پایان نامه با کلید واژگان عوامل داخلی

دانلود پایان نامه ارشد

او در تمام حکومتش از ترس من و برادرانم در گوشه خانه متحصن بود» نواب می گوید بزرگترین جنایت مصدق تقویت عمال شوروی در ایران بود: «به خدای محمد صلی الله علیه و آله قسم که اگر دو روز دیگر حکومت مصدق باقی‌مانده و رجاله بازیهای بیگانه پرستان ادامه پیدا می‌کرد عقده‌های درونی مردم مسلمان ایران به هزاران برابر شدیدتر از آن طور که شد منفجر گردیده…»449 شاه نیز از فرصت استفاده و اظهار دینداری و پایبندی به اعتقادات مذهبی می نمود ، اندکی پس از بازگشت به ایران دستور داد یک ضریح خاتم برای حضرت زینب در دمشق و ضریحی دیگر برای امام علی در نجف بسازند و آنها را همراه هیئتی به ریاست سرلشگر ضرغامی به سوریه و عراق فرستاد ، شعبان بی مخ در این رابطه می گوید : «هر دو ضریح را با کامیون از راه قزوین و همدان و کرمانشاه به عراق بردند مردم در مسیر آن کاروان می ریختند بیرون و زار زارگریه می کردند و به نشان تبرک نخ می بستند.»450 ارگان فداییان هم بعد از کودتا نوشتند: دیروز تهران زیر قدم های مردانه افراد ارتش و مسلمان ضد اجنبی می لرزید. غول پیر خون آشام ، در زیر ضربات محوکننده مسلمانان استعفا کرد.451روحانیت قم ، کاشانی و فداییان اسلام به اعتقاد کاتوزیان ، در حمایت از کودتای زاهدی و حکومت او متحد عمل کردند اما این اتحاد چندان نپایید ، مابقی روحانیت و رهبری جامعه مذهبی رادیکال به رهبری زنجانی و طالقانی در همکاری با احزاب جبهه ، در برابر کودتا ، نهضت ملی را سامان دادند.452 و در 16 مهر یک سال و نیم بعد از کودتا برای آزمایش نیروهای خود و مردم ، تعطیل عمومی اعلام شد و بعد از این وقایع آیت الله زنجانی دستگیر گردید اما آیت الله کاشانی که تلاش می کرد وی را آزاد کند خود قبول و رضا نداشت.
كاشاني كه به حق تمامي نيروي خود را از انتخابات دوره شانزدهم مجلس تا 30 تير 1331 به پاي مصدق و نهضت ملي ريخته بود و از “فدائيان اسلام” كه پاك باخته حكومت اسلامي بودند، استفاده ابزاري كرده بود تا نهضت ملي را قانوني و غيرقانوني نه تنها تقويت، بلكه به جلو ببرد و گره‌هاي كور آن را نه با انگشت كه با دندان باز كند، نقش كليدي در به بن‌بست كشاندن نهضت ملي و سقوط آن ايفا كرد.
