پایان نامه با کلید واژگان فضاهای شهری، حمل و نقل، پیاده راه، نقش اجتماعی

دانلود پایان نامه ارشد

برقرار کنندهی ارتباط فضایی و اتصال فعالیت‏های شهری بوده و همواره مورد توجه شهرسازان و برنامهریزان قرار داشته است. هم چنین در فرهنگ لغت تخصصی شهرسازی، خیابان، فضايی زنده، مهیج و پرتحرّک يا به تعبیری مهم ترين فضای عمومی يک شهر است (Cowan, 2005 ) خیابان، فضا يا مکانی است که برای دسترسی و رفت و آمد عمومی استفاده می‏شود (Marshall, 2005:293). به نظر جین جیکوبز «خیابان و پیاده‏راهای آن بخش مهم و اصلی مکان های عمومی شهر بوده و مهم ترين جزء حیاتی آن هستند. اگر خیابانهای اصلی شهر جذاب باشند، شهر جذاب و جالب خواهد بود» (Jacobs, 1961: 26-28).
خیابان‏ها، چارچوب، بدنه و ساختار اصلی فرم شهر را تشکیل می دهند. به عبارت دیگر یکی از عوامل عمده تعیین کننده فرم هر شهر، شبکه خیابان های آن شهر است و بدیهی است که هر شبکه خصوصیات خاص خود را داشته و از امتیازات و محدودیت های ویژه ای برخوردار است. بر این اساس، هویت،شناسایی و مقایسه فرم شهر ها می تواند در وهله اول از طریق شبکه خیابان های آن انجام پذیرد. خیابان ها در حقیقت فضاهای عمومی شهر هستند که با ایجاد ارتباط بین بخش ها و فعالیت های مختلف یک شهر همانند شریان ها در بدن، آن را زنده و پویا نگه می دارند. خیابان‏ها، رودخانه های جاری حیات شهرها هستند، مکانی که در آنجا گرد هم می آییم . در یک جمع بندی کلی و بر پایه آنچه گفته شد، خیابان های شهری به عنوان بسترهای جریان ساز در بازتاب شیوه های معیشت ساکنین یک شهر، فضاهایی را تصویر می کنند که به صورت روزمره، بیشترین حیات جمعی را در خود جای می دهند (محمدی و همکاران، 1392: 9-1).
2-9-2- معیارهای خیابان ممتاز در فضاهای شهری و مولفه‏های آن
– معیار اجتماعی و فرهنگی: انسان محور بودن، ایمنی و امنیت، نمادها ایرانی اسلامی، هویت و حس تعلق
– معیار منظر و اصول زیباشناسی: نورپردازی، سرزندگی، ادراک و تناسب
معیار محیط زیستی: پوشش گیاه، آسایش اقلیمی، هدایت و دفع مناسب رواناب‏ها، مصالح سازگار با محیط زیست
معیار خدماتی و رفاهی: مبلمان، قابلیت دسترسی، پاکیزگی و نظافت، راحتی و آسایش
پیاده راه
یکی از مهمترین جنبه‏های حضور انسانی در فضاهای شهری که سبب سرزندگی و پویایی این فضاها و نیز افزایش نقش اجتماعی آنها می‏شود، حرکت پیاده است. پیاده‏راها، معابری با بالاترین حد نقش اجتماعی هستند که در آنها تسلط کامل با عابر پیاده بوده و از وسایل نقلیه موتوری تنها به منظور سرویس دهی به زندگی جاری در معبر استفاده می‏شود. پیاده‏راها، ابزاری برای فعالیت جمعی بخصوص در ارتباط با اقتصاد شهری، کیفیت محیطی و سلامت اجتماعی‏اند (پاکزاد، 1384: 274).
در این باب پتانسیل یک مکان برای استفاده به وسیله افراد پیاده، میزان مطلوبیت محیط مصنوع برای حضور مردم، زندگی، خرید، ملاقات، گذران اوقات و لذت بردن از آن در یک پهنه است (Nosal,2009).
پهنه پیاده مکانی است که ساکنان آن با هر سن و توانایی می‏توانند امنیت و راحتی ، تناسب و جذابیت در پیاده‏روی را ، نه تنها در هنگام فراغت بلکه در استفاده از تجهیزات و آمدوشد نیز احساس کنند (انجمن شهرسازی آمریکا،1387).
پیاده راه قسمتی از فضای شهری است که به دلیل دارا بودن برخی پتانسیل های خاص، در تمام و یا بخشی از ساعات شبانه روز کاملا بر روی حرکت سواره بسته شده و به طور کامل به حرکت عابران اختصاص می‏یابد(محمدی و همکاران، 1392: 9-1).
امروزه، پیاده‏راها یکی از مهمترین فضاهای شهری و عرصه‏های عمومی در شهرها هستند که بویژه به دلیل شاخصه مقیاس انسانی و ایجاد پویایی و افزایش تعاملات اجتماعی در عصر ارتباطات بسیار مورد توجه هستند. همچنین این محورها، دارای عملکردهای متنوع گذران اوقات فراغت مانند استراحت، بازی و سرگرمی هستند که بر جذابیت آنها به عنوان یک فضای شهری بیش از پیش می‏افزاید (حبیبی، 1378).
