پایان نامه با کلید واژگان علامه طباطبایی، امر به معروف، دوران اسلامی

دانلود پایان نامه ارشد

که جزء خانوادههای شریفتر جامعه جاهلی بودند و یا اینکه هنگام مرگ همسرشان ورثه ای بزرگتر ازآنان وجود نداشت، لذا به چنین زنانی ارثیه تعلق میگرفت.
در میان این بی مقداری زنان در عصرجاهلی، گاهی به نام زنانی برمیخوریم که با استفاده از فن کهانت، مقام نسبتاً مهمی در نزد قبائل احراز کرده بودند و یا اینکه برخی از زنان وجود داشتند که به قضاوت در مواقع درگیری و نزاع می پرداختند.119 در عصرجاهلي برخي از زنان نیز وجود داشتند كه به داشتن عقل و حكمت مشهور بودند اين زنان مرجع ومحل مراجعه مردان جهت اخذ تصميم هاي مهم بودند كه برخي از مردان از آن عاجز بودند.120

فصل دوّم
جایگاه زنان در دوره اسلامی

در بسیاری از سوره های قرآن کریم، به فضیلت زنان اشاره شده است. بیش از 400 آیه در قرآن کریم درباره اهتمام و ارج نهادن به مقام زن وجود دارد. موقعیت بانوان در سوره های تحریم، نساء احزاب، نور، ممتحنه، طلاق، مائده ، بقره، فتح، حدید، توبه، بروج و محمد(ص) بازگو شده است.121 سخن گفتن درباره زنان در این تعداد از سورهها عظمت، شکوه و اعجاز قرآن درباره مسئله زنان را نمایان میسازد. علاوه برآن، چهره حقیقی بسیاری از بانوان را ترسیم کرده و به دفاع از حقوق و شخصیت و منزلت آنان پرداخته است. علاوه بر این آیات، روایات متعددی نیز وجود دارد که کرامت و جایگاه والای انسانی زنان را به زیبایی توصیف کردهاند و طی این آیات و روایات به جایگاه پر اهمیت بانوان سفارش شده است.122

2-1جایگاه زنان در قرآن
2-1-1 لزوم معاشرت و برخورد نیکو با زنان درعصر اسلامی
خداوند متعال مردان را به داشتن رفتاری نیکو و شایسته در خصوص بانوان سفارش کرد و چنین فرمود: «… و عاشِروهُنَّ بِالمَعروف…».123
واژه «معروف» 38 بار در قرآن به کار رفته است، که 19 مورد آن توصیه به شوهران درباره نحوه معاشرت با همسرانشان است. علامه طباطبایی(ره) میفرمایند: منظور از کلمه «معروف» هر امری است که اجتماع آنرا بشناسد، انکارش نکند و بدان جاهل نباشد. چون دستور به معاشرت کردن با زنان را مقید به معروف نمود منظور معاشرتی است که در میان مسلمین معروف باشد.124 برخی از مفسرین «معاشرت به معروف» را اینگونه معنا میکنند؛ اگر مردی متناسب با شأن اجتماعی زن رفتار کند، معاشرت به معروف نموده است. سید قطب در تفسیر این آیه میگوید: خداوند معاشرت به معروف با زنان را بر مردان واجب کرد و حتی زمانیکه مرد از همسرش کراهت دارد، از آن اغماض نکرده است. 125
«علی عبد الواحد الوافی» در کتاب «المرأة فی الاسلام» میگوید: «کلمه «معروف» در آیه مورد بحث عام بوده و شامل هر چیزی است، که درمتعارف بین مردم نیکو شمرده شود. تنها شرط آن، این است که موجب حلال شدن حرامی یا حرام شدن حلالی نشود. بنابراین محدود به زمان معینی نیست، و معروف بر حسب تغییر شرایط اجتماعی، تحول مییابد.»126

2-1-2تساوی زنان و مردان در قرآن
بنابر نصّ صریح قرآن کریم، در ساختار خلقت زن و مرد هیچگونه تفاوتی دیده نمیشود. خداوند هدف از آفرینش انسانها را شناخت و معرفت بیان کرده است. میزان برتری را بسته به جنسیت ندانسته است؛ بلکه بر حسب میزان شایستگی و لیاقت و کرامت انسانی، از موهبت الهی بهره مند میگردند. 127خداوند زنان و مردان را دربسیاری ازجهات مساوی میداند از جمله:

2-1-2-1 تساوی در خلقت نخستین
از جمله اموری که خداوند زنان و مردان را طی آن مساوی میداند، خلقت و آفرینش است که در آیات ذیل به این موضوع اشاره شده است.
«هُوَ الَّذی خَلَقَکُم مِن نَفسِِ واحِدِه و جَعَل مِنها زَوجَها ِِِلَیسَکُنّ َالیها»128
اوست كه شما را از يك تن آفريد و همسر او را از جنس او آفريد تا بدو آرام گيرد.129
« یا اَیُّها النّاس إتَقوا ربَکُم الَّذی خَلَقَکُم مِن واحِدِه و خَلَق مِنها زَوجَها وَ بَثّ َمِنهُما رِِجالاً کَثیراً وَ نِساءِ» 130
از پروردگار خود، آن خدائى كه همه شما را از يك تن بيافريد و هم از آن جفت او را خلق كرد و از آن دو تن خلقى بسيار در اطراف عالم از مرد و زن بر انگيخت.131
در دوران اسلامی زنان به عنوان نیمهای از جامعه تلقی گشتند و این حدیث پیامبر(ص) که ازعایشه منقول است به این نکته اشاره دارد: «النساء شقائق الرجال» ای نظائرهم و امثالهم به این نکته اشاره دارد.132
تمامی زنان از لحاظ گوهر هستی و مبدأ آفرینش همتای مردان هستند، و خلقت هیچ زنی جدای از خلقت مرد نیست. برخی از مفسرین قرآن با تأثیر گرفتن از یهودیان تازه مسلمان شده، معتقد بودند که حوّا از دنده چپ آدم (ع) آفریده شده است. «زراره بن اعین» یکی از اصحاب حضرت امام صادق (ع) از وی در این باره سؤال نمود. امامصادق(ع) در پاسخ وی فرمودند: «خداوند از چنین نسبت هم منزه است و هم برتر… آیا خداوند توان آنرا نداشت که همسر آدم (ع) را از غیر دنده او خلق کند، تا بهانه به دست شناعت کنندگان دهد، که بگویند بعضی از اجزای آدم با بعضی دیگر نکاح نمود؟ سپس فرمود: خداوند بعد از آفرینش آدم، حوا را به طور نو ظهور پدید آورد.» 133

