پایان نامه با کلید واژگان قانون اساسی، کودتای ۲۸ مرداد، انقلاب مشروطه، ادارات دولتی

دانلود پایان نامه ارشد

عمل می کرد . این دو روزنامه نویس ، مصدق را فاسد و در یک مورد یهودی جلوه دادند، با پول دادن به رهبران مذهبی ، آنان را واداشت شیوه ی بنیادگرایانه تری اتخاذ و با مصدق قطع رابطه کنند493.دریفوس معتقد است دو سازمان جاسوسی انگليسی و آمريکائی CIA و MI6 ، تنگاتنگ با روحانيان و علمای ايران کار کردند که در مرحله ی نخست مصدق را تضعيف کنند و در نهايت ، او را بر اندازند . جمعيت انبوهی از اوباش به خيابان ها ريخته بودند که سران شان را CIA خريده بود و به خيلی شان پول نقد داده بود . اين جمعيت ناآگاه که اغلب از اراذل بودند ، در پيوند با علما و به وسيله ی آنان به حرکت در آمده و سازمان دهی شده بودند ، و مطالبه شان برکناری مصدق و بازگشت شاه بود 494.برخی روحانیون از جمله شریف العلما پیشنهاد می کردند با پرداخت وجوهات مالی ، مخالفت روحانیت با مصدق حاصل آید495
برطبق اسناد منتشر شده توسط ویلبر که خود نقش فعالی در عملیات داشته و به عنوان “جاسوس جنتلمن”توصیف شده ، از رابطه ی سازمان سیا با رهبران مذهبی می گوید و اینکه آنها باید ناخشنودی خود را از مصدق بطور گسترده اظهار کنند و اگر لازم آید تظاهرات سیاسی تحت پوشش مذهبی برگزار کنند و پس از کودتا هم در مساجد و رادیو اطمینان بدهند که حکومت جدید به اصول اسلامی پایبند خواهد بود.496 برای تشویق بروجردی ، سمت وزیر مشاور پیشنهاد دهند و یا اینکه آن ماده از قانون اساسی که متضمن حق نظارت 5 روحانی بر قوانین مصوبه مجلس بود و به دست فراموشی و بی توجهی سپرده شده بود را در دستور کار قرار دهند و برخی روحانیون تشویق شوند به طور مستقیم نمایندگان هواخواه مصدق را تهدید کنند.497
از آنجا که مخالفين مصدق به درستي مي دانستند که با توجه به سابقه و عملکرد نخست وزير, “ضدملي و خائن” خواندن او تهمتي سست بنياد مي بود و در ميان مردم نه فقط خريدار نداشت که موجب عکس العمل منفي هم مي شد, در تجزيه و تحليل خود بر قدرت و خطر “حزب توده” تاکيد می کردند.
تبلیغات سنگین و پرحجمی از اواخر اردیبهشت 32 آغاز شد که طی آن سازمان سیا و سرویس اطلاعاتی بریتانیا با استفاده از تمام عناصر در دسترسشان و در نتیجه افزایش امکانات خود بر آن بودند تا مصدق را بدنام کرده و او را با حزب توده پیوند دهند دولـت مصـدق به همدستی با کمونیستها متهم می شد و بدین ترتیب با احساسات مذهبی مردم بازی می نمودند.498 روزنامه ملت ما نوشت: به قرار اطلاعاتی که رسیده، یک نقشه بسیار خطرناک در شـرف اجـرا اسـت و دولت برای روشن کردن آتش انقلاب و ایجاد صحنه های خونین انقلابـی عـده ای از عناصر اجیر حکومت را به کمک حزب کمونیست نیروی سوم و حـزب ایـران و حزب توده مأمور تسخیر وتصرف مجلس شـورای ملـی نمـوده و مخصوصـاً بـه حزب توده آزادی عمل داده است که نمایندگان و مخالفین دولت و حـزب تـوده را در مجلس مضروب و مقتول نمایند. اقدام به این عمل مقدمه انقلابـی اسـت کـه از مدتها پیش در انتظار آن بوده