مسيرهاي پياده را مي توان به عنوان راه هايي که به دور از معابر سواره بوده و طيف وسيعي از کاربران شامل عابرين، دوندگان، دوچرخه سواران و … از آن استفاده مي کنند، تعريف نمود (سازمان برنامه ريزي منطقه اي سن ديه گو، 1388: 100). 
پياده مدار کردن عبارت است از ايجاد خيابان ها يا فضاهاي رها از آمد و شد سواره. هنگامي که در سال 1971 اولين مکان عمومي در سيدني استراليا به منظور صرف استفاده عابران پياده اختصاص يافت سياست مدار محلي مسئول اين امر(لئوپورت که خودش را به عنوان وزير عابران پياده ناميد) همواره بر گفتن اين جنبه مثبت تاکيد داشت که آن خيابان براي عابران پياده باز شده بود و نه اين که بر روي آمد و شد سواره بسته گردد.(Cowan; 2005: 285). منطقه مخصوص پياده منطقه اي است که به منظور برتري دادن به محيط، ورود اتومبيل هاي سواري را به آنها ممنوع مي کنند و ورود ساير وسايل نقليه موتوري به آن تنظيم مي شود.(وزارت مسکن و شهرسازي، 1375: 1)
برنامه ریزی و ایجاد پیاده‏راها دارای مزایایی است که از آن جمله می توان به موارد زیر اشاره کرد:
– افزایش حضور پیاده در شهرها به افزایش تعامل میان شهروندان و شهر کمک می کند.
– در بسیاری موارد کاهش تعداد وسایل نقلیه موتوری در نواحی مرکزی شهرها با هدف بهبود کیفیت محیط شهرها انجام می گیرد و خود موجب کاهش آلودگی های محیطی صورتی و آلودگی هوا و همچنین حفاظت نواحی تاریخی و بناهای ارزشمند معماری می شود. چنین اقدامی در عین حال مشوقی است برای ساکنان منازل و واحدهای تجاری خدماتی منطقه تا خود به بهبود کالبدی محیط شان بپردازند.
– از دیگر مزایای این حرکت افزایش ایمنی پیاده و بهبود خدمات در شهرهاست. تاثیر اجتماعی ایجاد پیاده‏راها در مجموع مثبت و سازنده است، چرا که تمامی سنین و اقشار اجتماعی را به صحنه شهر جذب می کند و امکان فعالیت های متنوعی را در فضاهای عمومی شهری به شهروندان می دهند(حسینیون، 1383: 68).
– منطقه مخصوص پیاده منطقهای است که به منظور برتری دادن به محیط، ورود اتوموبیلهای سواری را به آن ممنوع میکنند و ورود سایر وسایل نقلیه موتوری به آن تنظیم می‏شود. (وزارت مسکن و شهرسازی، 1375 نقل شده توسط کاشانی جو، 1389)
از مهمترین دستاوردهای تبدیل خیابان سواره به پیاده می توان به موارد زیر اشاره نمود:
-افزایش تعاملات اجتماعی، حضور مردم و درک بهتر فضا
-تشویق ساکنین در بهبود محیط کالبدیشان
-تقویت و بهبود جایگاه اقتصادی محدوده و ایجاد تنوع و فرصتهای بیشتری جهت خرید
-شکل گیری قرارگاههای رفتاری مناسب در سطح محدوده
-حذف اتومبیل و کاهش آلودگی هوا و آلودگی صوتی ایجاد فضایی امن و ایمن برای پیاده
جدول (2- 7) : شاخص‎های پیاده راه
شاخصها
تعاریف
عرض مسیر
در کل یک مسیر پیاده دارای پهنای کافی باشد تا بتواند پهار حوزه فرضی (حوزه لبه، مبلمان، عبور و جداره) متمایز را تأمین نماید.
دسترسی مناسب برای معلولین
برای اطمینان از اینکه معلولین نیز دارای حق دسترسی یکسان به محل کار، مغازه ها و حمل و نقل عمومی هستند
فواصل پیاده معقول
مسافت پیاده ای که به راحتی بتوان آن را در فاصله مبدأ تا مقصد طی کرد، (5 تا 10 دقیقه پیاده روی)
امنیت
امنیت پیاده تحت تاثیر مقیاس و کیفیت نورپردازی فضا قرار دارد
جذابیت بصری و هویت اجتماعی
طراحی مناسب باید صمیمیت و خودمانی بودن محیط پیاده را ارتقاء دهد
سر و صدا و کیفیت هوا
حریم بین معبر سواره و پیاده، به حفظ عابرین از محیط نامطلوب و ناخوشایند سواره کمک می نماید
پارکینگ مناسب
برنامه ریزی و طراحی دقیق تسهیلات مربوط به پارکینگ
(محمدی و همکاران، 1392: 9-1).

