پایان نامه با کلید واژگان قرآن کریم، حقوق و تکالیف، تعلیم و تربیت، نیروی انسانی

دانلود پایان نامه ارشد

قرآن یاد فرموده و هر یک را سنبل یک خصلت دانسته که خصلت ها بدین قرار است: «توبه» را برای حوّا (اعراف/22)، «شوق» را برای آسیه (تحریم/17)، «ضیافت و مهمان نوازی» را برای ساره آنجا که فرستادگان حق اورا بشارت به فرزند می دهند (هود/71)، «عقل» را برای بلقیس (نمل/34)، «حیا» را برای دختران شعیب و همسرموسی (قصص/25)، «احسان» را برای خدیجه (ضحی/8) و «عصمت» را برای فاطمه در آیة مباهله (آل عمران/61).
قرآن کریم به طرح و معرفی الگو و اسوه هایی می پردازد و متابعت و سرمشق گیری از آن ها را برای افراد جامعه لازم می شمرد. مخاطب قرآن کریم انسان است. هدایت برای انسانهایی است که تقوا پیشه می کنند، خواه آن انسان یوسف(ع) باشد یا مریم(س) قرآن کریم برای تعلیم و تربیت روح انسان نازل شده و روح جوهر حقیقت انسان است و این بدان معنی نیست که حقیقت انسان در جسم و بدن او خلاصه می شود، تفاوت در بدن باعث تفاوت در مقام انسانیت نیست و چه بسا یک زن الگوی کامل برای همة ابنای بشر باشد (جوادی آملی،1389: 120).
ما می دانیم که در نظر داشتن زن مؤمن نیرومند به مثابة اسوه و نمونة زنده برای مردان و زنان مؤمن به روشنی می رساند که قرآن، توانایی زن را به عنوان انسان نیرومندی که از همة لغزشگاه ها پرهیز می کند و بر تمامی تمایلات ضعف آمیز خود می شورد به رسمیت می شناسد … و نشان می دهد که زن در سطح نمونة برتر می تواند الگوی مردان نیز باشد … .
چنان که از حیث موقعیت انسانی مشترک، آن گاه که در بارة شماری از این نمونه های قرآنی یا برخی نام های تاریخی اسلام که زنان قهرمان را مجسم می دارند … سخن به میان می آوریم، زنانی را می بینیم که در جامعة خود با توجه به نیروها و مواهب و موقعیت هایی که در اختیار دارند، تفوق و برجستگی خویش را به نمایش می گذارند … در واقع نیروی انسانی زن، وی را در فرا رفتن از نقاط ضعفش مدد می رساند تا برای رسیدن به مراتب بالاتر، آن ها را به نقاط قوت بدل سازد (فضل الله، 1380: 60).
1. 1. 11. 1. حضرت خدیجه(س)
یکی از زنان نمونه ای که هم در ایجاد حکومت الهی رسول خدا(ص) و هم در استحکام و استمرار آن بسیار نقش داشت، حضرت خدیجه(س) همسر وفادار آن حضرت بود. او در زمانی که پیامبر از نظر مالی بسیار تحت فشار بود، دارایی سرشار خود را صرف هدف و راه رسول خدا نموده تا پای جان نیز از آن حضرت دفاع کرد. قرآن کریم نیز با اشاره به حمایت مالی خداوند از پیامبر(ص) این مطلب را تأیید می کند که خداوند مال خدیجه را سبب نصرت و یاری مادی او در راه برقراری و تثبیت حکومت الهی قرار داد.
