پایان نامه با کلید واژگان قانون مدنی، حق ملاقات، فقه اسلامی، حقوق كودك

دانلود پایان نامه ارشد

توان از ابوین و یا از پدر و مادری که حضانت با اوست گرفته مگر در صورت وجود علت قانونی»293
بنابراین کسی نمی تواند بدون جهات قانونی که شرح آن بعداً خواهد آمد، حق حضانت والدین را نادیده بگیرد.
از طرفی دیگر حضانت طفل تکلیف ابوین است و در این خصوص ماده 1172 قانون مدنی مقرر داشته است که: « هیچ یک از ابوین حق ندارند در مدتی که حضانت طفل به عهده آن هاست از نگاهداری او امتناع کنند. کلمه نگهداری در ماده 1168 قانون مدنی به قرینه مواد 1172 و 1175 ق.م، در معنی اعم استعمال شده است که شامل تربیت نیز می شود.»294
« درصورت امتناع یکی از ابوین، حاکم باید به تقاضای دیگری یا تقاضای قیم یا یکی از اقربا و یا به تقاضای مدعی العموم نگهداری طفل را به هریک از ابوین که حضانت به عهده اوست الزام کند و در صورتی که الزام ممکن یا موثر نباشد حضانت را به خرج پدر و هرگاه پدر فوت شده باشد به خرج مادر تأمین کند.»295
« درخصوص امتناع از حضانت می بایستی متذکر بود که امتناع زمانی مصداق دارد که فردی حضانت برعهده اوست به طور کلی از حضانت طفل سرباز زند و به هیچ شکل و نحوی در اعمال نظارت آن نظارت نداشته والا اگر برای نگهداری طفل از وجود پرستار و یا موسساتی از قبیل مهدکودک استفاده شود، این موضوع امتناع از حضانت تلقی نمی گردد.»296

4-3-5- حق ملاقات با کودک
طبق ماده 1174 قانون مدنی « درصورتی که علت طلاق یا به هر جهت دیگر ابوین طفل در یک منزل سکونت نداشته باشند ، هریک از ابوین که طفل تحت حضانت او نمی باشد حق ملاقات طفل خو را دارد. تعیین زمان و مکان و سایر جزئیات مربوط به آن ، در صورت اختلاف بین ابوین با محکمه است.»
«به دستور این ماده ، والدین می توانند در خصوص نحوه ملاقات کودک با یک دیگر توافق کنند. اما اگر به توافق نرسیدند، مرجع حل اختلافات در این مورد به استناد ماده 3 لایحه قانون مدنی دادگاه مدنی خاص مصوب 1358 ، دادگاه مدنی خاص محل سکونت کودک می باشد. دادگاه پس از انجام تحقیقات لازم با توجه به سن و شرایط زندگی و وضعیت روحی و عاطفی کودک و والدین او، نحوه ملاقات و زمان و مکان آن را معین می کند.»297
در تبصره ماده 14 قانون حمایت خانواده مقرر می دارد: « پدر یامادر یا کسانی که حضانت طفل به آن ها واگذار شده است نمی توانند طفل را یه شهرستانی غیر از محل اقامت مقرر بین طرفین و یا غیر از محل اقامت قبل از وقوع طلاق و یا به خارج از کشور بدون رضایت والدین بفرستند مگر در صورت ضرورت با کسب اجازه از دادگاه.» 298
« کسی که حضانت کودک به وی سپرده شده است اگر هنگام مراجعه افرادی که حق ملاقات دارند از دادن کودک امتناع کند. علاوه برآنکه می توان حضانت را از او سلب نموده طبق ماده 98 قانون تعزیزات مصوب 1368 به مجازات شلاق تا 74 ضربه نیزمحکوم می گردد.»299