اند499جاسوسان سیا با تبلیغات جعلی که به نام توده انجام می شد ، برخی رهبران مذهبی در تهران را تهدید می کردند.500 محور ضدمصدق به تکرار هشدار خود در مورد سقوط قريب الوقوع مملکت به ورطه بي ديني و کمونيزم پرداخت. در قالب اين هشدار, محور ضدمصدق مرتب بروجردي را ترغيب و تحريص مي کرد که در مقابل “مصدق کمونيست” موضع بگيرد. عدم تمایل آیت الله بروجردی به حمایت مخالفان فعال مصدق ، اجرای بخشی از طرح سیا و اینتلیجنت سرویس را که سازماندهی تحصن توده های مذهبی در محوطه مجلس ، و هموار ساختن راه برای برکناری مصدق از طریق رای عدم اعتماد نمایندگان را دنبال می کرد ، با مشکل روبرو کرد.501
ویلبر به عنوان افسری اطلاعاتی از سوی سیا ، برای اینکه اثبات کند مصدق فردی بی دین، فاسد شده بر اثر قدرت و همکار پنهان حزب توده است ، اسناد را دستکاری می کرد، او در اسناد زیادی دست برد تا نشان دهد که توده در جبهه ملی نفوذ کرده است و درصدد تسخیر قدرت است و برای قتل سران مذهبی برنامه ریزی می کند 502و این رهبران را تهدید می کردند که در صورت مخالفتشان با مصدق با مجازات های وحشیانه ای روبرو خواهند شد و به نام حزب توده پیام های تلفنی تهدید آمیز فرستاده می شد و یکی از چند مورد بمب گذاری های ساختگی که برای خانه های این رهبران طرح شده بود ، به مرحله عمل درآمد.503 در 23 تیر نماینده رئیس جمهور آمریکا هریمن برای مذاکرات نفتی وارد ایران شد سازمان جوانان حزب توده که تحت نفوذ شبکه مشترک جاسوسی سیا _ شبکه بدامن _ بود ، تظاهرات وسیعی علیه ورود هریمن ترتیب داد روز 23 تیر رادیو بی بی سی گفت فاجعه روز یکشنبه در تهران نشان داد که مصدق حاکم و مسلط بر اوضاع نیست و کمونیست ها در کمین هستند که ایران را ببلعند و اگر انگلیس پای خود را کنار بکشد کار ایران تمام است.504 دولت انگلستان از همان ابتدا با ادامه ی زمامداری مصدق مخالف بود. زیرا ملی شدن صنعت نفت در ایران، منافع آن دولت را از دستش خارج کرده بود.505محمد علی عمویی که از اعضای فعال سازمان افسران حزب توده بود می نویسد رهبری حزب هنگام کودتا سردرگم شده بود و عذرش عدم همکاری مصدق بود و حزب با اینکه نیرویی نداشت که قدرت را به دست گیرد شعار جمهوری دموکراتیک سر می دادند و خود مصدق هم معتقد بود که حزب قدرت کافی برای مقابله با نیروهای نظامی را نداشت، اگر داشتند(که بعضی این ادعا را می کردند که مملکت بدست کمونیست ها می افتد)پس چرا بعد از 28 مرداد نکردند.506 البته حزب توده برخی شهرها را گرفتند و پرچم سرخ برافراشتند.507
پس از تشکیل ستاد کودتا در سفارت آمریکا، شاه حکم عزل مصدق را صادر می‌کند. نصیری که در آن زمان رئیس گارد تشریفات بود مأمور تحویل حکم به مصدق می شود. اما محافظین مصدق وی را بازداشت و تحویل فرمانداری نظامی می دهند. شاه با تصور این که کودتای ۲۵ مرداد با شکست مواجه شده است با همسرش ثریا به رامسر و از آنجا به بغداد و سپس به رم می رود. که این امر موجب ناراضایتی مردم و تظاهرات علیه شاه در روزهای ۲۶ و ۲۷ مرداد می شود. با فرار شاه و دستگیری نصیری و مخفی شدن زاهدی – که برای دستگیری وی جایزه گذاشتند – مرحله اول کودتا با شکست مواجه می شود.508
