پایان نامه با کلید واژگان قانون اساسی، نهضت مشروطه، نمایندگی مجلس، عدالت اجتماعی

دانلود پایان نامه ارشد

نكند.” آيت‌الله هم اين لايحه را “بهترين طرحي” دانست كه در اين دوره به تصويب مجلس شوراي ملي مي‌رسد.34
در اواخر آذر 1331، دولت مصدق طرح لايحه قانون انتخابات مجلس شوراي اسلامي را در جرايد كثير الانتشار چاپ كرد. ماده نهم اين طرح، مربوط به افرادي بود كه از حق انتخاب شدن يا رأي دادن در انتخابات نمايندگان مجلس محروم بودند. در اين طبقه‌بندي دهگانه محرومين جامعه “نسوان” در كنار اتباع خارجي، محجورين، “اشخاصي كه خروجشان از دين اسلام به ثبوت رسيده باشد” و ورشكستگان به تقصير، قرار داشتند. از زمستان 1330، سازمان زنان ايران براي شركت بانوان در انتخابات دست به فعاليت زده بود و براي دفاع از حق زنان به جمع‌آوري امضاء در خيابان‌ها اقدام كرده بود.از نظر غالب روحانيون، دولت مصدق ديدگاه آنها را در اين مورد به درستي نمايندگي كرده و منعكس نموده بود.35
اگر خاطر روحانيون تا اين زمان آسوده بود، سخنان شايگان آنها را نسبت به تغيير ماده نهم لايحه انتخابات به نفع زنان بيمناك كرد. نخستين اظهار نظري كه از جانب روحانيون در مخالفت با حق رأي زنان در روزنامه “اطلاعات” انعكاس يافت، موضع عبدالحسين واحدي، عضو موثر “فدائيان اسلام” بود… به دنبال واحدي، حاج سراج‌الدين انصاري، كه رهبر”جمعيت مبارزه با بي‌ديني” بود و سپس رئيس “اتحاديه مسلمين ايران” شده بود، با تكيه بر اخبار استدلال كرد كه “تبعيت از آراء زنان مورد نكوهش است” و راي دادن زنان چه از نظر شرعي و چه از نقطه ‌نظر سياسي و چه از حيث اجتماعي ابداً روا و صلاح نيست . دو روز پس از چاپ لايحه انتخابات، كاشاني در اولين واكنش خود نسبت به حق رأي زنان به صراحت اعلام كرد كه، “اين امر مانع شرعي ندارد”. كاشاني در ادامه حرف خود گفت، «ولي چيزي كه هست زنان ايران رشد اجتماعي كافي ندارند و به اين جهت مستعد و قابل مداخله در انتخابات و رأي دادن نيستند.” كاشاني كه چون هر سياست‌مداري، نسبت به ميزان محبوبيت خويش حساس بود و نمي‌خواست زنان تحصيل‌كرده كشور را از خود براند، مانع مهم شرعي دخالت آنها در انتخابات را از پيش پاي ايشان برداشت و مانعي كوچك‌تر، اما قابل رفع و رجوع مطرح كرد.36
از اواسط هفته اول دي‌ماه، بنا به روايتي، آيت‌الله بهبهاني دست به فعاليتي وسيع جهت جلوگيري از امكان اعطاي حق رأي به زنان زد. بهبهاني طي نامه‌هايي جداگانه به شاه، كاشاني و مصدق جداً خواستار شده بود كه، “از اين خيال، يعني دادن حق رأي به زنان منصرف شوند.”37
آيت‌الله بروجردي سپس نظر شرعي خود را به نحوي بسيار موجز اعلام مي‌كند و مي‌نويسد، “در كشور اسلامي امري كه مخالف احكام ضروريه است ممكن‌الاجراء نيست.” او نه فقط تصريح نمي‌كند كه حق رأي زنان مخالف احكام ضروريه اسلام است، بلكه حتي به اين امر اشاره‌اي سربسته‌ نيز نمي‌كند. در سراسر پاسخ بروجردي كوچك‌ترين اشاره‌اي به حق رأي زنان و يا لايحه قانون انتخابات وجود ندارد. اين آيت‌الله بهبهاني است كه از نوشته مرجع مطلق چنين استنباط مي‌كند و در ذيل پاسخ مراجع، در نوشته خود به مجلس شوراي اسلامي صراحتاً تأكيد مي‌كند كه دخالت زنان در امر انتخابات “حرام و غيرجايز” است.38
