پایان نامه با کلید واژگان مطالعات فرهنگی، جامعه آماری، پایان نامه ها، ایدئولوژی

دانلود پایان نامه ارشد

برای تفریح، مقاومت و غیره به کار میگیرند. از جمله مفاهیم و مقولاتی که مطالعات فرهنگی و نظریه دریافت در میان نظریات مخاطب محور به خدمت میگیرند تا نقش مخاطب را در معناسازی متون رسانهای و فرهنگی مستدل و برجسته کند عبارتند از رمزگذاری و رمزگشایی، چندمعنایی، لذت، رمزگشایی تقابلی، مازاد نشانه شناختی و غیره (مهدیزاده به نقل از عسکرپور، 1389: 32). همچنین باید گفت سه گانه استوارت هال در خوانش متون رسانهای بحث اصلی این مطالعات است.

مطالعات متنی؛ این مطالعات با مراجعه صرف به متون انجام و در تحلیل مواد تحقیق نیز از روشهای تحلیل متن استفاده شده است. تفاوت مطالعات متنی با مطالعات خوانش در این است که مطالعات خوانش مستلزم مراجعه و دسترسی به مصرفکنندگان محصولات رسانهای و دریافت کنندگان پیامهای رسانهای و ابزار اصلی جمعآوری دادهها در آن مصاحبههای عمقی است. در حالی که در مطالعات متنی خود متن به تنهایی مطالعه میشود و عناصر اصلی آن استخراج و معانی مستتر و روابط موجود میان بخشهای مختلف و در مواردی ارتباط میان متن و بافت تولید متن تحلیل میشود. به نظر میتوان مطالعات خوانش را نیز گونهای از مطالعات متنی دانست

جدول (6-6): توزیع پایان نامه ها بر اساس سه مولفه میدان، متن و خوانش
موادمطالعه

دانشگاه
میدان
متن

خوانش
ترکیب متن و میدان
مجموع

فراوانی
درصد
فراوانی
درصد
فراوانی
درصد
فراوانی
درصد
فراوانی
درصد
علامه طباطبایی
19
45
16
38

2

5
5
12
42
100

تهران
2
7
18
62.
6
21
3
10
29
100

علم و فرهنگ
8
39
7
32
1
5
5
24
21
100

مجموع
29
33
42
46
7
7
13
14
92
100

نمودار (5-6): فراوانی پایان نامه ها بر اساس مواد مورد مطالعه به تفکیک دانشگاهها

نمودار (6-6): فراوانی پایان نامه ها بر اساس مواد مورد مطالعه درکل جامعه آماری

مطابق با جدول و نمودار بالا متنزدگی به عنوان وجه غالب پایاننامههای دانشگاه تهران و حتی در کل جامعه آماری تحقیق حاضر آشکارا خودنمایی میکند. اگر نسبت مطالعات خوانش را نیز بدان اضافه کنیم وضعیت اسفبارتر خواهد شد. به تناسب عنوان رشته در دانشگاه تهران تاحدودی این تفاوت قابل توضیح است ولی همچنان این انتقاد به قوت خود باقی است. این وضعیت را میتوان از دو وجه روششناسی و موضوعی آسیبشناسی کرد. انتخاب موضوعات کمتر حساس، پرهیز از ارتباط مستقیم با کنشگران، بیتوجهی به بافت تولید متون و بسنده کردن به متون در دسترس، در کنار استفاده از روشهای تحقیق و تحلیل کم زحمت در فرآیندی کم دردسر عملا هرچه بیشتر ما را از وعدههای رهاییبخش اولیه مطالعات فرهنگی دور میسازد. این شکل غالب تاثیر چندانی بر بهبود وضعیت موجود نداشته است. دستاورد یک دهه مطالعات بازنمایی در حوزه زنان در تولیدات رسانهای چه بوده است. اینها خود سوالات بسیاری را مطرح میکنند که بخشی از آنها را در مطالعات بازنمایی پاسخ خواهیم داد.
دادهها همچنین نشان میدهد در هسته مرکزی هریک از این سه شکل اصلی مطالعات، یک گفتمان غالب وجود دارد و معمولاً می توان رد پای یک مفهوم کلیشهای را درمطالعات انجام شده در هریک از این سه گروه مشاهده کرد. در زیر به این مفاهیم مرکزی اشاره و در هر مورد به بخشهایی از متن پایاننامهها نیز استناد میکنیم.