4-3-6-اثر حضانت
« از آنجایی که شیوه صیانت و پرورشی جسم کودک در رشد استعدادهای وی نقش اساسی داشته و زمینه ساز تربیت و مقدمه آموزش است می توان گفت نگهداری و تربیت طفل دو عنصر غیرقابل تفکیک از یکدیگر و حضانت علاوه بر نگهداری و تربیت جسمی و مادی کودک، در تربیت اخلاقی و روحی وی نیز اثر دارد. نظام خلقت در انسان طوری است که نوزاد از روز ولادت نیاز به مراقبت دارد وشایسته ترین افراد، در انجام این وظیفه حساس و مهم، والدین کودک هستند.قانونگذار نیز از طبیعت متابعت کرده حضانت را حق و تکلیف پدر و مادر دانسته، حفاظت جسمی و روحی فرزند را با هم به والدین محول کرده و اقدامات لازم را برای بقا و رشد وبهداشت جسمی و روحی کودک، نظیر غذا دادن، لباس پوشاندن، محافظت از سرما و گرما، استحمام و تهیه دارو و درمان و داشتن رفتار مناسب با کودک به منظور رشد بدنی واخلاقی وروحی وی از جمله تکالیف والدین قرار داده است.»300

4-3-7-پایان حضانت
« در زمینه پایان مدت حضانت در قانون مدنی حکمی وجود ندارد و با این ترتیب روشن نیست تکلیف ابوین، به خصوص پدر ، در چه زمانی پایان می پذیرد با توجه به فلسفه حضانت و مفهوم حضانت می توان گفت به ظاهر و علی اصول با کبیرشدن فرزند تکلیف والدین در زمینه حضانت پایان می پذیرد.در فقه امامیه، بنا بر یک نظر ، تکلیف حضانت دختر در سن 9 سالگی و پس در 15 سالگی قمری پایان می پذیرد و از این سن دختر یا پسر اختیار دارد در صورت جدایی و طلاق و از بین رفتن علقه زوجین نزد مادر یا پدر زندگی کند.نظر دیگری هست مبنی بر این که این حضانت تا رسیدن به سن رشد ادامه می یابد. شاید منظور از رشد مذکور در این مسأله، رشد مالی و عقل معاش در معاملات نباشد‌؛ بلکه مقصود پیدا شدن نیروی تمیز و قدرت تشخیص مصلحت خود در انتخاب ادامه زندگی با یکی از والدین یا ثالث یا بالاستقلال باشد.»301

4-4- نفقه
خانواده از دیرباز، كانون اصلی تعاون بوده است. که در آن به انسان آموزش داده می‌شود با دیگران همكاری كند و سرنوشت خویش را وابسته به آن ببیند . عاطفه خیرخواهی را خردمندان ستوده‌اند و قانونگذار نیز مصداق‌ آن را در زمره تكلیف آورده است. الزام در پرداخت نفقه یكی از آن موارد است كه به موجب آن اعضای خانواده موظف شده‌اند تا در مواقع لزوم به یاری یكدیگر بشتابند.

4-4-1- معنی لغوی نفقه
نفقه (ن.ف.ق)، واژه‌اي عربي و اسم مصدر است و در لغت به معناي:« هزينه، خرج، اخراجات خرج هر روزه و يا، آنچه انفاق كنند و يا صرف و خرج معيشت عيال و اولاد كنند. هزينة زندگي عيال و اولاد آمده است و از همين ريشه، منفق يعني نفقه دهنده و كسي كه عهده‌دار نفقه مي‌باشد، گرفته شده است»302

4-4-2- معنی اصطلاحی نفقه
معنی اصطلاحی نفقه هم نزدیک به معنی لغوی آن است و عبارت از چیزی است که برای گذراندن زندگی لازم و مورد نیاز است.

نفقه اولاد برعهده چه کسی می باشد؟
«نفقه اولاد به عهده پدر است و پس از فوت پدر یا عدم قدرت او بر انفاق، به عهده پدربزرگ پدرى است. و در صورت عدم پدر و اجداد پدرى یا عدم قدرت آنها نفقه به عهده مادر است و هر گاه مادر زنده نباشد به عهده پدربزرگ مادرى و مادربزرگ مادرى و همچنین مادر بزرگ پدرى است، که در فرض آخر اگر بیش از یک نفر باشند به طور مساوى نفقه بین آنها تقسیم مى‌شود  »303