2-10- پیاده روی
پیاده‏روی22، ساده‏ترین نوع جابجایی بین مبدا و مقصد بوده و تنها گونهای از حمل و نقل است که بصورت مستقل و غیروابسته به هیچ‏گونه ابزار یا وسیله‏ای خارجی امکانپذیری می‏باشد: «حرکت پیاده، طبیعی ترین، قدیمی ترین و ضروری ترین شکل جابجایی انسان در محیط است و پیاده‏روی هنوز مهمترین امکان برای مشاهده مکانها، فعالیتها، احساس شور و تحرک زندگی و کشف ارزشها و جاذبه‏های نهفته در محیط است».
پیاده‏روی، مهمترین روش جابه جایی افراد در شهرهاست. پیاده‏روی، ابتدایی ترین نوع حمل و نقل شهری است و می تواند ایمن ترین و راحت ترین آن نیز باشد .امروزه در سیاست های برنامه ریزی شهری به دنبال تقویت محیط های پیاده و از بین بردن موانعی هستیم که توانایی ما را برای پیاده‏روی آسان محدود می‏کند (محمدی و همکاران، 1392: 9-1). محققان پیاده‏روی را قدیمی ترین و اساسی ترین حالت سفرهای شهری می‏دانند که اغلب در زمان طراحی سیستم های حمل و نقل شهری مورد کم توجهی قرار می‏گیرد (Zegeer et al, 2002). فعالیت پیاده‏روی را می توان قدم‏زدن مابین فضاهای شهری جهت اهداف تفریحی، ورزشی، دسترسی به تسهیلات شهری و مقاصد کاری دانست(Dobbs, 2009). پیاده‏روی هم به لحاظ فیزیکی که قابلیت انعطاف پذیری و هماهنگی بسیار بالاتری با مسیر دارد و هم روانی که امکان مکاشفه و ارتباط با فضا را فراهم می نماید بر حرکت سواره برتری دارد.
به طور کلی میتوان حرکت پیاده را به هفت فعالیت مختلف تقسیم کرد که عبارتند از: قدم زدن، ایستادن، نشستن، درازکشیدن، دویدن، بازی کردن و تماشا کردن.

