخت، عناويني را در قالب علمي و فني ارائه كرده است كه پيش از وي سابقه نداشت و مشكلات زيادي را در مقام استنباط از راه عناصر خاصه آن احاديث حل نمود.142
عالمان و مجتهدان شاخص اين دوره
ميرزاي شيرازي، نجم آبادي، کوه کمره اي، گيلاني رشتي، استر آبادي، ميرزا محمد حسن آشتياني، آخوند خراساني، ابوترابي، کاظمي، حائري قمي، حائري يزدي، شيخ محمد حسين اصفهاني، شيخ محمد حسين نائيني، آقا ضياءالدين عراقي..
3-17 دوره هشتم، عصر کاربرد فراگير اجتهاد نوين:
اين دوره، دوره کليت کاربرد اجتهاد با شيوه نوين آن در برابر رويدادها است، که با همت مجتهد و فقيه برجسته قرن، حضرت”امام خميني ره”(1409) و با تشکيل حکومت اسلامي آغاز شد و هم چنان ادامه دارد. در اين دوره، فقه از چارچوب‌هاي محصور کننده رها گرديد و شيوه‌هاي نوين استنباطي جايگزين آن شد و با تشکيل حکومت اسلامي، فقه وارد صحنه اداره جامعه گرديد و جنبه‌هاي اجتماعي و حکومتي و برنامه ريزي‌هاي جهاني در آن به وجود آمد.143
3-17-1 امام خميني طلايه دار دوره هشتم
با اينكه بيش از چند سال از دوره هشتم از ادوار اجتهاد نمي گذرد حوزه هاي علميه، بلكه جهان اسلام شاهد جنبش فقه اجتهادي مهمي است و مسائل گوناگوني در همه ابعاد فردي، اجتماعي، اقتصادي، سياسي، حقوقي، كيفري، جزائي رابط بين المللي، و حكومتي در آن مطرح گرديده است، و از آنجا كه طلايه دار آن از يك طرف به والاترين مرتبه استدلال و تحقيق و ژرف انديشي در فقه اجتهادي مجهز بوده و از طرف ديگر به عناصر حكومت اسلامي، از اين رو توانست اجتهاد فقهي را با سبك و شيوه نويني پديد آورد و به اوج شكوفايي در بعد علمي و عملي رساند و با بكارگيري آن در همه منابع فردي، اجتماعي و حكومتي به پاسخگويي در برابر همه رويدادها برخاسته و فقه را از ساختار ويژه و درخشنده اي برخوردار نمايد.
امام خميني اين مجتهد نوانديش و فقيه نوپرداز، رهبر فكر اين دوره در ابحاث اجتهادي محسوب مي شود، كه با نقش سازنده خود و پايداري در برابر محدوديت كاربردي اجتهاد در منابع و نيز با مقاومت در برابر محصور بودن آن در شيوه هاي چهارگانه رايج و متداول در طول زمان که فقه را از چهارچوبهاي محصور كننده رها كرد و با تلاش پي گير و كوشش فراوان جو غالب را بر هم زد و با شجاعت علمي و توان فكري و نيروي انديشه و قوت بيان و سنت تقليد از شيوه هاي اجتهادي رايج و محدوديت به كارگيري آن را در منابع شناخت در هم شكست و شيوه نوين استنباطي و توسعه به كارگيري آن را جايگزين آن كرد و با اين كار توانست روح تازه اي در فقه اجتهادي بدمد و دامنه كاربردي فقاهت را توسعه بخشد و در نتيجه فقه را از نظر مصاديق گسترش دهد. امام بر اساس همين شيوه اجتهادي نهضت اسلامي خود را آغاز و به حكومت اسلامي نظري و ذهني و تصوري در خارج عينيت بخشيد. او در اين سبك و شيوه اجتهادي كاروان سالار ديگر مجتهدان گرديد و پيش از او در ادوار هشتگانه اجتهاد تحولات ياد شده در فقاهت و كليت كاربردي اجتهاد در همه منابع و پايه هاي شناختي كه مربوط به فرد و جامعه و حكومت است از فرد ديگري ديده نشده است. كار او نمايانگر اين است كه تفكر فقهي و شيوه اجتهادي در مكتب وي به حدي رسيده بود كه توانايي برخورد و به نقد كشيدن تفكر فقهي و شيوه هاي چهارگانه اجتهادي مجتهدان پيشين را در طول تاريخ داشت.