رابطه کاشانی و سرلشگر زاهدی :
کانون عمده قدرت زاهدی در جناح مذهبی جبهه ملی قرار داشت ، رابطه ی زاهدی با کاشانی از لحاظ اینکه هردو نفر در زمان جنگ دوم جهانی از طرف انگلیسی ها بازداشت و تبعید گردیده بودند خیلی صمیمانه و از مدتها پیش از آن محکم و مودت آمیز بود ، زاهدی در زمان حکومت علاء ، به ریاست شهربانی منصوب شد در زمان تجدید انتخابات شانزدهم ، به ماموران شهربانی تهران و شهرستانها دستور می دهد که مقررات و قوانین انتخابات را رعایت کنندو به کاندیداهای جبهه ملی آزادی عمل دادند در قبال این رفتار زاهدی و به توصیه های کاشانی ، مصدق وقتی به نخست وزیری رسد ، زاهدی را به وزارت کشور منصوب کرد اما وی فردی قدرت طلب بود و به علت برخی کارشکنی ها ، مصدق وی را معزول کرد بعد زاهدی شروع به مخالفت علیه مصدق نمود453 و به همراه رشیدیان ها ، کمی پس از 30 تیر ، توطئه علیه مصدق را آغاز کردند ، یکی از فرستادگان کاشانی و چند تن از رهبران جبهه ملی از جمله بقایی ، ملکی ، و حائری زاده ، نزد زاهدی رفتند و نارضایتی خود را نسبت به مصدق اعلام داشتند، بر اساس گزارش سام فال ، اینان عمدتا مخالف مصدق بودند زیرا از قدرت کافی در دولت او برخوردار نشده بودند، سفارت بریتانیا شانس پیروزی زاهدی را عمدتا به پیشرفتش در جلب نظر کاشانی می داند454، ظاهرا کاشانی حاضر شد از زاهدی حمایت کند و در عوض اختیاراتی در تعیین وزیران کابینه بعد از کودتا داشته باشد.آمریکایی ها تلاش برای جلب نظر کاشانی را بویژه پس از 30 تیر تشدید کردند ، در این میان آمریکایی های مختلف و متعددی به دیدار کاشانی رفته و با او گفتگو کردند ، به گزارش بریتانیایی ها کاشانی ، به طور محرمانه به آمریکایی ها گفته بود که به زاهدی به عنوان جانشین مصدق نظر مساعد دارد.455 از مهر 1331, روابط سياسي و همکاری بی پایه ای ميان کاشاني و زاهدي جهت جايگزيني مصدق به وجود آمد456. سياست كاشاني، هوشمندانه بر دو مدار قرار مي‌گيرد. او كه حركت زمان را به نفع خود مي‌داند، تعجيلي در عيان كردن نيت و سمت‌گيري نهائي خود، نشان نمي‌دهد. با اينكه در نهان با زاهدي طرح مساعدت و همكاري سياسي مي‌ريزد، به وحدت خود با مصدق تظاهر مي‌كند و حتي در پي آن است كه از شايعه نزديكي به زاهدي، جهت تحكيم موقعيت خود نزد مصدق استفاده كند. پرهیز از هواداری آشکار کاشانی از زاهدی ، باعث می شد که خود را در وضعیتی قرار دهند که در صورت شکست تلاش ها برای برکناری مصدق ، بتواند مدعی دخالت نداشتن در ماجرا را داشته باشند.457 سام فال رایزن شرقی سفارت بریتانیا ، رابطه ی دوستی زاهدی با کاشانی را جزو مزیت های وی می داند458. عكس‌العمل مصدق نسبت به كاشاني، در تصميم مشكل آيت‌الله نقشي اساسي ايفا مي‌كرد، چرا كه اگر نخست‌وزير مصمم مي‌شد از مداخلات كاشاني جداً جلوگيري كند، چنين حركتي از سوي كاشاني به منزل عملي غيردوستانه و در جهت حذف او از رهبري مشترك تلقي مي‌شد و غرور و قدرت طلبي كاشاني راهي براي او جز حركت جدي به سوي زاهدي باقي نمي‌گذاشت.
در 21 مهر، فاطمي، سخنگوي دولت خبر از دستگيري سرلشگر بازنشسته، عبدالحسين حجازي و حبيب‌الله رشيديان و پسرانش اسدالله و قدرت‌الله، توسط فرمانداري نظامي داد. فاطمي، اين افراد را متهم كرد كه به اتفاق زاهدي و بعضي افراد ديگر كه مصونيت پارلماني داشتند، “به نفع يك سفارت اجنبي مشغول توطئه و تحريك” بودند. در مصاحبه فاطمي، هيچ‌گونه اشاره‌اي به كاشاني كه در پس پرده با زاهدي ارتباط داشت نمي‌شود.