كاشاني كه روحاني‌اي سياسي بود، مي‌دانست كه بخش مهمي از راز استمرار محبوبيت و مقبوليت او در پاسخ‌گويي به خواست‌ها و نيازهاي مبرم سياسي و اجتماعي مردم بود. نهضت ملي كردن نفت، عامل وحدت غرور و سرافرازي ملت ايران بود. كاشاني به درستي اهميت تاریخي اين رويداد را از لحاظ ملي و بين‌المللي دريافته بود و به عنوان رهبر روحاني- سياسي اين نهضت، در طول سال 1330 و هفت ماهه اول 1331، نشان داد كه چون سياست‌مداري تمام عيار، پخته، نكته‌سنج و حساس به وقايع و رويدادهاي مهم، نه فقط توانايي هماهنگي و همراهي با مصدق را دارد، بلكه در مواقعي حساس، شم سياسي، پايداري، كدخدامنشي و شهامت او بود كه محور مصدق- كاشاني را از توفان‌هاي سياسي روزمره، حفظ كرده و بلاگردان نهضت مي‌شد. كاشاني به وسيله بازوي مذهبي- تشكيلاتي خود، “مجمع مسلمانان مجاهد” در تمامي صحنه‌ها، دوش به دوش- اگر نگوييم پيشاپيش- احزاب نامدار وابسته به “جبهة ملي”، حركت مي‌كرد و نقشي تعيين كننده داشت. در سال 1327، به دنبال آشنايي كاشاني با شمس‌ قنات‌آبادي و مبارزات مشترك ايشان بر عليه حكومت هژير، نطفه تشكيلاتي سياسي- مذهبي بسته شد.
در طول اين سال، “مجمع مسلمانان مجاهد”، در كنار حزب جديدالتأسيس زحمتكشان ملت ايران” كه در 26 ارديبهشت 1330، به رهبري مظفر بقايي پا به عرصه حيات سياسي ايران گذارده بود و با حزب با سابقه “ايران”، سه پايه مهم، فعال و هميشه در صحنه جمعيت‌ها و احزاب وابسته به «جبهه ملي» به حساب مي‌آمدند.
آنچه در اين دوران جلب توجه مي‌كند و پس از 30 تير به اين باور كاشاني دامن مي‌زند كه مي‌تواند بدون مصدق رهبري نهضت را ادامه دهد، پيشگامي و موفقيت كاشاني و مجاهدين اسلام در بسيج مردم و دريافت عكس‌العمل مناسب از آنها در مواقع حساس است. با شروع انتخابات دوره هفدهم در 5 دي 1330، توجه و نيروي احزاب و جمعيت‌هاي سياسي بيشتر به مبارزات انتخاباتي معطوف شد.
حدود يك هفته پس از نخست‌وزيري مصدق، كاشاني اطلاعيه‌اي در جرايد كثيرالانتشار به چاپ رسانيد و در آن اعلام كرده “صلاح ملت و مملكت” ايجاب مي‌كند كه دست نخست‌وزير در انتخاب همكارانش كاملاً باز باشد. او در اين دوره خود را همسنگ مصدق مي‌دانست و بر اين امر آگاه بود كه وزن و منزلتش در محور مصدق- كاشاني، خيلي بيشتر از يكي دو پست مي‌باشد.39
در اين دوران، يك تقسيم كار كلي سياسي شكل مي‌گيرد، كه براساس آن، مسئوليت سياست خارجي و امور مربوط به نفت و وزارت‌خانه‌ها عمدتاً در حوزه فعاليت مصدق قرار مي‌گيرد و سامان دادن به مبارزات و فعاليت‌هاي سياسي داخلي عمدتاً به كاشاني واگذار مي‌شود. بي‌سبب نبود كه اين كاشاني و نيروهاي منسوب به او بودند كه در طول سال 1330، اول تظاهرات و تجمعات سياسي را اداره و رهبري كردند و بعد نقش فعالي در انتخابات دوره هفدهم ايفا نمودند.
