پایان نامه با کلید واژگان قانون اساسی، کودتای 28 مرداد، درآمدهای نفتی، بحران اقتصادی

دانلود پایان نامه ارشد

که به خاطر مصونيت پارلماني آزادانه به فعاليت هاي ضددولتي خود ادامه مي داد, رابطه خود با “فدائيان اسلام” را از سر مي گيرد. بنا بر گزارش هاي شهرباني, از 22 ارديبهشت 1332, بقايي, شمس قنات آبادي و کريمي مي کوشند تا “فدائيان اسلام” را مجدداً وادار به عمليات نظامي کنند. بايد به يادآورد که لطفي, وزير دادگستري در 23 ارديبهشت 1332, خواستار سلب مصونيت از بقايي به اتهام معاونت او در قتل افشار طوس مي شود.
از فـردای روزقتل افشار طوس گروهـی از مطبوعات به شکلی کاملاً هماهنـگ تبلیغـات گسـترده ای را آغـاز کردنـد. روزنامـه داد نوشت: عده ای می گویند این توطئه از طرف خود دولت بوده که به وسیله آن اولاً مورد جدیدی برای اتهام به دربار پیدا کند و ثانیاً اقدام به بسـتن نقـاطی از قبیـل کلـوپ افسران بازنشسته و حزب سومکا را که نزدیـک محـل حادثـه هسـتند بنمایـد. ثالثـاً وسیله جدیدی برای بازداشت افراد پیدا کنند. از همین جهـت بـه رئـیس شـهربانی دستور داده شده فعلا خود را مخفی کند.382 و آسیای جوان به جد کوشید تا مفقود شدن افشارطوس را به یک رسـوایی جنسـی بدل کنـد و از ایـن طریـق اعتبـار دولـت را کـاهش دهـد. ایـن روزنامـه از ارتباطـات افشارطوس با رقاصه ای به نام “تامارا” سخن می گفت.383 و روزنامه ملـت مـا، ارگـان مجمـع مسـلمانان مجاهـد مدعی شد که قتل افشارطوس به دست دوستانش، سـرتیپ تقـی ریـاحی (رئـیس سـتاد ارتش) و سرتیپ محمود امینی (معاون وزارت جنگ )انجام گرفته است.384
پس از دستگيري متهمين به قتل افشار طوس و فروپاشي شبكه افسران بازنشسته كه ظاهراً خيال داشتند تعداد ديگري از افراد كليدي دولت مصدق را ربوده و احتمالاً به قتل برسانند، چنين به نظر مي‌رسد كه شايد، كاشاني و بقايي مايل بودند با استفاده از قدرت “فدائيان اسلام”، برنامه‌اي كه با قتل افشارطوس آغاز شده بود را از طريق ديگر دنبال كنند. در بازجویی ها، هدف از ربودن رییس شهربانی را تضعیف دولت عنوان کردند. کشتن وی شروعی یرای قتل های زنجیره ای بود و توطئه گران برای ایجاد فضای ترس و هراس و براندازی دولت مصدق ، نقشه ربودن ریاحی ، فاطمی و دیگر مقامات بلندپایه را طراحی کرده بودند.385 و بعد از سقوط مصدق ، بقایی کابینه تشکیل داده و افسران دست اندرکار در فتل افشار طوس را به پست مهمی از قبیل وزارت منصوب کند386. دوستان بقایی علـت واقعـی قتل افشارطوس را چنین بیان می کردند:
ده روز قبل از این واقعه جناب آقای دکتر [حسـین] فـاطمی، تعزیـه گـردان ایـن جریان، اسامی هیئت رهبران توده را… به افشارطوس می دهد که آنهـا را خـلاص کند و ضمناً صورت دیگری از 14 نفررجال… به دربار مـی دهـد کـه آنهـا را نیـز دستگیرنماید و بدینوسیله شـاه را فـراری و دربـار و مجلـس را از کـار بیاندازنـد. افشارطوس، که رئیس املاک رضاخان و نمک پرورده بود، قصد نداشت نمکدان بشکند… آقای دکترفاطمی… به اوتکلیف میکند استعفا بدهـد، قبـول نمـیکنـد. همان روز صبح می گیرند این فرد جسور را تنبیـه کننـد. وقتـی افشـارطوس مـی بینـد جانش در خطراست… سه روز قبل از گمشـدن اسـتعفاء مـیدهـد. مصـدق حـس میکند که استعفای او با این طرز نه فقط خطرناک است بلکه ممکن اسـت اسـرار را فاش کند، دستور می دهند او را بدزدند [و] از او التزام بگیرنـد کـه اگـر چیـزی گفتی کشته خواهی شد… وقتی به دکتر مصدق خبردادند کـه افشـارطوس تسـلیم نمی شود و نزدیک است دربار و مردم از جریـان استحضـار پیـدا کننـد دسـتور بـه کشتن او صادر می شود.387این پرونده سازی دوستان بقایی در ادامه ی متهم نمودن مصدق و یارانش به حمایت از توده بود.
