پایان نامه با کلید واژگان مطالعات فرهنگی، تحلیل محتوا، علامه طباطبایی، جامعه آماری

دانلود پایان نامه ارشد

نوع مسائلی که سیاست فرهنگی عموما به آنها میپردازد کارشناسی ظاهرا بی طرفانهای داشته باشد. یک صنعت خاص تلویزیونی تا چه حد باید «محتوایی محلی» داشته باشد؟ چه نوع موزه ای باید در این محله ساخته شود. پرسشهایی از این دست از نقطه نظر دیوانسالاری مستلزم گردآوری اطلاعات، پیش بینی سود و هزینه و بحث در مورد مدلهای مختلف اقتصادی است. مطالعات فرهنگی به عنوان یک رشته علمی فراملی چنین منافعی را نمایندگی نمیکند. درواقع توجیه در مورد سیاستها حقایقی را که میتوان مستقیما مورد استفاده قرار داد روشن نمیسازد. برعکس این رشته خارج از چارچوب مباحث علمی و در کارزار سیاسی وسیعتر این گونه منافع به مهره ای بیاهمیت تبدیل میشود.

جمع بندی و نتیجه گیری فصل
همانطور که در این فصل بحث شد حدود نیم قرن از شکل گیری مطالعات فرهنگی به عنوان شاخهای از دانش که با دیدی انتقادی به تحلیل اشکال و فرآیندهای فرهنگی در جوامع معاصر و نزدیک به معاصر میپردازد، میگذرد. در این مدت مطالعات فرهنگی همچون کودکی مرحله به مرحله فرازونشیب های متعدد نظری را پشت سرنهاده و در مقابل هجوم انتقاداتِ گاه خصمانهی خصوصا دانشهای همسایه تاب آورده است. یکی از بزرگترین این انتقادات که به ویژه در دو دهه اخیر از برون و حتی درون بدنه مطالعات فرهنگی در شاخههای مختلف بدان وارد گردیده بیکفایتی آن در حل بحرانهای موجود، فانتزیک و اساسا خالی از هر نوع مفیدبودگی عملی بوده است.
یکی از راهکارهای برون رفت از این به باور ِبرخی معضل را کسانی چون تونی بنت کاستن از فاصله میان مطالعات روشنفکرانه و عرصه عملی فرآیند اداری و جریان برنامه ریزی و سیاستگذاری در حوزه فرهنگ که موضوع کار مطالعات فرهنگی است دانستهاند. این فصل به معرفی این رویکرد که از سوی مکتب استرالیایی مطالعات فرهنگی طرح و بسط یافته اختصاص داشت. نگارندگان این پایاننامه با لحاظ تفاوتهای موجود میان ساختار سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی حاکم بر کشورهایی که زادگاه چنین رویکردهای خوشبینانهای در مطالعه دولت و حکومت در معنای عامتر آن هستند و ایران همچنان بر این باورند که الگوها و مدلهای پیشنهادی کسانی چون بنت میتواند در ترسیم چشماندازهای مطالعاتی تازه و گشودن دریچههایی نو بر دیدگان دانشجویان و پژوهشگران مطالعات فرهنگی در ایران مفید به فایده افتد.
در این چشماندازهای مطالعاتی جدید که بسترهای تئوریک آن در طول دو دهه گذشته به تدریج ساماندهی شده است مصادیق متعددی نیز از کاربرد عملی این یافتههای نظری وجود دارد که میتواند الگو و سرمشق مناسبی برای مطالعات آتی باشد. لازم به ذکر است که انتقادات وارد بر این تغییر پارادایمیک در مطالعات فرهنگی قابل اعتنا و برای بهبود کمی و کیفی مطالعات جدید بر مبنای تلاش برای دخل و تصرف مستقیمتر در سیاستگذاری فرهنگی در قطعا چارهساز خواهد بود.

مقدمه
در این فصل، نخست توضیحی اجمالی درمورد روش مورد استفاده و سپس ابزارگردآوری دادهها برای تحقیق حاضر خواهیم داد. این توضیح تمهیدات لازم برای ورود به فصل بعد یعنی تحلیل داده های جمع آوری شده در فرآیند تحقیق را فراهم میسازد. دادههایی که با مراجعه به کتابخانههای سه دانشگاه علامه طباطبایی، علم و فرهنگ و تهران و مطالعه پایاننامههای موجود جمع آوری شده است. نکته مهمی که باید بدان پرداخت این است که در این تحقیق باید میان دو مقوله روش تحقیق و روش تحلیل تفکیک قائل شد. بدین معنا که در طول کار سعی شده تا اطلاعات مورد نیاز با مراجعه به اسناد موجود یعنی متن پایاننامههای دانشجویی استخراج شود. اما در بخش دوم یعنی در هنگام تحلیل بخشهای برگزیده از متون پایاننامهها از روش تحلیل محتوای کیفی استفاده میشود. در نقد موضوعی و دستهبندی جامعه آماری براساس مواد مطالعه و استخراج ایدههای محوری نویسندگان آنها در طول کار تحلیل را بر مضامین موجود در پایاننامهها متمرکز کردیم.