در اين دوران كه مصدق بيشتر وقت خود را مصروف حل مسئله نفت و درگيري‌هاي بين‌المللي ناشي از آن مي‌كرد و توجه كمتري به حفظ و تحكيم روابط خود با بسياري از اعضاي موسس جبهة ملي مي‌نمود، در نتيجه فضا براي اعمال حكميت، وساطت و بالاخره رهبري كاشاني در بين اعضاي جبهه هرچه بيشتر فراهم مي‌شد.

جبهه ملی
جنبش ملی در شرايطی پا گرفت که جامعه هنوز با آثار ديرپای عقب ماندگی دست به گريبان بود. ناآگاهی و ناپختگی سياسی همه گير بود. استبداد فردی از آرمانهای نهضت مشروطه چيزی باقی نگذاشته بود دوران پرشتاب پس از شهريور ١٣٢٠ به جای پيشرفت و ثبات، ناآرامی و هرج و مرج به ارمغان آورد. از سال 1320تا1332در کشور 20 نخست وزیر به صدارت رسیدند که این خود به تنهایی نشان از اوضاع سیاسی اجتماعی کاملا آشفته داشت . بعد از شهریور بیست در ایران به تدریج این اندیشه ها پا گرفت یا احیا شد:1-نیروهای چپ که در حزب توده انسجام یافت 2-روحانیت و نیروهای مذهبی‌ با طیفی وسیع که عمده آن روحانیت سنتی‌ به زعامت آیت‌الله بروجردی بود ولی شامل افراد تندرو و سیاسی- مذهبی‌ به رهبری آیت‌الله کاشانی نیز می شد 3- نهضت ملی‌ ایران به رهبری دکتر مصدق که از نهضت مشروطه نشان داشت ولی‌ نقطه آغازین آن قطعنامه ۲۹ مهرماه ۱۳۲۶ مجلس پانزدهم بود که دولت را مکلف می‌کرد برای استیفای حقوق ملت ایران از نفت جنوب باب گفتگو با انگلستان را باز کند. حزب‌توده كه بعد از دورة رضاشاه و در آغاز دهة‌ بيست تشكيل گرديد در ابتدا ، جبهه ای دموکرات و متشکل از اشخاص و جریان های فکری گوناگون با مشي كمونيستي بود. جبهة ‌ملي كه در سال‌هاي پاياني همين دهه و در حمايت از نهضت ملي‌شدن نفت شكل گرفت, بينش ملي‌گرايي را سرلوحة خود قرار داد, جريان مذهبي نيز علي‌رغم برخي چالش‌هاي دروني با تأكيد بر اصل حضور مذهب در عرصة سياست و اجتماع, گام در صحنة مبارزه نهاد.
دکتر مصدق در انتخابات دوره ۱۴ مجلس در مقام وکیل اول تهران به نمایندگی مجلس انتخاب شد.بعدها عده ای مدعی دیدن دست پنهان انگلیس در راهیابی مصدق به مجلس 14 شدند.40 در این مجلس برای مقابله با فشار شوروی برای گرفتن امتیاز نفت شمال ایران، او طرحی قانونی را به تصویب رساند که دولت از مذاکره در مورد امتیاز نفت تا زمانی که نیروهای خارجی در ایران هستند منع می‌شد . در انتخابات دوره ۱۵ مجلس با مداخلات قوام‌السلطنه (نخست وزیر) و شاه و ارتش، دکتر مصدق نتوانست قدم به مجلس بگذارد.41
با یرگزاری انتخابات مجلس شانزدهم ، عبدالحسين هژير، که در این زمان وزير دربار بود، به بهانة برقراري مجلس روضه، آرای مردم تهران در مسجد سپهسالار را كه محل نگهداري صندوق هاي رأي بود، مورد دستبرد قرار داد و درنتیجه، کسانی که مورد تأیید شاه بودند، از صندوق ها بیرون آمدند. مصدق، به عنوان نفر سی ام و کاشانی نفر چهلم معرفی شدند42 و نتوانستند وارد مجلس شوند. دخالت دربار در نتايج انتخابات، با اعتراض نيروهاي ملي- مذهبي به رهبري مصدق روبه رو گشت. گروهي از آنها، در تاريخ 22 مهر 1328، در اعتراض به نحوة برگزاري انتخابات به دربار رفتند و کمیته بیست نفره ای به ریاست مصدق برای تحصن در کاخ تشکیل دادند. ولي پس ازچهار روز بدون دستيابي به نتيجه اي ، از تحصن دست كشيدند.43 سپس، اين افراد كه حدود 19 نفر بودند، به خانه مصدق رفته و پس از چندین جلسه شور و مذاکره در اول آبان 1328، تشكيل جبهة ملي را اعلام كردند. این جبهه، در روز دهم آبان 1328 رسما ً اعلام موجوديت كرد44. مصدق، به عنوان رهبر معنوي جبهه شناخته شد و مقام دبير جبهه به حسين مكي واگذار شد.