مطالعات خوانش
در این مطالعات که با استفاده از رویکرد سهگانه استوارت هال در خوانش متون رسانهای انجام میشوند نویسنده سرانجام به این نتیجه میرسد که در اغلب موارد جامعه آماری تحقیق از دانش و سواد رسانهای لازم در رمزگشایی پیامهای رسانهای برخوردار بوده و دستگاههای هژمونیک در بازتولید ایدئولوژی حاکم شکست خوردهاند. این درحالی است که به ادعای هال متاثر از آرای مارکسیستها رسانهها در حکم ابزاری برای پیشبرد و بازتولید ایدئولوژی حاکم عمل کرده و سعی در یکسانسازی اندیشهها و سرکوب مخالفتها و اعتراضات دارند. این نتیجهگیری که به پارادایمی غالب در مطالعات خوانش رسانهای در ایران تبدیل شده است نقض آشکار ادعاهای افشاگرانه و رهاسازی مردم از سوی مطالعات فرهنگی به نظر میرسد. نکته دیگر این که در هیچ از یک مطالعات، از خوانشهای سهگانه مورد توجه هال فراتر نرفته و الگوی جدید یا قسم دیگری از خوانش شناسایی نشده است. بنابراین میتوان گفت دستاورد نظری جدیدی در این مطالعات به دست نیامده است. این درحالی است که خوانش مخالفتجویانه از متون رسانهای که از غالب مطالعات خوانش نتیجه میشود را باید در متن ایدئولوژیهای حاکم درنظر گرفت. به خصوص اینکه این مدل باید در بستری از شرایط تاریخی اجتماعی جوامع درک شود. براین اساس باید اعتراف کرد مطالعات فرهنگی در ایران به نحوی عقیم به نتایج خوشبینانه دلخوش کرده است.
بنابراین در مطالعات خوانش غالبا با مفهوم ساده لوحانهای از مقاومت سروکار داریم. البته بخشی از علت را باید در نوع و مشخصات جامعه آماری این قسم از مطالعات جستجو کرد. انتخاب گروههای در دسترس که غالباً از میان طبقات میانی و فوقانی جامعه با سطح تحصیلات عموماً بالا صورت گرفته است سمتوسوی تحقیق را به ناچار به چنین نتیجهگیریهایی سوق میدهد. جالب آنکه علیرغم اینکه معمولا به دلیل فرصت کوتاه برای ارائه پایاننامه و به منظور افزایش سهولت در انجام تحقیق معمولا جامعه‌ آماری همگن و یکدستی انتخاب میشود نتایج حاصله معمولا حاکی از تفاوتهای نسبتاً چشمگیر میان اعضای نمونه آماری است؛
“در میان زنان خوانش هژمونیک یا مرجح بیشتر دیده میشود این درحالی است که مردان از جایگاه متعارض به این شبکهها مینگرند. نوع خوانش مردان براساس سن، متفاوت میشود به این معنی که مردان متعلق به گروه مسن(بالای 50 سال) تبلیغات تله شاپینگ را وسیلهای برای چپاول مالی و فرهنگی مخاطبان آن میدانند در میان این گروه از مردان احساس خطر نسبت به فریب خوردن بیشتر است. درحالی که مردان میانسال و جوانی که از جایگاه متعارض یا متضاد به رمزگشایی این شبکهها پرداختهاند منشا این تضاد را در عدم همخوانی این تبلیغات با سلیقههای شخصی، عدم موفقیت این تبلیغات به عنوان یک شیوه تبلیغاتی جدید در ایران و عدم اعتماد نسبت به آنها میدانند و مانند گروه قبلی از مردان احساس سلطه، چپاول مالی و پولی و فریب در آنها نیست”(ذاکری، 1387: 163-162).
“مخاطبان شبکههای فارسی زبان ماهوارهای مورد مطالعه در سه جایگاه دریافت قرار میگیرند؛ جایگاه متعارض جایگاه توافقی و قرائت مسلط هرکدام از این سه جایگاه در موقعیت و شرایط خاصی توسط مخاطب به وجود میآید و به این معنی نیست که عدهای از مخاطبان در جایگاه متعارض هستند و عده دیگر در جایگاه توافقی و مسلط. بلکه تمامی مخاطبان مورد مطالعه با توجه به نوع برنامه و شرایط حاکم بر آن در یکی از این جایگاه ها قرار میگیرند. سواد رسانهای به معنای توانائی تفسیر و تحلیل برنامهها در مطالعه کنونی هیچ گونه ارتباطی با سن جنس و تحصیلات نداشت مخاطبان بدون توجه به این عوامل و تنها با تاثیرپذیری از زمینههای هویتی دست به انتخاب و گزینش میزنند”(کاوند،1387: 164).
“آگاهی مخاطب از عملکرد رسانهها، دسترسیهای گفتمانی وی و تجربه اجتماعی-فرهنگی وی در زندگی روزمره بیش از سایر عوامل در خوانش متفاوت مخاطب از محتوای فیلم های ضداسلام هالیوود اثرگذار بوده است و تبلیغات روانی موجود در فیلمهای هالیوودی نتوانسته به عنوان عاملی قدرتمند و قابل اطمینان حس اسلام گریزی را در میان مخاطبان رواج دهد: هالیوود منبع معتبر و قدرتمندی برای شناخت امریکاییها از مسلمانان به شمار نمیرود و بخش عمدهای از مخاطبان قابلیت واقع نمایی زیادی برای هالیوود و بازنمایی هایش قائل نیستند چرا که آن را نشات گرفته از سیاستهای آشکار و پنهانی میدانند که بر محتوای فیلمها حاکم است”(هومن، 1389: ص 142).
“روی هم رفته نمونه مورد بررسی خوانش متعارض دارند و با اکثر عناصر مرجح فیلمها مخالفت میورزند. محصولات تولیدی سینمای ایران درمورد جانبازان و زندگی آنها (همانند سایر محصولات رسانهای)تصویری عینی و شفاف از واقعیت ارائه نمیدهند و نشانگر زندگی واقعی چنین گروههایی در جامعه نیستند. این محصولات به بازنمائی وقایع و رویدادها به طور کلی و گزینشی میپردازند. و سعی کردهاند به واقعیت اجتماعی در باب جانبازان و مسائل آنها رنگ طبیعی بخشند”(دامرودی، 1389: 116).
“نتایج بر نقش فوقالعاده خواننده در فرآیند خوانش سریال ویکتوریا تاکید داشت و براین اساس اثبات شد که سریال ویکتوریا تحت تاثیر شرایط و پس زمینههای اجتماعی فرهنگی و اقتصادی و … توسط زنان مختلف به اشکال مختلفی تفسیر میشود”( کلانتری،1389: 103).
“بیشتر مخاطب سریالهای تلویزیونی به ویژه سریالهای خانوادگی زنان هستند و برنامه سازان تلویزیونی غالبا در مرحله مخاطب سنجی و ارزیابی بازخوردهای حاصل و دریافت پیام توسط مخاطبان مبنای کار خود را بر جلب توجه زنان قرار داده و به ویژه این کار را از طریق تهیه سریالهای خانوادگی انجام میدهند. جواب سوال دلیل جذابیت این ژانرها برای دختران تاثیر سریال های تلویزیون بر فهم دختران جوان از مقولاتی مانند خانواده، عشق و… نتایج متنوعی به دست داد. اغلب منکر تاثیر این سریالها بودند اما در جریان مصاحبه بر همذات پنداری با شخصیتهای این سریالها اشاره داشتند” (بنی اسدی، 1388: 151 – 150).
در تمامی مطالعات خوانش که به بخشهایی از آنها نیز به شکل مستقیم اشاره شد تاکید اصلی بر خوانشهای متکثر حتی در میان نمونههای همگن است این درحالی است که افراط در این تکثر و شناور و سیال دانستن تفاسیر مخاطبان از متون رسانهای متن را اساسا فاقد هرنوع لنگرگاه معنایی و واکنش مخاطب را نیز کاملا پیش بینی ناپذیر توصیف میکنند. علاوه براین در تمامی این مطالعات از مجموع رسانهها صرفا متون سینمایی و تلویزیونی محل بحث هستند. دانشجویان نیز در مباحث نظری این پایاننامهها از نظریههای مخاطب محور در مطالعات رسانهای فراتر نرفتند. درحالی که نظریات تفسیری نیز میتواند در شناخت تفسیر مخاطبان درک عمیقتری به دست دهند.