نفقه اولاد شامل چه مواردی می شود؟
در مورد حقوق كودك نبايد به حداقل اكتفا كرد؛ بلكه بايد به حد اعلي انديشيد و با آموزش والدين قبل و بعد از تولد و همچنين اصلاح قوانين موجود و تدوين قوانين جديد همراه با ضمانت اجراي قانوني لازم حقوق كودكان را تضمين كرد. نفقه اولاد تنها شامل مسكن نمي‌شود و اموري چون غذا، اثاث منزل، هزينه درمان و لباس نيز نفقه محسوب مي‌شود. پرداخت نفقه تكليف قانوني پدر است و مادر ولايتي بر فرزندان ندارد و موضوع حضانت و سـرپـرستي، مـوضـوعـي جدا از ولايت است.

اولاد تا چه زماني مستحق دريافت نفقه هستند؟
«در شرع و قانون، سن معيني براي نفقه فرزندان در نظر گرفته نشده است و عرفاً مادام كه اولاد داراي شغل و درآمد مشخص نباشند، پدر نسبت به پرداخت نفقه مسئوليت دارد بايد توجه داشت كه در مورد كارمندان دولت شاهد آن هستيم تا زماني كه دختر، همسر انتخاب نكرده يا پسر مشغول تحصيل باشد به كارمند حق اولاد پرداخت مي‌شود.»304
گر چه عدم اطاعت فرزندان از پدر از نظر شرعي امري حرام است، اما موجب از دست رفتن نفقه نمي‌شود و پدر مكلف است نفقه فرزندان را بپردازد. چنانچه الزام كسي كه پرداخت نـفقه بر عهده اوست ممكن نباشد دادگاه بـا درخواست افراد واجب النفقه، به مقدار نفقه از اموال او برداشت كرده و در نفقه آنان يا كسي كه متكفل مخارج آنان است قرار خواهد داد و اگر اموال غايب يا متكفل در اختيار نباشد همسر وي يا شخص ديگري با اجازه دادگاه مي‌تواند نفقه را به عنوان قرض پرداخته و سپس از شخص غايب يا متكفل مطالبه كند.
« نفقه اولاد بر عهده پدر است پس از فوت پدر يا عدم قدرت او به انفاق به عهده اجداد پدري است با رعايت الاقرب فالاقرب در صورت نبودن پدر و اجدادپدري يا عدم قدرت آنها نفقه بر عهده مادر است. هر گاه مادر هم زنده يا قادر به انفاق نباشد با رعايت الاقرب فالاقرب به عهده اجداد و جدات مادري و جدات پدري واجب النفقه است و اگر چندنفر ازاجداد و جدات مزبورازحيث درجه اقربيت مساوي باشند نفقه را بايد به حصه متساوي تأديه كنند.»305
از اینرو با توجه به این که فرزندان از اشخاص «واجب النفقه» محسوب می شوند، دادگاه می تواند پدرانی که در انجام وظائف حقوقی خود در قبال فرزندان کوتاهی می کنند را محکوم و یا اینکه اموالی که از مستثنیات دین نباشد را توقیف کند.

حال اگر فرزندی از پدر خود در دادگاه شکایت کرد و پدر پذیرفت تا نفقه فرزند را به او بدهد در رابطه با تعیین میزان نفقه دو راه حل وجود دارد یا اینکه پدر و فرزند باهم به توافق می رسند و یا اینکه تعیین میزان نفقه برعهده کارشناس است. کارشناس معمولا با توجه به وضعیت اجتماعی پدر (هرچه قدر وضع اجتماعی پدر بهتر باشد بالتبع میزان نفقه بیشتر خواهد بود) و نیازهای فرزند میزان نفقه را مشخص می کند که پدر موظف به پرداخت آن است.

