پایان نامه با کلید واژگان مطالعات فرهنگی، علامه طباطبایی، جامعه آماری، دانشگاهها

دانلود پایان نامه ارشد

تعداد پذیرفته شدگان این رشته در هر سال به دلایلی همچون تغییر برخی سیاستهای گروههای آموزشی در دانشگاهها و اعلام نیاز به مسئولین ذیربط و از سوی دیگر سیاستهای کلان وزارتخانه علوم، فناوری و تحقیقات پیرامون وضعیت تحصیلات تکمیلی به ویژه مصوبات شورایعالی انقلاب فرهنگی در این باره رخ میدهد. در اینجا در پی بررسی روند مذکور و تبیین دلایل و زمینههای به وجودآمدن چنین شرایطی نیستیم گرچه نتایج به دست آمده از این تحقیق ممکن است در شناخت بهتر دلایل و زمینه های بیمهریهای سیاستگذاران و نظام حاکم نسبت به رشتههای علوم انسانی و اجتماعی به طور کلی و حوزههای بینارشتهای انتقادی همچون مطالعات زنان و مطالعات فرهنگی در کشور گامهای موثری بردارد. بنابراین جدول فوق در مطالعه روند پذیرش دانشجو در رشته مطالعات فرهنگی و فراز و نشیبهای موجود در سیاستگذاری در حوزه آموزش عالی در بخش علوم انسانی و اجتماعی خواهد بود.
بدین منظور نخست لیست تمامی پایان نامه های موجود در کتابخانه های هریک از این سه دانشگاه تهیه گردیده و در مرحله بعد وجوه اشتراک و افتراق آن ها استخراج و مورد بحث و بررسی قرار می گیرد. در قسمت تحلیل محورهای موضوعی به تشریح و تحلیل موضوعات تقسیم بندی شده بر اساس اولویت کدگذاری پرداخته شده است. داده های بدست آمده در هریک از این موارد به طور مفصل در فصل بعدی تحلیل خواهد شد.

