پایان نامه با کلید واژگان فتح الفتوح

دانلود پایان نامه ارشد

ن آن و مقدمات و ماخرات آن را مورد بررسي قرار داده و عوامل پيروزي اسلام و پيامبر اکرم(ص) در فتح مکه را مورد تحليل و کنکاش قرار داده اند ولي آن چه در هاله اي از ابهام است، اين است که چه عواملي از فتح مکه، در فتوحات بعدي اسلام اثرگذار بوده است که در اين تحقيق بررسي و تحليل عوامل اثرگذار فتح مکه در فتوحات بعدي اسلام جنبه ابتکار و نوع آوري دارد.
5-1. اهداف تحقيق:
از جمله اهداف اين تحقيق عبارتند از:
1- بررسي تاريخي فتح مکه
2- شناخت عوامل موثر بر فتح مکه
3- شناخت تاثير فتح مكه در گسترش اسلام
6-1. سؤالات تحقيق:
سوال اصلي: فتح مکه چه اثري در گسترش اسلام در جزيره العرب داشته است؟
سؤالات فرعي:
1- چه عواملي موجب فتح مکه شده است؟
2- کدام يک از عوامل اصلي فتح مکه، در گسترش اسلام در جزيره العرب موثر بوده است؟
7-1. فرضيه :
به نظر مي رسد:
1- فتح مکه با رهبري مدبرانه پيامبر اکرم(ص) زمينه گسترش اسلام در جزيره العرب را فراهم و موجب گرديد قبايل باديه نشين آزادانه به دعوت اسلام بگروند.
2- پيروزي ها و موفقيت هاي مستمر سپاه اسلام از يک طرف و امدادهاي غيبي الهي، نقش پيامبر، دارا بودن قواي نظامي مؤثر و ايمان و توکل مسلمانان را مي توان از عوامل اصلي فتح مکه دانست.
3- از ميان عوامل فراوان مؤثر در فتح مکه، مي توان به، نقش مؤثر پيامبر اسلام (ص)، توکل و ايمان مسلمانان و وجود قواي نظامي مؤثر به عنوان عوامل اصلي گسترش اسلام در جزيره العرب اشاره کرد.
8-1. ساماندهي تحقيق:
اين تحقيق در چهار فصل زير ساماندهي مي شود:
فصل اول: كليات
فصل دوم: بررسي موقعيت و جايگاه مكه و كعبه قبل از اسلام
فصل سوم: مكه در دوران اسلامي
فصل چهارم: نقش فتح مكه در توسعه اسلام
نتيجه گيري
منابع و مأخذ
9-1. روش تحقيق:
توصيفي- تحليلي و از نوع تاريخي
10-1. روش گرد آوري اطلاعات:
کتابخانه اي
11-1 0 تعريف واژه‌ها و اصطلاحات:
1-11-1 0 فتح مکه:
الف) تعريف فتح: فتح اسم مصدر است به معني گشودن، بازکردن، پيروز شدن، گشودن شهري و گرفتن آن، گشايش و پيروزي(عميد، 1364،ج6، ص862) در جاي ديگر از فتح، به معني بازکردن، گشودن، تسخير کردن، پيروز شدن، گشايش و پيروزي ياد کرده اند.( معين، 1364، ج6، ص1303) و در لغت نامه دهخدا از آن به در فراخ گشاده (منتهي الارب) و فيروزي و گشايش نام برده شده است. (دهخدا، 1373، ص14958)
همانطور که گفته شد يکي از معاني واژه فتح، گشودن است که از آن واژه فتاح يکي از اسما و صفات الهي گرفته شده است. خداوند در آيه ?? سوره سبا خود را نام فتاح مي ستايد. البته در اين آيه، معناي ديگري از واژه نيز به دست داده مي شود که ارتباط تنگاتنگي با گشايش دارد، زيرا در اين آيه خداوند به معناي داور در روز قيامت معرفي شده که ميان مردم داوري و قضاوت مي کند.( قرطبي، ج ?، ص ??? و نيز اسما و صفات الهي فقط در قرآن، محقق، ج ?، ص 1033)
از آن رو فتاح به معناي داوري و قضاوت ميان مردم آمده است که ميان ايشان گشايش ايجاد کرده و گره کور مشکلات و اختلافات ميان آنان را باز کرده و بر پايه حق و عدالت عمل مي کند. در اين که چرا خداوند در سوره فتح سخن از پيروزي و فتح آشکار مسلمانان به ميان مي آورد، مطالبي چند گفته شده است. با اين همه مي توان از مطالب ياد شده اين معنا را به دست آورد که عوامل و علل گوناگوني در تحقق آن نقش دارد که ارتباط تنگاتنگي با فتح و گشايش دارد؛ زيرا در اين باره مصاديقي به عنوان علل نامگذاري بيان شده است که همگي آن ها نقش تحول آفريني در سرنوشت جمعي مسلمانان داشته است.