چندماه بعد اساس نامه ی جبهه منتشر شد که خواهان عدالت اجتماعی ، اجرای قانون اساسی و الغای قانون حکومت نظامی ، انتخابات آزاد ، آزادی بیان و بهبود وضع اقتصادی بودند45 در 25 اسفند برنامه خود را اعلام کرد :
1- اصلاح قانون انتخابات تا اینکه نمایندگان حقیقی مردم انتخاب شوند
2- تجدید نظر در قانون مطبوعات تا جراید بتوانند وزرای خائن و دزد را به جامعه معرفی کنند و توقیف بدون محاکمه صورت نگیرد
3- تجدید نظر و اصلاح نظامی تا دولتی ها نتوانند منتقدین به خود را بدون محاکمه زندانی کنند و بودجه نظامی را کاهش داد که مبارزه با قدرت شاه بود، هدف مصدق این بود که وظایف ارتش را به امور غیرسیاسی محدود کند46
4- تغییر اصل 48 قانون اساسی تا وکلا بتوانند آزادانه اظهار نظر کنند و مجلس در معرض تعطیلی و انحلال قرار نگیرد47
با شکل گیری نهضت ملی نفت در ایران بین دو قطب ملي و مذهبي ، سدي قوي در مقابل استعمار خارجي و استبداد داخلي پيوند بوجود آمد. دكتر مصدق در كنار آيت الله كاشاني مبارزه عليه دخالت بيگانگان و استبداد را آغاز نمود، خصوصاً در راه ملي كردن صنعت نفت با همكاري دو نيروي مذهبي و ملي موفقيّت‌‌هاي چشمگيري بدست آورد.48 نهضت ابتدا جنبه ی ضد خارجی داشت و پس از آن ، تغییر ساختار سیستم سیاسی و اصلاح ساختار اجتماعی – اقتصادی ، بهبود ساختار اداری و استقرار و گسترش حقوق اساسی افراد و کاهش نابرابری های اجتماعی و اقتصادی جامعه را وجهه همت خود قرار داد.49 تا حکومتی دموکراتیک مبتنی بر قانون شکل گیرد.همانگونه که مصدق در مجلس گفت : ملی شدن صنعت نفت موجب خواهد شد که عوایدی قریب دوبرابر تمام مالیات ها بر بودجه کشور افزوده گردد و بالنتیجه سطح زندگی مردم این مملکت بالا رفته وضعیت طبقات فقیر و ناتوان بهتر می شود.50
دکتر باوند هدف نهضت ملی را نیل به استقلال سیاسی و اقتصادی می داند که از نظر بین المللی موفق شد در دیوان بین المللی دادگستری و دادگاه های توکیو و ونیز و در شورای امنیت پیروزی نسبی به دست بیاورد و عامل ناکامی این پیروزی ها را هماهنگی ابزارهای داخلی ودرونی جامعه ی ایران با منافع قدرت های خارجی می داند 51
در اين برهه تاريخي كوتاه، هم “فدائيان اسلام” و هم “مجمع مسلمانان مجاهد” يا

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژگان اوراق قرضه، بین النهرین، حکومت اسلامی، جمهوری خواهی Next Entries پایان نامه با کلید واژگان روشنفکران، اسلام و ایران، پایگاه اجتماعی، استادان دانشگاه