مقدمه
در فصول یک تا چهار به بررسی وضعیت مطالعات فرهنگی از ابتدای شکلگیری تا دوره کنونی و ترسیم تصویری درحد توان گویا از مکاتب و جریان های اصلی این رشته پرداختیم. سپس با معرفی جریان متاخر مطالعات فرهنگی در جهان یعنی سیاستگذاری فرهنگی بر ضرورت نزدیک شدن به سیاستگذاری در مطالعات فرهنگی تاکید کردیم. این فصول ضمن پاسخگویی به بخشی از سوالات تحقیق معیار لازم برای نقد و بررسی وضعیت مطالعات فرهنگی در ایران را نیز در اختیار ما قرار داد. بنابراین پس از بحث پیرامون چگونگی ورود به مقوله سیاستگذاری در مطالعات فرهنگی و اشاراتی هرچند خلاصهوار به ضرورتهای نظری، روششناختی و ملاحظات عملی این تغییر مهم وارد بخش یافتههای پژوهش میشویم.
معیار اصلی ارزیابی و قضاوت در این بخش الگوی بنتی است که مفیدبودگی عملی را معیار سنجش و ارزیابی مطالعات فرهنگی میداند. این معیار به ویژه در تحلیل بخش نتیجهگیری مطالعات است که قابلیت نقد و بررسی است. بنت (به نقل از گویگان، 1388 :23) با «فانتزیک» و ترنر و روژک(2000) با «دکوراتیو» خطاب کردن مطالعات فرهنگی موجود با دیدگاهی نتیجهگرایانه سودمندی عملی را در نسبت مطالعات فرهنگی با فرآیند سیاستگذاری و مدیریت در نهادها و سازمانهای فرهنگی میسنجند. اما ما در تحلیل جامعه آماری تحقیق خود با مسئلهای دیگر و ضعفی مضاعف مواجه شدیم. از اینرو علاوه بر دو معیار «بدیع و تازه بودن نتایج و دستاوردها» و «کاربردی بودن پیشنهادات» ابتکار در انتخاب موضوعات را نیز در تحلیلهایمان مورد توجه قراردادیم. بنابراین یکی از ادعاهای اصلی ما این خواهد بود که انتخاب موضوعات جدید، اما بازتولید برخی کلیشهها و نتابج تکراری در عمل کمک چندانی به قوت نظری و مفیدبودگی عملی این رشته نکرده است.
با این توضیح و برمبنای معیارهای سهگانه فوق، دادههای بدست آمده از مطالعه پایاننامهها را در چهار مقوله موضوعات، روشها و مواد اصلی مطالعه شده و نتایج تحقیق در هر یک از گونههای مطالعات بررسی میکنیم. براین اساس فصل حاضر به چهار بخش اصلی تقسیم می شود. در دو بخش نخست توصیف وضعیت مطالعات فرهنگی در پایاننامههای دانشجویی مدنظر است و سعی شده تا جامعه آماری تحقیق خود را برمبنای تکیه گاه های اصلی مورد بحث و حتی چالش برانگیز در مطالعات فرهنگی یعنی پراکندگی و تکثر موضوعی و روش شناختی نقد و بررسی کنیم.
براین اساس در بخش اول در پی پاسخ دو سوال هستیم؛ محورهای موضوعی پایاننامههای مطالعات فرهنگی در هریک از سه دانشگاه علامه طباطبایی، علم و فرهنگ و تهران کداماند و آیا تناسبی میان رویکردها و سیاستهای موثر درتدوین واحدهای درسی در هریک از این سه دانشگاه و موضوعات انتخابی وجود دارد؟ این بخش ارزیابی میزان بدیع و تازه بودن موضوعات پایاننامهها را ممکن میسازد.
بخش دوم به تحلیل جامعه آماری از منظر روش شناسی مورد استفاده و ابزارهای گردآوری دادهها اختصاص مییابد. در این بخش دو پرسش اصلی دنبال می شود؛ دانشجویان بیشتر از چه روشهایی برای گردآوری اطلاعات و تحلیل دادهها استفاده کردهاند؟ و آیا میتوان در پایاننامههای این رشته الگوهایی غالب به لحاظ روشی و برحسب دانشگاههای بررسی شده و جریان کلی مطالعات فرهنگی ایرانی شناسایی کرد؟
در بخش سوم که مهمترین قسمت فصل حاضر نیز هست ابتدا جامعه آماری تحقیق را بر اساس مواد مطالعه به سه دسته مطالعات متن، خوانش و میدان تقسیم کردیم. سپس ایده محوری هریک از این سه نوع استخراج شده و نتایج اصلی به دست آمده در هریک از آنها با ذکر مثالهایی از متن پایاننامهها نقد و بررسی شده است. این تقسیمبندی به ما کمک کرد تا دریابیم هریک از این سه شکل در مطالعات فرهنگی ایرانی از چه جایگاهی برخوردار است و به ویژه مشخص شود یکی از ادعاهای اصلی تحقیق حاضر که همانا متن زدگی افراطی مطالعات فرهنگی (که در اینجا تنها پایاننامههای دانشجویان این رشته موضوع تحقیق قرار گرفتند) است تا چه اندازه به واقعیت نزدیک است؟ ضمن اینکه بررسی نتایج این مطالعات به ما کمک خواهد کرد تا دستاوردهای مطالعات انجام شده در این بخش را ارزیابی کنیم. در ادامه بخش سوم به دلیل اهمیت خاص مطالعات بازنمایی از دو منظر روششناسی و موضوع در مطالعات فرهنگی ایرانی بخشی از فصل حاضر را به نقد و بررسی جایگاه این تحقیقات در مطالعاتفرهنگی و به طور خاص در میان پایان نامههای دانشجویان این رشته اختصاص دادیم. پرسش اصلی در این بخش از مطالعات متنی این است که مطالعات انجام شده در این حوزه واجد کدام ویژگیهاست که علیرغم استقبال فراوان از سوی دانشجویان مطالعات فرهنگی و سایر رشتهها به ویژه ارتباطات راهی به سوی سیاستگذاری و ارائه راه حلهای عملی در جهت بهبود وضعیت گروههای عموما حاشیهای بازنمایی شده در رسانهها نیافته است؟
هدف اصلی ما در بخش سوم پس از ذکر تقسیمبندی سهگانه بالا سنجش میزان سودمندی و مفیدبودگی مطالعات انجام شده در هریک از سه نوع مطالعات متن، خوانش و میدان است. سه معیار اصلی در اینجا بدیع و تازه بودن نتایج مطالعات، کاربردی بودن پیشنهادات و نسبت یافته های تحقیقات دانشجویی با فرآیند عملی سیاستگذاری (آنگونه که مدنظر بنت هست) خواهد بود. در این بخش سعی شده تا به این سوال پاسخ داده شود که مهمترین نتایج و یافتههای پایاننامههای مطالعات فرهنگی کداماند؟ چگونه میتوان براساس معیار سودمندی آنها را ارزیابی کرد؟ آیا این پایاننامهها توانستهاند در ارائه سیاستگذاری یا بهینه سازی وضعیت جامعه مفید واقع شوند؟

بخش اول؛ محورهای موضوعی
همانطور که توضیح داده شد یکی از اهداف اصلی مطالعه حاضر شناسایی محورهای موضوعی مورد توجه از سوی دانشجویان مطالعات فرهنگی در دانشگاه های مورد مطالعه است. در این بخش به بررسی تناسب و ارتباط موضوعات با جهت گیریهای کلی هریک از سه دانشگاه علامه طباطبایی، علم و فرهنگ و تهران و استخراج تفاوت میان دستاوردهای مطالعات فرهنگی در این سه دانشگاه در توجه به موضوعاتی است که از دید دانشهای همسایه پنهان مانده میپردازیم.
محورهای موضوعی موردتوجه دانشجویان مطالعات فرهنگی در انتخاب موضوع برای پایان نامههای بی شک از تنوع قابل قبولی برخوردار است. برنامههای درسی و عناوین تحقیقات دانشجویی در دپارتمان مطالعات فرهنگی در دانشگاههای ایالات متحده، اروپای غربی و ژاپن و حوزههای مطالعاتی مورد توجه در اینها نیز موید این نکته است. درواقع تنوع و پراکندگی در این جا به میزانی است که استخراج محورهای اصلی موضوعی را نیز بسیار دشوار میسازد.