با نگاهی به فرهنگ، آداب و رسوم جاهلی و جایگاه زن درآن جامعه و نظر به این که از نظر مالی، استقلالی نداشت و هر چه داشت از آن همسر و متعلق به شوهر می شد، حضرت خدیجه (س) با خرد و درایت خود تمام دارایی و ثروت خود را در اختیار پیامبر(ص) و اهداف دینی، الهی او قرار داد؛ زیرا در آغاز شکل گیری هرگروه و تشکلی، برای ترویج اهداف نیاز اساسی به پشتوانه مالی خود دارد، خصوصاً این که در ابتدای دعوت اکثر اسلام آورندگان از طبقه ضعیف و بردگان و قشر کم درآمد جامعه بودند و مخالفان این نهضت بیشتر از طبقه ثروتمند جامعه مکه بودند، کمک اقتصادی حضرت خدیجه (س) به پیامبر(ص) بهترین وعالی ترین نوع حمایت مالی در اهداف دینی او به حساب می آمد، تا آنجا که رسول خدا(ص) در این باره فرمود: «هیچ مالی همچون مال خدیجه مرا سود نبخشید» (یوسفیان، 1392 به نقل از ابن سعد، طبقات الکبری، ج8: 455).
عملکرد مدبرانه حضرت خدیجه (س) اثباتگر این مهم می باشد که اگر قدرت اقتصادی با تعهد و حق جویی همراه باشد، به سعادت جامعه و بلکه به سعادت تاریخ منجر می شود. اعتبار و شخصیت والای حضرت خدیجه(س) حتی مردم بریده از انسانیت عصر جاهلی را به خضوع واداشته بود. این امر زن امروزی را به کسب اعتبار و شخصیت معنوی در سایه کرامت، طهارت، سخاوت و دستگیری از محرومین رهبری می نماید تا مادیات را فدای معنویات نماید.
حضرت خدیجه(س) علی رغم ثروت فراوان، هرگز به تکاثر نمی اندیشید و همه دارایی اش را صرف رشد معنوی خویش و جامعه کرد. وی با فداکاری و تحمل قهرمانانه در حوادث به بانوان آموخت که زن می تواند دشوارترین پیش آمدها را نه تنها تحمل کند، بلکه سخاوت مندانه برای خدا از آن ها استقبال نماید. از روایتی که در کتب اهل سنت و شیعه مشهور است، از پیامبر(ص) نقل شده، «حضرت خدیجه(س) یکی از چهار زن ممتاز جهان به شمار می رود. مقامش تا آنجاست که ملائکه مقرب الهی افتخار می کنند که حضرت خدیجه(س) سلام ایشان را بپذیرد» (همان، به نقل از واقدی، المغازی، ج1: 265).
1. 1. 11. 2. فاطمه(س)
فاطمه زهرا(س) نمونه ای بدیع از انسان تکامل یافته و در واقع موجودی بهشتی بر روی زمین بود. زهرای اطهر به لحاظ خانوادگی از ریشه دارترین و اصیل ترین خاندان های تاریخ است. کسی که پارة تن پیامبر(ص) پاک و مطهر می باشد و همة وجودش ایمان و یقین است، انسانی است که همة عناصرجهت تکامل در او جمع شده، در عبادت و اعمال و اخلاق و ایمان و تقوایش یگانه است. او الگوی حسنه برای هر انسانی است که خواهان رسیدن به کمال است. او الگوی عبادت، صبر، ایثار، احقاق حق، عفت و پاکدامنی، تقوا و پارسایی، رنج و تلاش همگام با پدرش در امر رسالت و مدافع حریم ولایت است. آیات بسیاری در قرآن برای معرفی اهل بیت و از جمله حضرت زهرا(س) نازل شده است که می توان از آیة مباهله (آل عمران/61)، آیة مودت (شوری/ 23)، آیة تطهیر (احزاب/33) و آیات سورة مبارکة «دهر» نام برد (جودوی و هادوی، 1386: 114).
1. 1. 11. 3. حضرت مریم (س)
الگوی دیگری که خداوند برای انسان های مؤمن معرفی می کند، حضرت مریم دختر عمران است. مریم با نذر مادرش به معبد سپرده شد. او تحت تکفل زکریای پیامبر(ع) قرار گرفت و به عبادت خدای یکتا پرداخت. او از دنیا بریده و به خدا پیوسته بود. آنچنان به دعا و نماز پرداخته و رکوع و سجود و قیام را طول می دادکه نمونه بارز «قانتین» شده بود. «وَ مَریَمَ ابنَتَ عِمرانَ الَّتی أَحصَنَت فَرجَها فَنَفَخنا فیه مِن روُحِنا وَ صَدَّقتَ بِکَلِمتِ رَبِّها وَکُتُبِهِ وَکانَت مِنَ القانِتینَ» (تحریم/12)؛ «مریم دختر عمران که پاکدامن بود پس از روحمان در او دمیدیم و او کلمات پروردگار وکتاب هایش را تصدیق کرد و از بندگان مطیع خداوند بود».