برخي علت نامگذاري را در پيروزي مطلق اسلام بر کفر و شرک مي دانند.( طبرسي، 1367، ج ? و ??، ص ??? و زمخشري،1413، ج ?، ص ??? ) برخي پيروزي نمايان و فتح قلعه خيبر را علت نامگذاري آن به فتح المبين بر مي شمارند؛ زيرا در اين زمان است که مسلمانان توانستند افزون بر شکست مشرکان، مدعيان دورغين ايمان را نيز شکست دهند و زمينه را براي اصلاحات بزرگ ديني در جهان فراهم آورند و اسلام را به عنوان تنها دين کامل و جامع در عرصه دعوت به توحيد و معيارهاي وحياني معرفي کنند. اين گونه است که شکست يهوديان در خبير به معنا فتح آشکار تلقي شده است که اسلام بتواند در صحنه جهاني در برابر همه مدعيان ايمان و در مقابله همه کفر بيايستد و انوار خود را بر جهانيان عرضه دارد. (همان، ص ???)
خداوند در آيات ?? سوره صف از فتح مکه به عنوان فتح قريب و نزديک ياد مي کند.(طبرسي،1367، ج ? و ??، ص ???) و برخي بر اين باورند که مقصود از فتح مبين نيز همان فتح مکه است. (زمخشري، 1413، ج ?، ص ??? )و از امام رضا(ع) نيز روايت شده که فرمود: آن هنگام که خداوند مکه را براي پيامبرش فتح نمود فرمود: انا فتحنا لکه فتحا مبينا(حويزي، ج ? ، ص ??)
بايد توجه داشت که علت اين که فتح مکه را فتح المبين مي دانند، زيرا اين فتح همان فتح و پيروزي است که به دنبال آن فتوحات زيادي براي پيامبر(ص) و مومنان به دست آمد. از اين روست که گاه از آن به مطلق فتح ياد مي شود. خداوند در آيات سوره نصر تبيين مي کند که پيروزي مکه يک پيروزي و فتح تمام عيار بوده است، زيرا زمينه را براي گرايش توده هاي مردم فراهم آورده است بي آن که هراسي از مشرکان مکه و فشارهاي سياسي، اقتصادي و اجتماعي آنان داشته باشند.
در حقيقت فتح مکه، همان فتح قريب و فتح مبيني است که فتوحات بسياري را به دنبال داشته است؛ زيرا شرايط را براي يک دگرگوني تاريخي فراهم آورده است و اسلام توانسته به عنوان يک دين با دولت مقتدر در جزيره حجاز خود را تثبيت نمايد.
. نعمت فتح المبين
از اين روست که خداوند در آياتي چند از جمله آيات ? و ? سوره فتح از فتح مکه به عنوان فتح المبين ياد مي کند که زمينه اتمام نعمت را بر پيامبر فراهم آورده است و راه مستقيم هدايت را به ايشان نشان داده تا بتواند در يک مسير راست و بزرگ امت را به سر مقصد برساند.