جامعه آماری
براساس اطلاعات به دست آمده از منابع مختلف تحصیلات تکمیلی دانشگاه، لیست ورودیهای مطالعات فرهنگی، دانشجویان دفاع کرده و پایاننامههای نمایه شده در کتابخانههای سه دانشگاه، در حدود 10 سال گذشته 102 پایان نامه در این رشته به مرحله دفاع رسیده است. از این میان دسترسی به 92 پایان نامه میسر شد و سایر موارد به دلیل موجود نبودن در کتابخانههای دانشگاه های موردنظر از بررسی خارج شد. ضمن اینکه بخشی از پایان نامهها نیز مستقیما از خود فارغالتحصیلان رشته و یا اساتید راهنما و مشاور پایان نامهها در اختیار ما قرار گرفت. به این دلیل که برخی نسخه های نهایی برای تحویل به گروه آموزشی مربوطه نبودند در مواردی ارجاعات و نقل قولها همراه با شماره صفحه نخواهد بود.
عنوان و تاریخ دفاع و سایر مشخصات اصلی این تعداد نیز در انتهای پایاننامه حاضر آمده است. از مجموع 102 پایان نامهای که اطلاعات اولیه آنها بدست آمد بیشترین تعداد به دانشگاه علامه طباطبایی(45 مورد) تعلق دارد که برای اولین بار و از سال 1382 اقدام به پذیرش دانشجو در این رشته کرده است. این آمار در مورد دانشگاه علم و فرهنگ که اولین گروه دانشجویان آن در سال 1386 موفق به دفاع از پایان نامه خود شدند به 25 پایان نامه میرسد. 32 پایان نامه نیز به دانشگاه تهران اختصاص دارد که همزمان با دانشگاه علم و فرهنگ اقدام به راه اندازی این رشته کرده است اما زمان دفاع اولین گروه از ورودی های این رشته با یکسال تاخیر نسبت به دانشگاه علم و فرهنگ، در سال 1387 بوده است.

دوره زمانی مورد مطالعه
در پژوهش حاضر به مطالعه پایاننامههای دفاع شده از زمان فارغالتحصیلی نخستین گروه از دانشجویان مطالعاتفرهنگی دانشگاه علامه طباطبایی از سال 1384، دانشگاه علم و فرهنگ از سال 1386و دانشگاه تهران از سال 87 تا پایان سال 1389 پرداختهایم. به این ترتیب که در دانشگاه علامه طباطبایی، علم و فرهنگ و تهران به ترتیب شش، چهار و سه گروه از ورودیهای این رشته موفق به دریافت دانشنامه کارشناسیارشد خود شدهاند.

روش تحقیق
روش اصلی گردآوری اطلاعات در این پژوهش اسنادی است. پژوهش اسنادی، پژوهش مبتنی بر شواهد برگرفته از مطالعه اسناد؛ مانند آرشیوها یا آمار رسمی است. روش‌هاي اسنادي که يكي از مهم‌ترين ابزار‌هاي تحقيق، به ويژه تحقيق موردي محسوب مي‌شود در زمره روش‌ها يا سنجه‌هاي غير‌مزاحم و غير واكنشي به شمار مي‌آيد زيرا هنگام استفاده از این روش با مشكل جمع‌آوري اطلاعات مواجه نيستيم و اطلاعات از قبل موجود هستند (ساروخانی، 1383: 254). براین اساس مواد مورد بررسی ما در این تحقیق، پایاننامههای رشته مطالعات فرهنگی است که از سال 1384 تا سال 1389 دفاع شدهاند.

روش تحلیل
روشی تجزیه و تحلیل دادههای به دست‌آمده از مطالعه جامعه آماری، تحلیل محتوای کیفی میباشد. این روش یکی از مهمترین تکنیکهای پژوهشی در علوم اجتماعی است که با هدف شناخت دادههای متن به تحلیل سیستماتیک آن میپردازد. در این روش محقق نخست وقوع، تکرار و ارتباطات میان دادهها را مورد تحلیل قرار داده ، سپس پیامهای درون متن، نویسندگان، شنوندگان و حتی فرهنگ و زمان را استنتاج میکند(حاج باقری،252:1386).
استفاده از این روش در تحقیق پیرامون محصولات رسانهای تا دادههای مصاحبهای کاربرد دارد و بیشتر مناسب مطالعاتی است که درباره یک موضوع خاص به مقایسه گروههایی میپردازند که بر مبنایی نظری تشکیل شدهاند. بنابراین دامنه نظری آن تاحدودی محدودتر از سایر روشهاست. اما در مقابل دادههای عمیق و دقیقتری را فراهم میآورد و هدف آن تشریح تفاوتها و مشابهتهای میان گروههایی است که از پیش تعریف شدهاند. این تفاوتها و شباهتها برمبنای توزیع کدها و مقولهها در میان گروه های مورد بررسی توضیح داده می شوند. با این توضیح مختصر گرچه در مرحله نخست کار برای استخراج نمونه و دستهبندی اطلاعات به دست‌آمده از مطالعه پایان نامه ها با داده های کمی سرو کار خواهیم داشت که در هر پژوهشی با جامعه آماری نسبتا بزرگ ناگزیر از انجام این کار می باشیم، اما در مرحله اصلی و هنگام تحلیل متون با توجه به پرسشها و اهداف تحقیق روش مورد استفاده تحلیل محتوای کیفی خواهد بود.
ضمن اینکه باید گفت از میان روشهای تحلیل محتوای کیفی به طور خاص از تحلیل محتوای موضوعی استفاده شده است- البته گروهی تحلیل محتوای موضوعی را یکی از روشهای کیفی تحلیل متن دانسته و آن را از مجموعه تحلیل محتوای کیفی کنار میگذارند. هرچند در اینجا مجالی برای ورود به این بحث فراهم نیست. براین اساس محورهای اصلی موضوعی، آیتمهای اصلی روشی، ایدههای محوری در هریک از انواع مطالعات انجام شده در پایان نامههای مطالعات فرهنگی و نتایج بدست ‌آمده و پیشنهادات مطرح شده از سوی دانشجویان استخراج شده است.