برخی مانند هوشنگ نهاوندی و جلال متینی، معتقدند که شاه قانونا اختیار صدور فرمان عزل را داشت استدلال این گروه از پژوهشگران، به مبانی قانونی و عرف پادشاهی مشروطه ایران متکی است.آنها میگویند شاه در روز ۲۵ مرداد، به واسطه قدرت قانونی خود، مصدق را در غیبت مجلس و در دوران فترت از کار برکنار کرد و مصدق از آن روز تا ۲۸ مرداد به شکل غیرقانونی قدرت را در دست داشت. سحابی هم معتقد است شاه حق عزل مصدق را داشت اما مصدق می گفت که آن فرمان، فرمان شاه نبود و اینکه از ظاهر نامه پیدا بود که متن نامه کار خود شاه نیست و کسان دیگری متن نامه را نوشته بودند. مصدق فرمان ۲۵ مرداد شاه را فرمانی مخدوش و القاء شده از سوی قدرت های خارجی می دانست که عده ای به شیوه ای غیر قانونی قصد اجرای آن را داشتند. بنابراین او موظف بود که در برابر این فرمان ایستادگی کند تا بتواند راهی را که با حمایت اکثریت ملت ایران در پیش گرفته بود، ادامه دهد . عده ای دیگر شاه را مجاز به عزل نخست وزیر نمی دانند ، آبراهامیان می‌گوید، مصدقی‌ها معتقدند شاه بر اساس قانون اساسی مشروطه چنین حقی نداشته و آنچه که به عنوان عرف تا آن زمان اجرا شده – و به واسطه آن عرف، شاهان مشروطه در دوران فترت، نخست‌وزیران را عزل و نصب می‌کردند – یک پدیده غیرقانونی و ضد انقلاب مشروطه بوده است. باوند در این باره می گوید وقتی که آیزنهاور در کنگره آمریکا در بیان دستاوردهای مهمش به کودتای گواتمالا و کودتای ۲۸ مرداد اشاره می کند، ما دیگر نمی توانیم حادثه ۲۸ مرداد را کودتا قلمداد نکنیم.509 مارک گازیروسکی، معتقد است که بیش از مساله ابعاد قانونی و فرمان برکناری، زمینه‌چینی برای سرنگونی مصدق و نقش CIA در تصمیمات کلیدی موجب شده تا استفاده از واژه کودتا، جنبه مشروعی پیدا کند.او می‌گوید: «من فکر می‌کنم که احتمالا شاه بر اساس قانون اساسی قدرت برکنار کردن مصدق را داشته. عموما در پادشاهی مشروطه وضعیت چنین است. ولی او این کار را به تنهایی انجام نداد. شاه بعد از اینکه آمریکا او را به سختی تحت فشار گذاشت، مصدق را برکنار کرد. به همین دلیل شاید بتوان این واقعه را یک کودتای شبه‌قانونی خواند، چون شاه فرمان برکناری مصدق را امضا کرده بود. اما بهرحال، امضای فرمان تنها اقدام مهم برای برکناری مصدق نبود. CIA از ماهها قبل تا روز کودتا، همه کار کرده بود تا مصدق را تضعیف کند. و در حقیقت در روز کودتا اصلا شاه در کشور نبود. به نظر من تردیدی نیست که بدون فعالیت CIA، کودتا پیروز نمی‌شد برای همین اگر کل ماجرا را به امضای فرمان برکناری تقلیل بدهیم، تصویر بزرگتر از اتفاقاتی که رخ داده را نادیده گرفته‌ایم» و شاید همین وضعیت مبهم و غبارآلود موجب می‌شود تا برخی پژوهشگران، اصولا راه میانه‌ای را برگزینند. مجید تفرشی آنچه در ۲۵ مرداد رخ داد را «یک شبه کودتا» می داند. او معتقد است که عزل مصدق یک کار غیرقانونی نبوده، اما سازوکار ابلاغ حکم، به شکل یک «شبه کودتا» انجام شده است.