دولت مصدق بدون اشاره مستقيم به كاشاني، بقايي و حائري‌زاده، كه حلقه ناراضيان جبهه‌اي را تشكيل مي‌دادند، حمله خود را متوجه جناح نظامي- مالي اين محور مي‌كند. با بازداشت حجازي و رشيديان‌ها كه گفته مي‌شد منبع عمده مالي اين عمليات بودند و مبالغ قابل توجهي جهت مصارف ضددولتي در اختيار زاهدي گذاشته بودند، دولت مصدق تصور مي‌كرد، ريشه جريان را قطع كرده است و پيامي قوي به ديگران فرستاده است. مصدق يا هنوز مايل نبود تكوين يك جبهه داخلي قوي با شركت كاشاني را عليه خود بپذيرد و علني كند و يا هنوز اميدوار بود بتواند كاشاني را حفظ كند. او به دلايلي، حتي مصلحت نمي‌ديد از زاهدي سلب مصونيت كرده و وي را تحت تعقيب قرار دهد. اين روش غيرقاطعانه مصدق، بعضاً ناشي از شخصيت قانون‌مدار و دموكرات‌منش او بود. از پائيز 1331، مصدق نه فقط قدمي در جهت تامين خواست‌هاي كاشاني برنداشت و به توصيه‌هاي او توجهي نكرد، بلكه رفته‌رفته به بركناري آنها كه به توصيه او به كار گمارده شده بودند نيز پرداخت… از ماه دوم پائيز تا 28 دي كه كاشاني علناً با لايحه اختيارات مصدق مخالفت كرد، گل آتش زير خاكستر، سرخ‌تر و پرحرارت‌تر مي‌شد.در مورد حمایت آیت الله از زاهدی ، آیت الله طالقانی طی سخنرانی بر مزار دکتر مصدق، 14 اسفند1357 می گوید:
” یادم هست روزی که گفتگو بود در بین مردم که مرحوم آیت الله کاشانی حمایت از زاهدی می کند و توطئه ای در کار است پنهانی رفتم منزل ایشان. او در اتاقش تنها بود ، بریده ای از خربزه ای را که در دست داشت به عنوان تعارف جلوی من گرفت. گفتم حضرت آیت الله. دارند زیر پایت خربزه می گذارند. مواظب باش. گفت “اینطور نیست. من حواسم جمع است… خاطرتون جمع باشه.” کاشانی را از مصدق جدا کردند. چند نفری که دور و برش بودند در گوشش گفتند این دکتر پیرمرد است، عقلش کم شده، تو باید جای او را بگیری. باد به آستین او کردند، او را از یک طرف بردند.” 459حسین مکی که معمولا وسیله ای می شد تا بین دو رهبر رفع کدورت کند ، شخصا از افرادی بود که ابتدا دو به هم زنی می کرد و آنکاه سعی در ترمیم به عمل می آورد او بیشتر برای کسب وجاهت شخصی خود تلاش می کرد.کاشانی هم به مکی و هم بقایی تمایل داشت و درصورتی که مصدق از نخست وزیری کناره گیری می کرد از آنها حمایت می نمود460 دکتر بقایی هم معمولا طرف آیت الله کاشانی را می گرفت و همین امر باعث دور شدن او از دکتر مصدق می شد461 بقایی کسی بود که در روز 30 تیر مردم را علیه افسران تحریک نمود و از رادیو اعلام کرد که حتی به زن و بچه های آنان رحم نکنید، دلیل این اقدام را خود بقایی پاسخ داده ، وی در دادگاه گفت من سه بار تاج و تخت شاه را نجات دادم یک بار در 30 تیر که مردم به دربار حمله می کردند و فحش می دادند و من جهت مبارزه را برگرداندم و گفتم یقه ی قوام را بگیرید (وی بعدها از روح قوام السلطنه طلب بخشش نمود)، مورد دیگر در 9 اسفند بود و مورد سوم در مورد گرفتن اختیارات از شاه بود که با این اقدام مخالفت نمود.462
