پایان نامه با کلید واژگان محیط زیست، محیط زیست شهری، مدیریت محیط

دانلود پایان نامه ارشد

اداري‌اشتغال داشته و در زمينه خدمات شهري از خودكفايي نسبي برخوردار و كانون مبادلات اجتماعي، اقتصادي، فرهنگي و سياسي حوزه جذب و نفوذ‌پيرامون خود بوده و حداقل داراي ده هزار نفر جمعيت باشد(محمدی ، 1387).
2-4-4 – مفهوم بخش :
بخش واحدي است از تقسيمات كشوري كه داراي محدوده جغرافيايي معين بوده و از به هم پيوستن چند دهستان همجوار مشتمل بر‌چندين مزرعه، مكان، روستا و احياناً شهر كه در آن عوامل طبيعي و اوضاع اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي و سياسي واحد همگني را به وجود مي‌آورد‌به نحوي كه با در نظر گرفتن تناسب، وسعت، جمعيت، ارتباطات و دسترسي و ساير موقعيت ها، نيل به اهداف و برنامه‌ريزي هاي دولت در جهت احياء‌امكانات طبيعي و استعدادهاي اجتماعي و توسعه امور رفاهي و اقتصادي آن تسهيل گردد.
‌‌2-4-5 – مفهوم شهرستان:
شهرستــان واحدي از تقسيمـات كشوري است با محدوده جغرافيايي معين كه از به هم پيوستن چند بخش همجوار كه از نظر عوامل طبيعي،‌اجتماعي، اقتصادي، سياسي و فرهنگي واحد متناسب و همگني را به وجود آورده‌اند
2-4-6- مفهوم استان:
استــان واحدي از تقسيــمات كشوري است با محـدوده جغرافيايي معين، كه از به هم پيوستن چند شهرستـــان همجوار با توجه به موقعيت هاي‌سياسي، اجتماعي، فرهنگي، اقتصادي و طبيعي تشكيل مي‌شود.