در محاكمة مصدق هم این موضوع مطرح می شود و او دلايل خود را در اين باره بيان كرد. ظاهراً طرح‌كنندة سؤال قبول دارد كه اصولاً شاه نمي‌تواند براي ساقط كردن دولت بدون مراجعه به پارلمان اقدام كند ولي مصدق با منحل كردن پارلمان اين مانع را از جلوي پاي شاه برداشته بود و انحلال پارلمان راه را براي عزل نخست‌وزير باز گذاشته بود. اين ايراد اگرچه ظاهراً درست و وارد مي‌نمايد اما مصدق در طرح سؤال همه‌پرسي هوشياري فوق‌العاده به خرج داده بود. رفراندوم مصدق رفتن مجلس و ماندن دولت را به صورت لازم و ملزوم مطرح كرده و به اين صورت تنظيم شده بود كه اگر مردم «با ادامة‌ وضع كنوني مجلس تا سپري شدن دورة‌ هفدهم تقنينيه موافقت دارند دولت ديگري روي كار بيايد تا با اين مجلس همكاري كند و اگر با اين دولت و نقشه و هدف آن موافقند رأي به انحلال مجلس بدهند تا مجلس ديگري تشكيل شود كه بتواند در راه تأمين آمال ملت با دولت همكاري كند». بنابراين رأي مثبت به رفراندوم هم رأي بر انحلال مجلس بود و هم رأي بر بقاي دولت و به همين دليل است كه مصدق شاه را نكوهش مي‌كند كه چرا به رأي مردم ارزش قائل نشده و به خلاف آن فرمان عزل نخست‌وزير را امضا كرده است .510
در واقع بايد گفت كه اگر شاه همه‌پرسي را باطل مي‌دانست مي‌بايست با درخواست آن عده از نمايندگان دورة هفدهم كه مستعفي نشده بودند و بازگشايي مجلس و ادامة آن را خواستار بودند موافقت مي‌كرد. نمايندگان مستعفي هم چون استعفايشان هنوز از سوي مجلس پذيرفته نشده بود مي‌توانستند استعفاي خود را پس بگيرند و در مجلس حاضر شوند. شاه انحلال مجلس هفدهم را به رسميت شناخت و فرمان انتخابات دورة هجدهم را صادر كرد پس همه‌پرسي معتبر تلقي شده و همه‌پرسي مستلزم ابقاي دولت مصدق بود.نتیجه می توان گرفت که فرمان شاه بر عزل مصدق بخشی از توطئه ای بود که دو قدرت بیگانه برای ساقط کردن دولت طراحی کرده بودند.
در 28 مرداد قبل از ساعت هشت صبح،‌ دسته های کوچکی از نوجوانان و جوانان به راهنمایی و حمایت اوباشان، رانندگانی را که از شمیران عازم تهران بودند، متوقف می کردند و عکس محمد رضا شاه را روی شیشه جلوی اتومبیل می چسباند و راننده را مجبور به گفتن زنده باد شاه می کردند. حدود ساعت 9 صبح، گروه دیگری از مزدوران سازمان داده شده در میدان بهارستان به طرفداری از شاه شعار داده و به زد و برخورد با طرفداران مصدق پرداختند. مقارن ساعت 10 صبح، دارو دسته دیگری از چاقو کشان و اوباشان که تعداد آنها حدود چهارصد تن بود به سرکردگی طیب حاج رضایی و حسین رمضان یخی ، سبزه میدان و میدان ارک را اشغال کرده و با شعار زنده باد شاه به گروههای سی چهل نفری تقسیم شده و هر گروه به یکی از وزارتخانه ها، بانک ها و ادارات دولتی هجوم

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژگان عوامل داخلی، کودتای 28 مرداد، وزارت امور خارجه، کودتای ۲۸ مرداد Next Entries پایان نامه با کلید واژگان کودتای 28 مرداد، قانون اساسی، ایالات متحده، نیروهای مسلح