خداوند در این آیه چند صفت و ویژگی را که به جهت آنها حضرت مریم نمونه و الگو شده، بیان نموده است. او همچنین صدیقه (مائده/75) و از کسانی بود که ملائکه با او سخن می گفتند و برگزیده و تطهیر شده از جانب خداوند بود: «وَ إِذ قالَتِ المَلائِکَهُ یا مَریَمُ إنَّ اللهَ اصطَفاکِ وَطَهَّرَکِ وَاصطَفاکِ عَلی نِساءِ العالَمینَ» (آل عمران/42)؛ «هنگامی که ملائکه گفتند: ای مریم! خداوند تو را برگزید و پاک ساخت و بر زنان عالم برتری داد».
خداوند او را آیتی از قدرت خویش قرار داد (مؤمنون/50). فرزندی بدون پدر از او به وجود آورد که در کودکی پیامبر خدا شد. مریم زنی است که به دلیل داشتن دامنی پاک و روحی منزه شایستگی این را می یابد که مادر طفلی شود که چون گام در این جهان می نهد تحولی عظیم در تاریخ ملتی بوجود آورد. وجود عیسی(ع) یکی از تجلیات کمال روحانی مریم مقدس است.
1. 1. 11. 4. آسیه(س)
آسیه در قرآن به عنوان الگویی کامل در مقام ایمان معرفی شده است. ایمان و یکتاپرستی او چندان عمیق بود که جا داشت همراه این کتاب جاوید در طول قرون و اعصار، برای همیشه زنده بماند. او در قرآن به عنوان الگوی مردان و زنان مؤمن معرفی شده است. «وَضَرَبَ اللهُ مَثَلاً لِلَّذینَ امَنوا امرَاَه فِرعَونَ إذ قالَت رَبِّ ابنِ لی عِندَکَ بَیتاً فِی الجَنَّهِ وَ نَجِّنی مِن فِرعَونَ وَ عَمَلِهِ وَ نَجِّنی مِنَ القَومِ الضّالِمینَ» (تحریم/11)؛ «خداوند برای مؤمنان زن فرعون را مثال زده است. هنگامی که گفت: پروردگارا برای من نزد خودت خانه ای در بهشت بنا کن و نجات بده مرا از فرعون و عملش و نجات بده مرا از قوم ظالم».
آسیه همسر فرعون، در قلب جامعه ای کافر و در بالاترین موقعیت ها و امکانات رفاهی زندگی می کرد. درکنار او همسری بود که ادعای خدایی داشت و زندگی دنیایی و امتیازات بی شمار برای او وجود داشت؛ ولی او به همه آن نعمت های مادی پشت کرد و عبادت پروردگارش را جایگزین آن ها نمود. زمانی که فرعون از او خواست تا بین شرک به خداوند و مرگ یکی را انتخاب کند، او از زندگی پر از رفاه در قصر فرعون روی برگرداند و خواستار لقاءالله و قرب الهی شد. این درخواست ها ظلم ستیزی و بیزاری او از حکومت ستمگر و افراد ظالم را نشان می دهد و این که او به دنبال جامعه ای مبتنی بر عدل و به دور از ظلم و شرک بود. او به جهت ایمان به خداوند و خلوص نیتش به قربی دست یافت که به فرموده پیامبر اکرم(ص) یکی از چهار زن با فضیلت بهشت و یکی از چهار بانویی است که بهشت مشتاق آن هاست.