 2-5 – نقش و وظایف شهرداریها:
شهر به عنوان مهم ترین سکونتگاه بشر امروزی همواره از دیدگاه های مختلف مورد توجه و بررسی بوده است. حفظ محیط زیست شهری از جمله دیدگاه هایی است که در زمینه مدیریت شهری، به ویژه در سال های اخیر در اغلب کشورهای جهان مطرح گردیده است و به تدریج به عنوان عمده ترین مسئله شهرنشینی مورد توجه قرار گرفت. « شهر سالم » بنا به تعریف سازمان بهداشت جهانی، شهری است که در آن با بهبود شرایط اجتماعی، فیزیکی و زیست محیطی و استفاده از منابع و امکانات موجود موقعیتی فراهم شود که در اثر آن مردم ضمن حمایت یکدیگر و مشارکت گروهی، درانجام کلیه امور زندگی قابلیت های خود را به حداکثر ممکن برسانند.
در ایران به رغم آغاز نسبتا دیر هنگام طرح مباحث محیط زیست شهری، این موضوع به تدریج نقش پررنگ تری را در برنامه ریزی و مدیریت شهری یافته و در مقوله «مدیریت واحد شهری» جنبه مدیریت محیط زیست شهری نیز مورد بحث و بررسی قرار گرفته است. در میان نهادهای دولتی و غیر دولتی ای که در زمان حاضر در ایران عهده دار بخشی از امور مربوط به حفظ محیط زیست شهری اند، نمی توان به سادگی از نقش شهرداری ها که در واقع بنا به نظر بسیاری از کارشناسان کانون اصلی مدیریت واحد شهری قلمداد می گردند، گذشت.
لیکن به راستی شهرداری ها تا کنون در حیطه محیط زیست شهری، چه نقش و جایگاهی داشته اند و به لحاظ قانــونی تا چه حد قابلیت مداخــله در مسائل مدیریت حفظ محیــط زیست شهری در شهرداری ها وجود دارد؟
عمده ترین مسائلی را که هر شهر از لحاظ حفظ محیط زیست با آن رو به است و همچنین به نوعی مرتبط با وظایف شهرداری ها در گذشته و حال است، می توان بدین صورت دسته بندی کرد:
۱- امور مواد زائد و جامد
۲ – امور آب و فاضلاب
۳- امور مربوط به آلودگی هوا و صدا
بخش عمده فعالیت های زیست محیـطی در شهرها که تا کنون مدیریت آن به گونه ای تقریبا کامل در اختیار شهرداری ها بوده است، امور زائد جامد یا زباله ها است. بنا به تعریف مدیریت مواد زائد جامد مشتمل بر فعالیت ها، مراحل و فرآیندهای متعدد و گستـــرده ای است که عبارتند از: تولید، ذخیره در محل، جمع آوری، حمل و نقل، پردازش، بازیافت و دفع(لطیفی،1387).
دامنه فعالیت های مرتبـط با هر یک از مراحل یاد شده زمانی گستـرده تر جلـوه می کند که به منابع مختلف تولیـد زباله ها در سطـح شهر توجه شود: صنـایع و کارگـاه ها، خانـوارها، بیـمارستان ها، ادارات، مدارس، مراکز تجاری، تفرجـگاه های عمـومی، رفت و روب شهـری و…این بدان معنی است که زباله پس از تولید در هر یک از منــابع ذکر شده نیـاز به برنامه ریـزی و مدیریـت مراحل مختلف ذخیره تا دفع دارد.
با نگاهی اجمالی به وضعیت موجود مدیریت مواد زائـــد شهر مشاهده می شود که اغلب شهرداری به دلایل متعدد در انجام این بخش از وظایف خود توفیق چندانی نداشته است. با توجه به کمبود ابزارهای لازم نظیر فقدان توان علمی و تخصصی لازم برای برنامه ریزی و نظارت، ساختار تشکیلاتی، امکانات و تجهیـزات، منابع مالی و انسانی متناسب با این وظایف، اصولا شهرداری نتوانسته گام موثری در جهت بهبود سیستم مدیریت مواد زائد جامد شهر بردارد؛ حتی اگر هم وظایف فعلی آن هاو نیاز های اساسی شهر به آن ها حکم کرده باشد. بنابراین می توان مشاهده کرد که در سامانــدهی مدیریت مواد زائد جامد شهری، هم اکنون مشکلات عدیده ای وجود دارد که تا زمان مرتفع شدن آن ها نمی توان بهبود عمده ای را در این زمینه انتظار داشت.