پس از کشته شدن سرلشگر افشار طوس، مدارکی بدست آمد که نشان میداد مظفر بقایی و زاهدی بدستور شاهپور غلامرضا در این ماجرا دست داشتند. درحالی که دولت مصدق حکم جلب سرلشگر زاهدی، متهم اصلی، را صادر کرده بود، کاشانی وارد قضیه شد و بوسیله میراشرافی او را به مجلس آورد و در معیت خویش نشاند. به نوشته روزنامه کیهان زاهدی که در پناه کاشانی و مجلس مصونیتی سیاسی می یافت، در آنجا متحصن شد و” آیت الله کاشانی از او بگرمی استقبال نمود و از مزاحمت هایی که تا کنون برای وی فراهم شده اظهار تاسف کرده و خدمات او به نهضت ملی را ستود.463 کاشانی با توجه به نگرانی شدید دولت از فعالیت های توطئه گرانه ی زاهدی، می بایست به خوبی از پیامدهای حمایتش از زاهدی آگاه بوده باشد
کاشانی در مجلس با زاهدی روبوسی کرد، او را در اتاق هیئت رئیسه سکنی داد وبه او گفت که تا هر وقت که میخواهد در مجلس باشد. همچنین به کارکنان مجلس دستور داد تا از این “مهمان عزیز” پذیرایی کنند کاشانی به اتفاق 15 نفر از نمایندگان به دیدن سرلشکر زاهدی رفت و اظهار داشت:” شما مهمان مجلس می باشید و به علاوه مورد احترام همه آقایان بوده و هستید و از مزاحمت هایی که تا کنون برای شما ایجاد شده متاسفم چون من خدمات شما را به نهضت ملی ایران فراموش نکرده ام و امیدوارم بتوانید به خدمات بیشتری نائل شوید. اینجا هم خانه ملت است و شما می توانید تا هر وقت که بخواهید باشید.”464 این اقدام کاشانی با انتقاد طرفداران مصدق روبرو شد465
کاشانی خطاب به رئیس بازرسی مجلس گفت:”مادام که تیمسار در اینجا تشریف دارند شما از میهمان عزیز ما مواظبت کنید. زیرا ایشان در اینجا حق آب و گل دارند.”466
افراد مجاهدین اسلام حاضر در منزل کاشانی ، از جمله بهجت پناه اظهار می داشتند کاشانی برای نخست وزیری سرلشگر زاهدی ، خیلی فعالیت می کند و تا به حال توانسته نظر 40 نفر از نمایندگان را جلب نماید.467
زاهدی دو ماه و نیم در مجلس ماند و با استفاده از مصونیت ایجاد شده با فراغ بال سرگرم رایزنی با مخالفان مصدق و هماهنگی برای اجرای کودتا شد و به کاشانی وعده داد که اگر از نخست وزیری او پشتیبانی کند در گزینش وزیران خواست های او را رعایت خواهد کرد.468
روزنامه شورش به مديريت کريم پور شيرازي در ۲۷ تير ۳۲ با انتشار عکسي از کاشاني در ميان اوباشي چون شعبون بي مخ و رمضان يخي خبر از پنهان شدن زاهدي در منزل کاشاني داد.

فصل پنجم
کودتا

کودتا
در حالی که استعمارگران فاقد عوامل داخلی در ایران بودند، نهضت به راه دیگری می رفت مصدق می گوید اگر دولت انگلیس متکی به مخالفین نبود و کودتا نمی شد دول غرب مجبور می شدند که نفت ایران را خریداری کنند و ترس داشتند از اینکه شوروی با ایران معامله نفت کند.469
از اواخر اسفند 1331, تا آغاز عمليات براندازي در شب 24 مرداد, مخالفين خارجي و داخلي مصدق بايد بر سر دو مطلب کليدي به توافق مي رسيدند. اين اتفاق نظر در طول زمان حاصل شد. موضوع اول اين که, چه کسي توانايي و قابليت رهبري و فرماندهي مخالفين مصدق را داشت و طبيعتاً پس از سرنگوني او مي توانست نخست وزير شود؟… موضوع مهم دوم, اين

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژگان حکومت علوی، تغییر مرجع، گونه روایت، حوزه علمیه Next Entries پایان نامه با کلید واژگان عوامل داخلی، کودتای 28 مرداد، وزارت امور خارجه، کودتای ۲۸ مرداد