3-17-2 منابع اجتهاد از ديدگاه امام(ره)

امام راحل همانند مجتهدان ديگر اماميه منابه اجتهاد را در كتاب و سنت و اجماع و عقل منحصر مي دانست و در اين جهت با ديگر مجتهدان اماميه فرق و تفاوتي نداشت و نيز مانند عالمان پيش از خود منابع ظني مانند استحسان، مصالح مرسله، قاعده استصلاح، مذهب صحابي، شريعت سلف، و عرف را في حد نفسه و به عنوان منبع تشريع نپذيرفت، و از قياس، تشبيه و تمثيل در مقام استنباط دوري جست.
3-17-3 ويژگيهاي امام در مقام استنباط
فتاوايي كه بعد از پيروزي انقلاب از امام صادر شد نمايانگر اين است كه ايشان در مقام استنباط احكام الهي از منابع و مايه هاي اصلي شناخت داراي ويژگيهاي خاص به شرح ذيل بوده است:
1 ـ رعايت كامل از موازين و معيارهايي كه در اجتهاد اعتبار شده است.
2 ـ بررسي دقيق اصول و قوانين كلي كه اجتهاد در آنها براي استخراج احكام به كار گرفته مي شود.
3 ـ بررسي دقيق فروع اصول و مصاديق قوانين كلي و ارتباط بين آنها.
4 ـ توجه كامل به ابعاد ادله اجتهادي از حيث شرايط زمان و مكان صدور و خصوصيت سائل و نيز جهت صدور.
5 ـ بررسي برداشتهاي عالمان پيشين از ادله اجتهادي.
6 ـ بررسي ادله فقاهتي در مواردي كه داراي ادله اجتهادي نباشد.
7ـ توجه كامل به عناصر مشترك اصولي.
8 ـ توجه به عناويني كه به عنوان اولي و عناويني كه به عنوان ثانوي براي احكام موضوع مي باشند و عدم خلط بين آنها.
9 ـ توجه به قانون اهم و مهم و دفع افسد به فاسد.
10 ـ جمود نداشتن بر عناويني كه در عناصر خاصه استنباط وارد شده است و پرهيز از دخالت دادن عوامل ذهني و خارجي.
11 ـ دقت در عناصر خاصه استنباط كه دربردارنده علل احكام مي باشند و آنها كه داراي علل آنها نمي باشند.
12 ـ همه سونگري و توجه به ارتباط ميان مسائل زندگي فردي و عبادي و ميان مسائل اجتماعي و حكومتي.
13 ـ در نظر گرفتن نتايج و پيامدهاي حكم استخراج شده از منابع در طول زمان.
14 ـ بررسي ويژگيهاي دروني و بيروني موضوعات احكام و سنجيدن ابعاد قضايا كه تحول آنها در مقام استنباط داراي نقش مهمي در تحول احكام شرعي موضوعات از منابع شناخت دارند.
3-17-4 اجتهاد معتبر از ديدگاه امام
اجتهاد داراي دو معنا و مفهوم است:
الف ـ اجتهاد از راه رأي و منابع ظني مانند قياس، استحسان و…
ب ـ اجتهاد از راه منابع معتبر شرعي
اجتهاد به معناي اول در بينش اصوليان و اخباريان اماميه و نيز برخي از عالمان اخباري اهل سنت منفي، ولي در بينش اصوليان و برخي از اخباريان جامعه اهل سنت مثبت است. اما اجتهاد به معناي دوم كه به عنوان وسيله است در بينش همه اصوليان مذاهب اسلامي تلقي به قبول شده و تنها از نظر اخباريان آنها مورد نقد و اشكال است.
امام راحل نيز همانند اصوليان مذاهب اسلامي معناي دوم از دو معناي اجتهاد را مورد پذيرش قرار داده و به هيچ وجه عنوان معناي اول آن را نپذيرفته است. پس اجتهاد معتبر از ديدگاه او عبارت از بازگرداندن فروع تازه به اصول پايه احكام و تطبيق قوانين كلي احكام بر مصاديق خارجي آن مي باشد نه اجتهاد از راه رأي و تفكر شخصي. بر اين اساس اجتهادي را كه او قائل است، وسيله مي باشد و در عرض نص قرار ندارد، بلكه در چارچوب آن و در دل آن قرار دارد، كه مجتهد با به كارگيري آن در اصول و قوانين كلي احكام فقه با رويدادها همگام مي شود و اما اجتهاد براساس رأي كه عالمان اهل سنت قائلند هدف مي باشد و در عرض نص قرار دارد و همانند كتاب و سنت آن را از منابع تشريع به حساب ميآورند.
3-17-5 شيوه اجتهادي امام(ره):
مهمترين ويژگي اين شيوه، لحاظ نمودن نقش زمان و مکان در اجتهاد است و به همين خاطر در بعضي از سخنان امام راحل از آن تحت عنوان”نقش زمان و مکان در اجتهاد” ياد شده است. چنين شيوه اي در حل مسائل فقهي و حکومتي بسيار بالنده و راهگشا است، زيرا در اين روش هم در مرحله نظري و هم در مرحله عملي، تفريع و تطليق صورت مي گيرد و هم بعد از سنجيدن ابعاد قضايا و بررسي ويژگي هاي موضوعات در بستر زمان، اجتهاد براساس منابع شناخت انجام مي پذيرد. بدين جهت اين شيوه هم در مسائلي که مربوط به زندگاني فردي است و هم در مسائلي که مربوط به حکومت است، مطلوب خواهد بود، زيرا در آن شرايط زمان و مکان و احوال که در تغيير موضوعات احکام الهي نقش دارند، رعايت مي شود و مطابق آنها اجتهاد براساس منابع اصلي استنباط متحول مي شود و در نتيجه هيچ رويدادي نيست که با اين شيوه بي پاسخ بماند. بعلاوه موجب غنا و سرشاري و گسترش فقه اسلامي از نظر فروع و مصاديق مي شود و حکومت اسلامي را مبسوط اليد در همه زمينه هاي اجتماعي و حکومتي نگه مي دارد.144
3-17-6 روش امام راحل در طرح مسائل فقهي:
1 ـ امام راحل در ضمن مطرح كردن مسائل فقهي، نظر اجتهادي خود و مجتهدان دوره پيشين را بيان مي كرد و حتي در بعضي مسائل نظرات مجتهدان مذاهب ديگر را نيز بيان مي نمود و آنها را مورد بحث و تحقيق قرار مي داد.
2 ـ او همانند عالمان دوره پيش از خود هر مسأله اي را كه مطرح مي كرد ابعاد گوناگون و مختلف آن را بدقت مورد بررسي قرار مي داد و براي اثبات نظر خود به ادله اجتهادي در مواردي كه وجود داشت و در مواردي كه فاقد آنها بود به ادله فقاهتي تمسك مي جست. دليل اين مدعي، كتابهاي فقهي و اصولي اوست كه سرشار از نكته سنجيهاي عميق، دقيق، ظريف، متين و فراگير است.
3 ـ او مسائل را بگونه مختصر و فشرده ولي گويا و جالب و روان مطرح مي كرد.
3-17-7 نتايج مفيد كار عظيم امام راحل در حوزه فقه اجتهادي