1. 2. بعد خانوادگی هویت زن مسلمان
1. 2. 1. موازنة حقوق و تکالیف
شریعت اسلام برخلاف تفکر جاهلی، بین حقوق و تکالیف توازن برقرار کرده و هر دو صنف بشر یعنی زن و مرد را از این موازنه بهره مند ساخته است. درجاهلیت زن به جرم زن بودن از بسیاری حقوق مسلم خویش محروم بود و علاوه برآن، تکالیف بسیاری بر دوشش سنگینی می کرد. قرآن درآیة 228 سورة بقره گام بلندی در جهت احیای هویت و کرامت زن برداشته است: «وَ لَهُنَّ مِثْلُ الَّذی عَلَیهِنَّ بِالْمَعْروف» بر این اساس اسلام، حقوقی را برای زنان قائل شده، همانند وظایفی که برعهدة آنان گذارده است.
تعبیر «معروف» که در آیة مورد بحث آمده، درکلام علامه طباطبایی مورد بررسی قرارگرفته است:
معروف از نظر اسلام به معنای امری معلوم و شناخته شده است. البته اگر مردم راه فطرت را بپیمایند و از حدود آن تعدی نکنند. از جمله احکام اجتماعی مبتنی بر فطرت، برابری افراد در مقابل قانون خواهد بود، پس افراد اجتماع از تکالیف و حقوق یکسان برخوردارند، البته باید جایگاه اجتماعی افراد و میزان اثر بخشی آنان بر جامعه لحاظ شود، آنگاه مساوات را برقرار کرده و حق هر ذی حقی را به او بدهند. این معنا در احکام مربوط به زن مراعات شده یعنی در برابر مسئولیتی که برای زن قائل شده، حقوقی هم برای او وضع گردیده و جایگاهش در خانواده و نظام اجتماعی کاملاً حفظ گردیده است (المیزان،‌ ج2، ص232).
در قرن بیستم برای اولین بار «حقوق زن» در برابر حقوق مرد عنوان شد، انگلستان که قدیمی ترین کشور دموکراسی بشمار می رود فقط در اوایل قرن بیستم برای زن و مرد حقوق مساوی قائل شد. آمریکا با آنکه در قرن هجدهم ضمن اعلان استقلال، به حقوق عمومی بشر اعتراف کرده بودند در سال 1920 میلادی قانون تساوی زن و مرد را در حقوق سیاسی تصویب کردند و فرانسه نیز در قرن بیستم تسلیم این امر شد.
چنان که می دانیم همه مواد اعلامیه های حقوق بشر که برای اروپائیان تازگی دارد در چهارده قرن پیش از اسلام پیش بینی شده است. ازآن جمله مسئله حقوق زن و مرد که اسلام تساوی را می پذیرد اما تشابه و وحدت و یکنواختی را در زمینه حقوق زن و مرد نمی پذیرد (مطهری، 1359: 129 ـ 128).
گوستاولوبن در این زمینه در کتاب «تمدن اسلام و عرب» خود می نویسد:
اسلام اولین مذهبی است که در اصلاح حال زنان و ترقی آنان قدم های خیلی سریع برداشته است زیرا این مطلب مسلم است که در میان تمام مذاهب و اقوامی که قبل از اسلام آمده اند وضع و حالت زن زیاده از حد ضایع و خراب بوده است. در دورۀ تمدن اسلام به زنان عیناً همان درجه و مقامی داده شده است که زنان اروپا بعد از مدت طولانی آن را دارا شدند یعنی بعد از این که رفتار بهادرانه اعراب اندلسی در اروپا بنای اشاعت را گذاشت (اسلامی فرد، 1385: 148 به نقل از گوستاولوبن، 1377: 512).
1. 2. 2. تکریم زن در جایگاه «دختر»
نگاه اسلام در بارة شخصیت زن، محدود به همسر یا مادر نمی شود؛ قداست او در موقعیت «دختری» و به عنوان عضوی از اعضای

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژگان قرآن کریم، حیات طیبه، علامه طباطبایی، جوادی آملی Next Entries پایان نامه با کلید واژگان حق مالکیت، علامه طباطبایی، حقوق اقتصادی، امر به معروف