روند انجام کار
بنابرتوضیحات بالا روش مورد استفاده در این پژوهش برای جمع آوری اطلاعات مورد نیاز با توجه به نوع و کیفیت کار روش اسنادی و کتابخانه ای است. روند انجام کار به این ترتیب بود که اطلاعات با استفاده از لیست دانشجویانی که موفق به دفاع از پایان نامه خود شدهاند و مراجعه به فهرست پایاننامههایی که در کتابخانههای مربوطه نمایه شدهاند به دست آمده است. روش نمونهگیری به صورت تمام شماری بوده و تمامی پایاننامههای موجود در کتابخانهها مورد مطالعه قرار گرفتهاند. از این میان به ترتیب 42، 21 و 29 پایاننامه از دانشگاه علامه طباطبایی، علم و فرهنگ و تهران مورد تحلیل و ارزیابی قرار گرفتند. از خلال بررسی و مطالعه یکایک پایاننامهها، اطلاعات مورد نظر استخراج و در برگههای اطلاعاتی ثبت و محورهای موضوعی از آنها استخراج شد. روش گردآوری دادهها به گونهای تنظیم شد که تمام جوانب پایاننامهها از قبیل چکیده، کلیات (شامل طرح مسئله، هدف تحقیق، جامعه آماری، ضرورت و اهمیت و غیره) چارچوب نظری، روش و نتیجهگیری مورد بررسی دقیق قرار گرفته است.
فصل اول برای بررسی ادعاهای اولیه دانشجویان در هنگام آغاز به کار کمک بزرگی به ما کرد. مقایسه ادعاهای اولیه با نتایج و دستاوردهای پایان نامهها در انتهای کار نتایج جالبی به دست داده است که برای جلوگیری از طولانی شدن بحث به ناچار در دو فصل بعدی تمرکز اصلی بر دستاوردهای مطالعات دانشجویی گذاشته شده است.
معیارهای اصلی که مبنای تقسیم بندی این پژوهشهای دانشجویی و ترسیم جدولهای زیر جهت ترسیم فضای کلی مطالعات فرهنگی در حوزه موضوعی و روششناسی شده است عبارتند از دانشگاهی که دانشجو در آن به تحصیل در رشته مطالعات فرهنگی پرداخته است، سال دفاع، عناوین و موضوعات رسالهها و روش تحقیق به کار رفته در آنهاست.

مطالعات فرهنگی ایرانی در نگاه نخست
بهترین نقطه آغازین برای ورود به بخش تحلیل و ارزیابی وضعیت مطالعات فرهنگی در تحقیق حاضر اطلاع از تاریخچه و سابقه ورود مطالعات فرهنگی به عنوان یک رشته در دانشگاههای کشور به نظر میرسد. براین اساس میزان پذیرش دانشجو در هر یک از دانشگاههایی که اقدام به تاسیس این رشته کردهاند در قالب جدولی در صفحه بعد آمده است؛

جدول (1-5): توزیع پایان نامههای مطالعات فرهنگی در دانشگاهها

نام دانشگاه
سال
علامه طباطبایی
تهران
علم و فرهنگ
جمع
1384
6


6
1385
11


11
1386
4

2
6
1387
8
10
3
21
1388
11
14
10
35
1389
5
8
9
22
جمع
45
32
24
101

در جدول بالا توزیع پایان نامهها را بر اساس سال انجام مطالعه نشان میدهد. این جدول نشان میدهد که بیشترین فراوانی مربوط به سال 1388 و در مرتبه بعد به ترتیب 1389 و 1387بوده است. نوسان در تعداد پایان نامهها در پی تغییر

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژگان مطالعات فرهنگی، سیاست فرهنگی، نیروهای اجتماعی، تعلیم و تربیت Next Entries پایان نامه با کلید واژگان مطالعات فرهنگی، علامه طباطبایی، جامعه آماری، دانشگاهها