مطالعات متن
مطالعات بازنمایی به عنوان بخش اصلی مطالعات متن محور در مطالعات فرهنگی از ابتدای شکلگیری این رشته تاکنون از داخل و خارج از حوزه مطالعاتی این رشته مورد توجه و در مواردی متعدد محل انتقاد بوده است. از اینرو در مطالعات متنی سعی شد تا به طور این بخش از تحقیقات متمرکز شدیم. در ایران نیز گروههای مختلف و مفاهیم متعددی در این بخش از مطالعات مورد نقد و بررسی قرار گرفتهاند. در میان تحقیقات دانشجویی که مطالعه شدند بعضی از گروهها همچون زنان بیش از همه در مرکز توجه دانشجویان برای انتخاب موضوع پایاننامه بوده است. نحوه بازنمایی این بخش از جامعه در متون رسانهای مختلف از رمان و داستان، مجلات عامه پسند، تلویزیون، رادیو و به ویژه سینما در آثار مختلف دانشجویان بررسی شده است. نکته مهم در این جا این است که غالب مطالعات انجام شده در این زمینه با استفاده از روشها و رویکردهای نظری هرچند متفاوت نتایج کم و بیش یکسانی را به دست‌ داده اند که در عمل حتی به انباشتی نظری نیز نینجامیدهاند. کلیشه تکراری زن فرودست در کانون این مطالعات جای دارد. اساساً در این بخش از مطالعات حتی زمانی که بازنمایی موضوع مطالعه نیست شناسایی گروههای فرودست و یا کلیشه فرودستی دستاورد اصلی خواهد بود. در سیری تاریخی این تکرار بیشتر خود را نمایان میسازد. در این جا چند مقوله اصلی را از هم میتوان تفکیک کرد.
1- مقوله زن فرودست که در مطالعات مختلف در طول سالهای متوالی به مقولهای کلیشهای تبدیل شده و تنها در مواردی محدود نشانههایی از مقاومت زنانه شناسایی و توضیح داده شدند که البته در کلیت تحقیق عملا نمودی نمییابد. بازنمایی زن در نقشهای سنتی، جایگاه زن در مناسبات خانوادگی و موقعیت حاشیهای و فرودست وی در

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژگان مطالعات فرهنگی، تحلیل گفتمان، دانشگاه تهران، تحلیل متن Next Entries پایان نامه با کلید واژگان مطالعات فرهنگی، نشانه شناسی، تحلیل گفتمان، ایدئولوژی