به دنبال تحقيقات از متهمين قتل افشار طوس، در 13 ارديبهشت 1332 فرمانداري نظامي از سرلشگر بازنشسته فضل الله زاهدي خواست تا براي اداي توضيحات ظرف 48 ساعت خود را به آن اداره معرفي كند. در فرداي اعلاميه فرمانداري نظامي، سرلشگر زاهدي به اتفاق بهادري و ميراشرافي به مجلس رفته و اعلام كرد كه به عنوان اعتراض به زجر و شكنجه بازداشت شدگان اخير به خانه ملت آمده است تا متحصن شود. آيت‌الله كاشاني نيز با تحصن زاهدي موافقت نموده و “به اطلاع دفتر مجلس و اداره بازرسي رساندند تا وسائل پذيرايي از سرلشگر زاهدي فراهم شود”.388 فرداي تحصن سرلشگر زاهدي، كاشاني به اتفاق شمس قنات‌آبادي، محمد ذوالفقاري، بهادري، ميراشرافي و حائري‌زاده- كه اتفاقاً سه نفر آخر وكلايي بودند كه سرتيپ مزيني نيز به رابطه با آنها اذعان داشت- به ملاقات سرلشگر زاهدي رفتند. عکس های زاهدی و کاشانی در کنار هم در مجلس در همه روزنامه ها چاپ شد در این زمـان اردشیر زاهدی معاون اداره آمریکایی “همکاری فنی در ایـران”389 (معـروف بـه “اصـل چهار”)390 بود که ویلیام وارن391ریاسـت آن را بـه دسـت داشـت.
با در نظر گرفتن نوشته روزنامه شمس قنات‌آبادي در مورد تحصن زاهدي، مي توان ميهمان نوازي كاشاني را داراي دو جنبه دانست. او از يك سو، از دوست قديمي خود استقبالي گرم مي كرد و از سوي ديگر آغوش خود را به روي مردي كه “كانديداي نخست وزيري و رقيب حكومت فعلي بود” مي گشود.392
در ملاقات كاشاني با زاهدي در 25 خرداد 1332، كه حدود سه ربع ساعت طول كشيد، بقايي، ميراشرافي و حميديه نيز حضور داشتند و به عكاسان اجازه عكس‌برداري داده نشد. مأمور ويژه اداره آگاهي براساس اظهارات نزديكان كاشاني، گزارش داد كه، “كاشاني در ملاقات روز دوشنبه 25 ماه جاري (خرداد) با سرلشگر بازنشسته زاهدي، به مشاراليه گفته است ملت در فكر رفع ناراحتي و استفاده از شما مي‌باشد.” تحصن زاهدي كه دو ماه و نيم طول كشيد، به جايگزين منتخب سرويس‌هاي اطلاعاتي آمريكا و انگليس براي پست نخست‌وزيري اجازه مي‌داد در محلي امن سكني گزيند تا زمينه‌سازي لازم جهت تغيير حكومت انجام شود.393 کاشانی با استفاده از مقام ریاست مجلس ،مانع از سلب مصونیت قضائی بقائی و به تبع آن مجازات بقائی و زاهدی می‌شد. مجلس جایگاه قاتلان شده و عملا” به مهمترین پایگاه مخالفان دولت تبدیل شده بود و پذيرايي گرمي كه وی از زاهدي در مجلس شوراي ملي به عمل آورد، و فعاليت‌هاي كاشاني در ميان نمايندگان مجلس به نفع زاهدي، حمايت جدي آيت‌الله از نخست‌وزيري سرلشگر را از شايعه به واقعيت مبدل كرد و صف‌بندي كاشاني در كنار زاهدي را هر چه عيان‌تر نمود. تریبون دوژنو چاپ سویس نوشته تمام کسانی که از اقدامات مصدق ناراضی اند دور کاشانی جمع شده اند و بر دامنه اختلافات بخصوص بعد از به ریاست مجلس رسیدن کاشانی ، بیشتر توسعه یافته.394

رفراندوم :