نتايج مفيد و ارزشمند كار عظيم امام راحل را در اين دوره عبارتند از:
1 ـ كليت كاربردي اجتهاد و گسترش به كارگيري آن با شيوه نوين در همه منابع فردي، اجتماعي و حكومتي.
2 ـ گسترش مسائل و بحثهاي اجتهادي در حوزه هاي علميه و مطرح شدن آنها در كليه نشريه ها.
3 ـ باز شدن باب اجتهاد به شيوه جديد.
4 ـ پذيرش قانون تحول اجتهاد بر اساس منابع همگام با تحول زمان و مكان و شرايط آنها.
5 ـ لزوم شناخت فقيه نسبت به موضوعات و عناوين كلي در مقام استنباط.
6 ـ خارج شدن فقه از حالت ركود و ايستايي و داخل شدن آن در مرحله حركت و پويايي.
7 ـ متحول شدن فقه از مسائل ذهني و تئوري و فرضي به مسائل عيني و خارجي.
8 ـ توانايي پاسخگويي فقه با شيوه نوين اجتهادي، در برابر رويدادها به عنوان احكام اولي بدون نياز به عناوين ثانوي.
9 ـ پيدا شدن راه حلهاي مناسب براي برخي از مشكلات در ابعاد قضايي، حقوقي و حكومتي.
10 ـ محكوم شدن عوام زدگي و جمودفكري و ديد كوتاه و نظر محدود و پيش داوريهاي ذهني و خودباختگي در باربر فتاواي پيشينيان در مقام استنباط.
11- بازنگري درباره انديشه هاي پيشينيان.
12 ـ بازنگري در همه منابع فقهي
13 ـ محكوميت پيمودن راه افراط پويا و راه تفريط سنتي به معناي باطل آنها در مقام استنباط.
14 ـ ارائه راههاي كارآيي عقل در مقام استنباط 145

3-18 معناي لغوي ادوار
ادوار در لغت به معني گردشها و زمانها. 146
در فرهنگ معين ادوار به معني گردشها، گردشهاي فلک يعني زمانها آمده است. 147
ادوار فقه شيعه
دانشمندان علوم اسلامي در قرون اخير به بحث از”سير

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژگان منابع معتبر، مصالح مرسله، گونه مطلق Next Entries پایان نامه با کلید واژگان فقيهان، فقهي، علمي