4-4-3- حکم نفقه فرزند نامشروع
در مورد فرزند نامشروع حکم نفقه دادن به این صورت است : «که پرداخت نفقه از سوی پدر به فرزندی که از راه نامشروع به دنیا آمده نیز ضروری است. بر این اساس اگر چنانچه فرزندی دارای شناسنامه بوده و پدر وی مشخص باشد، پدر موظف است نفقه وی را بدهد.»306

نفقه کودک ازمنظر قرآن کریم
«از جمله حقوق فرزند بر عهدهی پدر و مادر، نفقهی اوست که این حق را در دو بخش بیان میکنیم:
الف. نفقهی کودک
نفقهی کودک از بدو تولد بر عهدهی پدر است که قرآن بر تأمین شیر برای طفل شیرخوار تصریح کرده است:
«وَالْوالِداتُ یرْضِعْنَ أَوْلادَهُنَّ حَوْلَینِ كامِلَینِ لِمَنْ أَرادَ أَنْیتِمَّ الرَّضاعَةَ…»‏307.
مادران، فرزندان خود را دو سال تمام، شیر مى‏دهند. (این) براى كسى است كه بخواهد دوران شیرخوارگى را تكمیل كند… 
«مادران،حال زنانی را که طلاق گرفتهاند،را نیز شامل میشود»308 
و کلمهی «”یُرضِعنَ” به صورت مضارع مؤکد آمده که در اینجا به معنای امر بوده و خداوند به مادران امر میکند که فرزندانشان را تا دو سالگی شیر بدهند.»309 
البته این امر وجوب ندارد، بلکه امر استحبابی است؛ چون در آیهی6 سوره طلاق.می‌فرماید: «اگر دچار تنگدستی شدید، زن دیگری که اجرت کمتر می‌خواهد، کودک را شیر دهد؛ با اینکه در این امر مادر کودک بر زنان دیگر مقدم است، هر چند مطلقه باشد. بنابراین در فراز بعدی آیه، خداوند تهیهی نفقه را بر دوش “الْمَوْلُودِ لَهُ” قرار داده؛ یعنی کسی که فرزند از او متولد شده که همان پدر واقعی بچه است؛ پس نفقهی کودک که بر عهدهی پدر اوست، یا باید مادر او را برای شیر دادن راضی کند یا برای کودک دایه بگیرد.»310
 

ب. نفقهی مادر
یکی دیگر از حقوق فرزند حق نفقهی مادر در زمان شیردهی است که بر عهدهی پدر میباشد:
«…فَإِنْ أَرْضَعْنَ لَكُمْ فَأتُوهُنَّ أُجُورَهُنَّ وَأْتَمِرُواْ بَینَكمُ بمِعْرُوفٍ…»311.
…و اگر براى شما (فرزند را) شیر مى‏دهند، پاداش آنها را بپردازید و (دربارهی فرزندان، كار را) با مشاورهی شایسته انجام دهید
 این آیه دربارهی« زنان مطلّقهی بائن است.»312 .
خداوند در این آیه و آیات دیگر مانند بقره/233 میفرماید:
«اگر مادر کودک، بخواهد به فرزند خود شیر بدهد، با اینکه طلاق بائن گرفته باشد، بر پدر كودك لازم است كه در ایام شیر دادن طفل، نفقهی مادر را (خوراك، لباس و…) بدهد.»313
این اجرت شیردهی در حقیقت نفقه و حق فرزند است كه به عهده‌ی پدر واجب می‌باشد.

4-4-4- سن بلوغ از دیدگاه فقها
در فقه اسلامی ابتدای دورة بلوغ، پایان دورة کودکی است. یعنی بلوغ مرز بین کودکی و نوجوانی را مشخص می کند. به تعبیری سن کودکی از ولادت تا بلوغ است ومنظور از کودک کسی است که به حد بلوغ شرعی نرسیده باشد. بدین جهت به منظور تشخیص سن کودکی از دیدگاه فقه اسلامی باید سن بلوغ را از این نظر مورد بررسی قرار دهیم.
نظریة مشهور بین فقها و علما: طبق نظر مشهور فقهای امامیه از جمله امام خمینی رضوان الله تعالی علیه منظور از

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژگان قانون مدنی، امام صادق، حقوق اسلامی، تاریخ ولادت Next Entries پایان نامه با کلید واژگان امام صادق، امیرالمومنین، قرآن کریم، تعارض حدیث