مصدق که از خطري جدي 9 اسفند جسته بود, موضعي تهاجمي گرفته بود و يکي از اين دو راه را براي حل مسائل پيشنهاد کرد؛ يا دربار بايد تضمين دهد که از اين تحريکات جلوگيري کند و “ديگر دخالتي در امور مربوط به دولت ظاهر نگردد”, يا او مجبور خواهد شد, براي ادامه زمامداري خود به آراء عمومي يا “رفراندوم” رجوع کند.و همانگونه که خود گفته دو گزینه پیش رو داشته است : اول آنکه باید نتیجه رای عدم اعتماد را که مخالفین تدارک دیده بودند قبول می کرد . این برخلاف منافع ایران بود و شکست آرمان های ملی را در پی داشت . دوم آن بود که درخواست می کرد مردم ، یعنی صاحبان حقیقی کشور ، خود تصمیم بگیرند که وی باید برود یا بماند . او گزینه دوم را برگزید. 395مخالفین حق انحلال مجلس را فقط از آن شاه می دانستند و رفراندوم یک تجاوز صریحی به حقوق پادشاه و نقض اصل 48 قانون اساسی است. مصدق مدعی بود اصل 48 قانون اساسی به تصویب مجلس موسسان رسیده و تشکیل مجلس موسسان را هم قانونی نمی دانست و همچنین اراده مردم را مافوق این قوانین می دانست.
انگلیس که جرات رویارویی مستقیم با افکار عمومی را نداشتند، کوشیدند تا با طرح مسائل اختلاف برانگیز فرعی، دولت را تضعیف کنند. آنها امام جمعه تهران را به ریاست مجلس انتخاب کردند، از اعطای اختیارات ویژه به مصدق برای مقابله با بحران اقتصادی حاصل از کاهش شدید درآمدهای نفتی خودداری و صدای شکایت های منطقه‌ای را علیه مرکز بلند کردند. اگر چه با قیام 30 تیر 1331 موقعیت شاه و طرفدارانش تضعیف شد و مجلس هم که مرعوب شده بود، لایحه اختیارات قانونگذاری مصدق را تصویب کرد، اما زمانی که یک ماه و چند روز مانده به اتمام آن، مصدق تقاضای تمدید یکساله آن را کرد، این بار مجلس به مخالفت پرداخت و زمانی که علی زهری دولت مصدق را در 15 تیر 1332 استیضاح کرد، مصدق تصمیم به انحلال مجلس و برگزاری رفراندوم گرفت. علی زهری چند ماه بعد به واسطه ی اقداماتش در کودتای 28 مرداد از طرف وزارت دفاع ملی نشان درجه یک «رستاخیز» را دریافت نمود.396
دکتر مصدّق در خاطرات خود می نویسد که دو چيز او را به انحلال مجلس واداشت، اول: انتخاب مکّی به عضویت هيئت نظارت بر اندوختـه ی اسکناس از سوی مجلس در 18 مرداد1332. دوم: نمايندگانِ موافقی که در صدد بودنـد تا عليه دولت رأی دهنــد و دولت را در مضیقــه بگذارند که خود،استعفـا دهــد و اگر نـداد، [دولت را] استيضاح کنند.397 مصدّق در این مدت که از عواید نفت خبری نبود و مخارج دستگاه نفت هم سربار هزینه های دیگر دولت بود، امور کشور را با چاپ محرمانـهء سيصد و دوازده ميليون تومان اسکناس اضافی اداره کرده بود واز آن می ترسيد که مکّی – بعد از حضور در جلسات هيئت نظارت و دسترسی به اسناد و مدارک – پرده ازآن راز بردارد. افشاگری مکّی – البته – به افزایش نرخ تورّم در قيمت ها می انجاميد و ناراحتی و نارضایتی حاصل از مضيقــه ی اقتصادی را دامن می زد.