از نظر قرآن، اتمام نعمت بر پيامبر(ص) با اين فتح آغاز شده که خود زمينه ساز دست يابي پيامبر(ص) به همه مقاصد بعثت و اهداف پيامبري بوده است. چنان که يک بار ديگر خداوند اين واژه را در هنگام اعلان ولايت اميرمومنان علي(ع) در روز عيد غدير به کار مي برد و آن را اتمام نعمت براي عموم مردمان مي شمارد. در حقيقت اگر با فتح مکه شرايط به گونه اي رقم خورد تا پيامبر(ص) بتواند موقعيت خود را در رسالت تثبيت کند، اعلان رسمي ولايت اميرمومنان (ع) نيز شرايط تحکيم اسلام و تثبيت دايمي آن را فراهم آورده است. از اين روست که از هر دو وضعيت و موقعيت خطرناک و حساس به عنوان اتمام نعمت ياد شده است.
حتي اگر صلح حدييبه را به عنوان مصداق فتح المبين بدانيم چنان که برخي از مفسران چنين گفته اند، بايد گفت که صلح حديبيه به سبب اهميت آن در تاريخ اسلام و تثيبت حرکت پيامبر(ص) از چنين جايگاه و موقعيت حساس و خطرناکي برخوردار بوده است؛ زيرا به مسلمانان اين امکان را بخشيد تا به عنوان يک جريان مقبول سياسي و فرهنگي و اجتماعي و ديني پذيرفته شوند و اصولا بستن پيمان و قرارداد صلح به معناي پذيرش طرف مقابل است. هنگامي که مشرکان صلح حديبيه را بستند بر اين باور بودند که آنان پيروز ميدان هستند ولي نفس قرارداد به معناي پذيرش قدرت سياسي و اجتماعي و فرهنگي مسلمانان از سوي مشرکان بود که خود يک پيروزي بزرگ براي مسلمانان بود؛ زيرا مسلمانان با اين صلح به عنوان يک طرف فعال و تاثيرگذار بر جامعه حجاز پذيرفته شده بودند. اين گونه است که صلح حدييبه سرآغاز تحولات عميق اجتماعي و فرهنگي و سياسي در جامعه حجاز بوده است و قرآن از آن به فتح آشکار و اتمام نعمت الهي بر مسلمانان ياد مي کند.
اين گونه است که صلح حديبيه به معناي پيروزي معنوي اسلام با دلايل، براهين و معجزات مي باشد؛ زيرا بي هيچ گونه هزينه مادي و جاني توانستند دستاوردهاي بزرگي چون تثبيت موقعيت اسلام و مسلمانان بر جامعه حجاز را به دست آورند و زمينه نابودي مشرکان و دشمنان را فراهم آورده و دولت ا سلامي را در مدينه و سپس حجاز و نجد تثبيت نمايد.
آيات سوره فتح تبيين مي کند که پس از واقعه صلح حديبيه بيعتي ميان مومنان و پيامبر(ص) بسته شد که اين بيعت خود فتح مبين بوده است، زيرا با اعلام وفاداري مومنان با آن حضرت (ص) پيروزي هاي پياپي براي مسلمانان پديد آمد و وحدت اسلامي موجبات رشد و بالندگي دولت اسلامي و جامعه اسلامي شد. از اين روست که خداوند از اين بيعت به عنوان فتح مبين ياد مي کند و خشنودي و رضايت خويش را اعلام مي دارد.
در اين بيعت خلوص و وفاداري مومنان و صداقت ايشان در ايمان به پيامبر(ص) آشکار شد و خودي ها از غير خودي ها بازشناخته شدند؛ زيرا برخي از اين ها که براي رسيدن به مکه با پيمان صلح از مکه بازگشتند ناخرسند بودند و آن را شکست امت اسلام مي دانستند. اين در حالي بود که پيامبر(ص) اين صلح را سرآغاز پيروزي هاي پياپي و فتح الفتوح مي دانست.