2-11- پیاده‏راه‏‏‎‏سازی23
پیاده‏راه‏‏‎ سازی نیرومندترین و اثرگذارترین جنبش‏های طراحی مجدد خیابان و محلات است که محیط عمومی بسیاری از شهرها را تغییر داده است و برنامه‏ریزان آمریکایی و اروپایی با استفاده از این طرح و بستن و محدود نمودن ورود ترافیک سواره به خیابان‏های اصلی، موفقیت‏های چشمگیری در احیای مراکز شهر رو به زوال کسب کرده‏اند. در دهه 1980-1970 این جنبش منجر به ساخت 150 مال در شهرهای کوچک و بزرگ امریکا شد. پیاده‏راه‏‏‎ سازی به معنی فرایندی است که در آن فضای خیابان از خودرها و دیگر وسایل نقلیه پس گرفته می‏شود و به دنبال آن اقدامات مناسبی همچون سنگفرش خیابان، اضافه نمودن مبلمان و جزئیات دیگر انجام می‏شود (صرافی و همکارن، 1393: 227).
پياده راه‏ها يا مسيرهاي پياده براي تبديل فضاهاي سكونتگاهي به مكانهاي امن و لذت بخش براي پياده روي اختصاص داده شده‏اند. امروزه، در سياست‏هاي برنامه‏ريزي شهري به دنبال تقويت محيط‏هاي پياده و از بين بردن موانعي هستيم كه توانايي ما را براي پیاده‏روی آسان و ايمن، محدود مي‏كند (رفیعیان و همکاران، 1390: 56-41).

2-12- انواع پیاده‏راه‏‏‎ سازی
به طور کلی، چهار نوع پیاده‏راه‏‏‎ سازی وجود دارد که شامل پیاده‏راه‏‏‎ سازی کامل24، پیاده‏راه‏‏‎ سازی پاره‏وقت25، پیاده‏راه‏‏‎ سازی جزئی (بخشی26) و پیاده‏راه‏‏‎ سازی هوایی27 است.
پیاده‏راه‏‏‎ سازی کامل: به این معناست که تمام وسایل نقلیه همیشه و در همهی روزها از ورود به محدوده منع شده‏اند.
پیاده‏راه‏‏‎ سازی پاره وقت: به این معناست که ممنوعیت وسایل نقلیه تنها در ساعات معینی از روز یا روزهایی از هفته اجرا می‏شود.
پیاده‏راه‏‏‎ سازی جزئی (بخشی): به این معناست که برخی از وسایل نقلیه از ورود به ناحیه منع شده‏اند، اما نه همه. هدف از اجرای این نوع طرح که با ویژگیهای مطبوعیت و زیباسازی و انحناها و موانع مصنوعی جاده همراه است، آهسته نمودن تردد وسایل نقلیه است (Transport Department,2002).
پیاده‏روهای هوایی: یک سیستم پیاده‏رو هوایی می‏تواند به عنوان شبکه به هم پیوسته مسیرهای پیاده مرتفع تعریف شود. این شبکه شامل پلهای هوایی، پلهای طبقه دوم در ساختمانها28 و مراکز فعالیتی مختلف که شامل گالرهای خرید سرپوشیده، هتلها و غیره می‏باشد. پیاده‏رو هوایی اغلب دارای سیستمهای گرمایشی و سرمایشی است (صرافی و همکارن، 1393: 228).
انواع پیاده‏راه
1. پیاده‏راهایی که هیچ وسیله نقلیهای اجازه تردد در آنها را ندارد.
2. پیاده‏راهایی که بعضی وسایل نقلیه کم سرعت اجازه تردد در آنها را دارد.
3. پیاده‏راهایی که در بعضی از ساعات روز و یا روزهای خاص از هفته، ماه یا سال ورود وسایل نقلیه ممنوع می‏شود.

2-13- نقش پیاده‏راها
پیاده‏راهای کنونی ایران از لحاظ عملکردی داری 2 نقش برجسته می‏باشند
1. عملکرد تجاری

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژگان نفوذپذیری، ایمنی و امنیت، فضاهای شهری، حمل و نقل Next Entries پایان نامه با کلید واژگان فضای شهری