مصدق خود را ملزم مي ديد که از لايه آن دسته از وکلاي مردم که ظاهراً به خواست موکلين خويش پشت کرده بودند و در کار دولت ملي اشکال تراشي مي کردند, بگذرد و مستقيم به مردم رجوع کند. باید توجه داشت که کارگزاران سیا و اینتلیجنت هر هفته یک میلیون ریال به کار خرید نمایندگان صرف می کردند398دست کم یک سوم از نمایندگان عملا حقوق بگیر MI6 و سیا بودند.399در سالهای بعد طبق گفته کاشانی ، 80 درصد علما و روحانیون از حقوق بگیران سفارت انگلستان بودند که ابوالقاسم گازری از بهاءالدین نوری نام برد که وی داماد محمد بهبهانی بود اما کاشانی گفت نام نبرید.400
جهت رايزني و حل مسائل ميان نخست وزير, رئيس مجلس و دربار, مجلس هيئت 8 نفره اي را انتخاب کرد. اين هيئت, از آقايان مجدزاده, سنجابي و معظمي, نمايندگان “فراکسيون نهضت ملي” و آقايان رفيع, مکي, بقايي, حائري‌زاده و گنجه اي, منتخبين ساير دستجات مجلس, تشکيل شده بود.. يکي از موارد اختلاف مصدق با شاه, تعريف و تبيين دقيق حدود و وظايف نخست وزير در رابطه با مقام سلطنت بود. بر اساس سه اصل 35,44,45, هيئت 8 نفره نظر داد که, “بديهي است که اداره و مسئوليت امور مملکتي اعم از کشوري و لشگري از شئون مقام شامخ سلطنت نبوده. حقوق هيئت دولت و وزيران است که در اداره امور وزارتخانه هاي مربوطه بنام اعليحضرت همايوني سعي و کوشش در اجراي مقررات قانونيه نموده و منفرداً و مشترکاً از عهده مسئوليت در مقابل مجلس شوراي ملي برآيند.” مخالفين اين گزارش, که در ميان آنها, بقايي و حائري زاده خود عضو هيئت 8 نفره بودند, احساس مي کردند که در نتيجه اين گزارش, قدرت شاه به نفع مصدق تضعيف مي شود, حال آنکه هيچ گونه خللي در قدرت نخست وزير در رابطه با مجلس به وجود نمي آيد. مصدق به مخالفين خود پيام داد که خيال کناره گيري ندارد و آنها براي رسيدن به مقصود خود, دو وسيله در اختيار دارند. يا بايد او را به قتل برسانند و يا در مجلس به دولت وي رأي عدم اعتماد بدهند.. آيت الله کاشاني به خبرنگاران ايتاليايي گفت که “هيچ گونه اختلافي” با دولت ندارد, اما, “فقط از لحاظ حفظ قانون اساسي” با ادامه اختيارات نخست وزير مخالفت کرده بود… گزارش هيئت 8 نفره به گره کور يا “معمايي” سياسي مبدل شد, که تنها راه درمان آن همه پرسي از مردم در مورد ادامه حيات يا انحلال مجلس هفدهم بود.
در 5 مرداد مصدق پیامی از رادیو خطاب به مردم ایراد کرد: هموطنان

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژگان میانجیگری، سکولاریسم Next Entries پایان نامه با کلید واژگان روزنامه اطلاعات، قانون اساسی، تاریخ ایران، مشیت الهی