. وجه تسميه مکه
برخي از علماء اسلام برآنند که نام مکه، به دليل کمي آب در آن جاست. اينان مي گويند: در لغت آمده است: اِمتَکَّ الفصيلُ ضرع امّه، امتصّه. بنابراين مک، به معناي مکيدن شيرخوار از پستان مادر است. امتصّ به معناي مکيدن و به سوي خود کشيدن است.
برخي هم گفته اند: مکه از آن روي مکه ناميده شده است که گناهان را محو مي کند. تَذهبُ بها، يعني از ميان مي برد. يا آن که فاجر را از خود مي راند: تخرجه منها. چنان که گفته شده است که نامگذاري آن به بکه، به خاطر آن است که گروهي از مردم در اين شهر، گروهي ديگر را دفع مي کنند: يدفع بعضهم بعضا. (سباعي، 1385، ص 46)
. نام و شهرت مکه در قرآن
نام مكه تنها يك بار در قرآن کريم سوره فتح آيه 24 آمده است که خداوند مي فرمايد: “وَ هُوَ الَّذي كَفَّ أَيْدِيَهُمْ عَنْكُمْ وَ أَيْدِيَكُمْ عَنْهُمْ بِبَطْنِ مَكَّةَ مِنْ بَعْدِ أَنْ أَظْفَرَكُمْ عَلَيْهِمْ وَ كانَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصيرا”؛ او بود كه در درون مكه شما را بر آن ها پيروز كرد و دست شما را از آن ها و دست آن ها را از شما كوتاه كرد و خدا به كارهايى كه مى كرديد آگاه و بيناست. ولى از اين شهر با نام هاى ديگر در چهارده آيه ياد شده است كه عبارت اند از: “بكّه”، “اُم القرى”، “البلد”، “البلد الامين”، “البلدة”، “الحرم” و نام هايى مانند: “قريتك”، “من القريتين” و “واد غير ذي زرع”.(محمدي ري شهري، 1386،ص121)
2-11-1 0 اسلام
ج) تعريف لغوي
اسلام درلغت به معناي گردن نهادن، انقياد و تسليم شدن است شخص فرمانبردار و مطيع رادر لغت مسلم يا مسلمان مي‌ گويند. واژه “اسلام” مصدر باب افعال از “س ل م” به معناي صحت، عافيت و دوري از هر گونه عيب، نقص و فساد است و در باب افعال به معناي انقياد، اطاعت و امتثال امر و نهي بدون هيچ گونه اعتراض است. (ماوردي،النکت و العيون، (تفسيرماوردي)، ج 1، صص 379 – 380)
قرآن هم در اين معناي وسيع، اسلام را استعمال کرده و مي فرمايد: تمام کساني که در آسمان و زمين هستند، يا تمام موجوداتي که در آسمان و زمين هستند، مسلمان و در برابر فرمان خدا تسليم اند از روي (اختيار، يا اجبار) تکويناً يا تشريعاً. (طباطبايي، 1362، ج 2، ص 643) انسان متصف به وصف اسلام، انساني است که نسبت بهر سرنوشتى که از ناحيه خداى سبحان برايش تعيين مى‏شود، چه سرنوشت تکوينى، از قدر و قضاء و چه تشريعى از اوامر و نواهى و غير آن مطيع و تسليم باشد. (طباطبائي، 1362، ج 1، ص 454)
د) تعريف اصطلاحي
اسلام دراصطلاح عبارت از گفتن شهادتين بازبان است “لا اله الا الله محمد رسول الله” که اولين مرتبه اسلام است که شيعه و سني در آن اتفاق دارند. و در اصطلاح قرآن، مسلمان به معناي تسليم مطلق در برابر فرمان خدا و توحيد کامل و خالص از هر گونه شرک و دو گانه پرستي است و به همين جهت است که قرآن کريم حضرت ابراهيم (ع) را مسلمان

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژگان بررسي، جزيره، پيروزي Next Entries پایان نامه با کلید واژگان دوران باستان