بر خلاف مواد زائد جامد شهری، مدیریت آب و فاضلاب در محدوده شهرهمانند فرآیند اجرایی ساخت و سازهای شهری، تاسیسات مربوط به آب و فاضلاب نیز مشمول گرفتن مجوزهای لازم از شهرداری و رعایت اصـول طرح های توسعه شهری خواهند بود .اقداماتی نظیر تامین کلیه هزینه های مربوط به احداث، نگهداری و استهلاک شبکه ها و تاسیسات بر عهده شرکت های آب و فاضلاب است. از وظایف شهرداری در این خصوص می توان به برنامه ریزی و نظارت بر احداث شبکه آب و فاضلاب در محدوده قانونی شهر اشاره کرد. بر اساس قوانین وظیفه تامین و حفظ بهداشت شهری با توجه به نقش بسیار مهم دفع اصولی و بهداشتی فاضلاب ها بر عهده شهرداری است واین نهاد می بایست نظارت فعال و همه جانبه ای را بر روند جمع آوری، هدایت و بازیافت فاضلاب شهری داشته باشد.
در بخش آلاینده های هوا با توجه به این موضوع که پخش و انتشار هر نوع مواد آلاینده بیش از حد مجاز از منابع تجاری، خانگی و …درهوای آزادممنوع است وظایف شهرداری دراین زمینه چنین است که با در اختیار داشتن استانداردهای مصوب آلایندگی هوا در بخش مشاغل مزاحم بیش ترین ومهم ترین وظیفه اجرایی را در سطح شهردارا خواهد بود که همان جلوگیری از ایجاد، اخطار به رفع آلودگی،تعطیلی،تخریب و انتقال مشاغل آلاینده هوا تلقی می گردد.
همچنین در بخش آلودگی صوتی یکی از مصادیق ذکر شده در قوانیــن شهرداری ایجاد سرو صدا از منابع مختلف نظیر کلیه مشاغل، کارگاه ها، کارخانــجات، تعمیرگاه ها، دکان ها و نظایر اینهاست.در این قوانین اجازه تعطیل یا انتقال این منابع (در صورت عدم رفع آلودگی) و نیز جلوگیری از ایجاد آن ها به شهرداری داده شده است.
موضوع دیگری که جای بحث و تامل دارد این است که آیا برخی وظایف مشخص شده در قوانین که صرفا جنبه شهری دارند نظیر شناسایی منابع آلاینده در سطح شهر، تعیین میزان آلودگی آن و مانند این ها به راستی باید در حیطه مسئولیت های نهادهای سیاستگذار باشد؟ پاسخ این سوال روشن است؛ چرا که در مرحله اجرا اولا در زمان حاضر نهادهای دولتی چنین بازوهای اجرایی و امکانات گسترده ای را در اختیار ندارند و ثانیا پرداختن به مسائل شهری از سوی سازمانی در جایگاه سیاستگذاری و نظارت کلان، امری است که موجب گستردگی بیش از حد و ظرفیت وظایف اصلی آن خواهد بود. این موضوع شاید عمده ترین دلیل عدم تحقق بسیاری از اهداف پیش بینی شده در قوانین و آیین نامه های مذکور تلقی شود. نکته دیگر این است که اصولا چرا قوانین و آیین نامه های ذکر شده در زمینه آلودگی هوا و صدا تا این حد تمرکزگرایانه تنظیم گردیده اند؟ مثلا وظایفی که جنبه محلی دارند که طبیعتا نمی توان آن را برای شهرها و مناطق مختلف کشور یکسان در نظر گرفت؟
بر مبنای آنچه تا کنون ذکر گردید، نباید از نظر دور داشت که شهرداری ها به عنوان بزرگترین نهاد عمومی غیردولتی می توانند مسئولیت و نقش عمده ای را در مدیریت محیط زیست شهری ایفا کنند. از دلایل عمده کم توجهی به مسائل محیط زیست شهری در شهرداری ها می توان چنین گفت که اولا تاکنون در اکثر شهرداری های کشور هیچ گونه ساختار تشکیلاتی و سازمانی تعریف شده ای برای مدیریت محیط زیست وجود نداشته است؛ ثانیا با توجه به وظایف اجرایی که هم اکنون راسا به عهده شهرداری ها است توان علمی و کارشناسی لازم و متناسب برای مدیریت زیست محیطی شهروجود ندارد. این بدان معناست که با توجه به سنخیت امور اجرایی، طیف کارکنانی که در سطح شهرداریها فعال هستند، بیش از آنکه از جنبه بار علمی و کارشناسی مورد توجه باشند از جنبه توانایی انجام امور جاری مدنظرند؛ ثالثا با قبول این واقعیـت که پرداختــن به وظایف جدیدی که در حیــطه مدیریت محیط زیســت شهری برای شهــرداری ها تعریف شده، طبعا نیاز به صرف وقت وهزینه های اضافی برای شهرداری ها دارد،نمی توان انتظار داشت که انجام این وظایف بدون تامین منابع اعتباری لازم مورد استقبال شهرداری ها، که اغلب درگیر رفع مشکلات مالی خود هستند، قرار گیرد(نظم فر ، 1391).