جدول (1-6): توزیع پایان نامه ها بر اساس موضوعات

ردیف
دانشگاه ها

موضوعات

علامه طباطبایی

علم و فرهنگ

تهران

جمع فراوانی

درصد فراوانی
1
رسانه ها
12
10
29
51
56
2
جوانان و نوجوانان
25
4
4
33
36
3
مطالعات جنسیت98
16
11
6
33
35
4
مطالعات بازنمایی
6
5
9
20
21
5
سبک زندگی
6
7
3
16
17
6
اقلیت ها
3
1
7
11
12
7
دین
8
1
4
13
14
8
هویت
6
1
4
11
12
9
مطالعات تاریخی
4
4
3
11
12
10
فضا
3
1
1
5
5
11
توسعه
1
0
1
2
2
12
سرمایه فرهنگی، اجتماعی یا اقتصادی
2
2
0
4
4
13
تولید فرهنگی
0
0
1
2
1

نمودار (1-6): توزیع فراوانی پایان نامه ها بر اساس موضوع

مرور اجمالی عناوین پایاننامهها براساس ترتیب زمانی نگارش آنها این نکته را نمایان میسازد که اولین تحقیقات دانشگاهی در ایران به شدت رنگ و بوی جامعهشناختی داشته و عملا نمی توان میان آنها از حیث روش شناسی و موضوع با پژوهشهای انجام شده توسط جامعهشناسان و یا روانشناسان اجتماعی تمایزی قائل شد. برخی موضوعات حتی اگر در مطالعات فرهنگی قابل گنجاندن باشد متاسفانه به اعتراف خود دانشجو در بررسی و مطالعه آنها از بینش و روششناسی مطالعات فرهنگی بهرهای برده نشده است. گرچه این وضعیت در ابتدای راه چندان دور از ذهن به نظر نمیرسد. در این باره میتوان مثالهایی را از پایاننامههای انجام شده توسط اولین ورودیهای مطالعات فرهنگی دانشگاه علامه طباطبایی آورد؛ «اجزاء فرهنگی توسعه از نگاه اندیشمندان اسلامی»، «بررسی عوامل اجتماعی و فرهنگی موثر بر میزان مشارکت دانش آموزان در فعالیتهای دانشآموزی»، «تاثیر عوامل اجتماعی و فرهنگی بر میزان دینداری جوانان و ابعاد آن (مطالعه موردی شهرستان جویبار)»، «بررسی آنومی در میان دانشجویان دانشگاه علامه طباطبایی و عوامل اجتماعی موثر بر آن»، «بررسی میزان رضایت دانشجویان ساکن خوابگاههای علامه طباطبایی از برنامههای فرهنگی دانشگاه و عوامل مرتبط بر آن».
البته در سالهای بعدی و در سایر دانشگاهها همچون علم و فرهنگ نیز موارد مشابهی را میتوان نام برد. «بررسی عوامل موثر در تحول نقش مایهها و طرحهای فرش ایرانی در دوره صفویه»، «نقش نخبگان در عدم تثبیت دموکراسی در ایران در دوره اصلاحات» دو نمونه بارز هستند. البته این ویژگی در مورد دانشگاه علم و فرهنگ و تهران بسیارکمتر صادق است و به نظر ما تجربیات دانشگاه علامه چراغ راه آیندگان در این دو دانشگاه قرارگرفته است. به گونهای که به تدریج موضوعات به شکل دقیقتر انتخاب و باتوجه به شناخت به دست آمده پس از گذشت زمان نسبت به این حوزه از دانش، به روش شناسی مطالعات فرهنگی و حوزههای مطالعاتی آن توجه بیشتری شده است. این همزمان بوده است با افزایش دانش و آشنایی بیشتر نسبت به مطالعات فرهنگی در میان اساتید و دانشجویان علوم اجتماعی و به ویژه دانشجویان این رشته که تاثیر آن در سالهای بعد به خوبی در انتخاب موضوعات و فاصله گرفتن از روشهای کمی و رویآوردن به روش های تلفیقی بیشتر خود را نمایان ساخت.
پرداختن به موضوعاتی که در جامعه ایرانی توجه بسیاری همواره بدانها شده و بخش مهمی از تحقیقات داخلی بدانها اختصاص یافته نیز قابل تامل است. دین از ابعاد مختلف شامل هویت دینی، حجاب، کم و کیف دینداری در میان جوانان، روشنفکری دینی و رابطه دین، سنت و مدرنیته در دانشگاه

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژگان مطالعات فرهنگی، تحلیل محتوا، علامه طباطبایی، جامعه آماری Next Entries پایان نامه با کلید واژگان مطالعات فرهنگی، مطالعه موردی، علامه طباطبایی، دانشگاه تهران