شکل شماره (2-1) – نقش شهرداریها در ساماندهی پسماند های شهری
حال در صورتی که هدف رسیدن به راهکاری مناسب برای ساماندهی وضع موجود باشد، باید ابتدا به اصلاح ساختارهای فعلی و سپس ایجاد تدریجی ساختارهای جدید اندیشید.
ذکر این نکته لازم است که در مسائل زیست محیطی ای که تاکنون به صورت جدی به آن پرداخته نشده است، نظیر «مدیریت مواد زائد جامد» با توجه به تجربیات موجود در زمینه های مشابه، هم اکنون فرصت بهتری در اختیار است که با در نظر داشتن موانع و اشکالاتی که احتمالا و در صورت عدم برنامه ریزی صحیح در آینده به وجود خواهد آمد، و نیز با عنایت به موضوع لزوم تقویت جایگاه شهرداری ها (بر مبنای آنچه که پیش تر بیان گردید)، همه جوانب را به گونه ای مدنظر قرار داد که از نقطه ابتدایی آن (سیاستگذاری و قانونمندی) تا آینده دور بتوان طبق برنامه ای روشن گام برداشت( پیشگر ، 1392).

شکل (2-3)- شهر انباشته شده از زباله شکل (2-2)جمع آوری مکانیزه زباله شهری

2-5- 1- نقش سیاسی:
حکمروایی شهری یعنی اثر گذاری همة ارگان اثرگذار شهری برمدیریت شهر، با تمام سازوکار هایی که به سوی تعالی شهر و شهروندی حرکت کند، نه اینکه عرصه های عمومی و خصوصی کنار گذاشته شود و فقط عرصة حکومتی اختیاردار آن دو باشد، از این رو مفهوم شهروند و حقوق شهروندی باید بازتعریف شود .
منشاء قدرت و مشروعیت در حکمروایی شهری ، تمام شهروندان و حضور آنها در همه صحنه ها و ارکان جامعة مدنی است و یکی از ارکان دیگر حکمروایی ، شوراهای شهری است که در حقیقت مظهر تجلی هرم اراده شهروندان به شمار می آید(پور زرندی ، 1389).
2-5-2- نقش اقتصادی:
رونق اقتصاد شهر به اين دليل نقش شهرداري ها را برجسته مي کند که شهرداري ها، حکومت هاي محلي به حساب مي آيند و عملکرد و فعاليت هاي آنها به توسعه يا توقف رشد اقتصادي شهرها مي انجامد. تامين نياز شهروندان، فراهم کردن خدمات رفاهي و اساسا زيرساخت هاي که توسط شهرداري ها پايه گذاري مي شود، همه و همه نهايتا به پويايي اقتصاد شهر منجر مي شود، به اين صورت که شهرداري ها با تامين نيازهاي روزمره مردم و زمينه سازي جهت توسعه مراکزي همچون فروشگاههاي زنجيره اي وميادين ميوه وتره بار از يک سو زندگي معيشتي شهروندان را بهبود بخشند و از سوي ديگر شغل هاي مستمر و پايدار ايجاد کنند. با افزايش جمعيت شهرها و روند رو
به رشد شهرنشيني در جامعه، پرداختن به تمامي جوانب زندگي شهرنشيني اعم از امور اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي، عمراني و حتي سياسي مورد توجه قرارگرفته است و در اين ميان مبحث اقتصاد شهري و توسعه آن به دليل اثرگذاري بر ساير موارد بيش از پيش مورد توجه قرار گرفته است و حتي اين عامل در بسياري از کشورهاي دنيا شهرها را به سمت جهاني شدن در رقابت شهري سوق داده است که البته شهر و شهرداري هاي ايران از اين نظر فاصله قابل توجهي با ديگر شهرهاي توسعهيافته جهان دارد اما اين فاصله با برنامه هاي صورت گرفته در حال کاهش است.  اما مهم ترين عامل اصلي اين مساله را هم در نبود مديريت واحد شهري جستجو کرد، اساساً نبود مديريت واحد شهري و بخش بخش

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژگان فرهنگ شهروندی، تقسیمات کشوری، فرهنگ ایرانی Next Entries پایان نامه با کلید واژگان محیط زیست، مدیریت شهری، محیط زیست شهری