2-1-2-2 تساوی زنان و مردان در ثواب و عقاب
آیاتی که نشان دهنده تساوی زنان و مردان در ثواب و عقاب و تکالیف شرعی است، بدین قرار است:
«إنَّ المُسلمينَ وَ المُسلِمات وَِ المُؤمنينَ وَ المُومِنات وَِ القانِتينَ وَ القانِتات وَ الصادِقينَ وَ الصادِقات وَ الصابِرينَ و الصابِِِِرات و الخاشِعينَ وَ الخاشِعات وَ المُتصَدِقينَ و المُتصدِقات و الصائِمين و الصائمات و الحافِظينَ فُروجَهُم و الحافِظات و الذّاكِرينَ الله كَثيراً و الذّكرت اعد الله لَهُم مَغفِرَةٌ أجراً عَظيماً» 134
«بدرستى كه مردان مسلمان، و زنان مسلمان و مردان مومن، و زنان مومن، مردان عابد، و زنان عابد، مردان راستگو، و زنان راستگو، مردان صابر و زنان صابر، مردان خاشع، و زنان خاشع، مردان و زنانى كه صدقه مىدهند، مردان و زنانى كه روزه مى گيرند، مردان و زنانى كه شهوت و فرج خود را حفظ مىكنند، مردان و زنانى كه خدا را بسيار ذكر مى گويند، و ياد مىكنند، خداوند برايشان آمرزشى و اجرى عظيم آماده كرده است.»135خداوند در این آیه شریفه تعداد ده فضیلت را بین زنان و مردان مساوی دانسته است.136
«و من یعمل من الصالحات من ذکر او انثی و هو مومن فاولئک یدخلون الجنَة و لا یظلمون نقیرا»137
«و هر كس از زن و مرد كارهاى شايسته كند، به شرطى كه ايمان داشته باشد، به بهشت داخل مى شود و حتى به قدر پوسته هسته خرما ستم نمى بيند.»138
«فاستجاب لهم ربّهم انّى لا اضيع عمل عامل منكم من ذكر او انثى بعضكم من بعض فالّذين هاجروا و اخرجوا من ديارهم و اوذوا فى سبيلى و قاتلوا و قتلوا لاكفّرنّ عنهم سيّئاتهم و لادخلنّهم جنّات تجرى من تحتها الانهار ثوابا من عند اللّه و اللّه عنده حسن الثّواب»139
«پس خدا دعاهاى ايشان را اجابت كرد و اعلام نمود كه البته من كه پروردگارم عمل هيچ كس از مرد و زن را بى مزد نگذارم (چه آنكه همه درنظر خدا يكسانند بعضى مردم بر بعض ديگر برترى ندارند مگر به طاعت و معرفت )پس آنانكه از وطن خود هجرت نمودند و از ديار خويش بيرون شده و در راه خدا رنج كشيدند و جهاد كرده و كشته شدند همانا بديهاى آنان را (در پرده لطف خود) بپوشانيم و آنها را به بهشتهائى در آموريم كه زير درختانش نهرها جارى است اين پاداشى است از جانب خدا و نزد خدا است پاداش نيكو» (يعنى بهشت و ملاقات خدا)140
ورود به بهشت بر اساس اعمال انسانهاست نه مذکر یا مونث بودنشان که خداوند در چندین آیه به این موضوع اشاره نموده است.141
«ليدخل المؤمنين و المومنات جَنّاتٍ تَجرى مِن تَحتِه الانهار خالِدينَ فيها وَ يَكفُر عَنهُم سَيئاتِهُم وَ كانَ ذلكَ عِندَ اللّه فَوزاً عَظيماً»142
«و نيز چنين كرد تا مردان و زنان مؤ من را به جناتى درآورد كه از زير آن نهرها جارى است جناتى كه ايشان در آن جاودانه اند و گناهانشان را جبران كند كه اين در آخرت (نزد خدا) رستگارى عظيمى است.»143
خداوند می فرمایند:
« مَن عَمَل صالِحاً مِن ذَکر أو أنثی وَ هُو مُؤمِن فَلنَحیینه حَیاة طیبة و لنجزینهم أجرَهُم بِأحسَن ما کانوا یَعلَمون» 144
«هر كس از مرد و زن عمل شايسته كند و مؤمن باشد او را زندگى نيكو دهيم و پاداششان را بهتر از آنچه عمل مى كردهاند مىدهيم»145
پس هرکدام از زن و مرد که کار نیکی انجام دهد، نزد خداوند یکسان است، برعکس اعراب جاهلی که برتری را فقط در مرد بودن میدانستند. یعنی کسیکه در دوران حیاتش کار نیکی انجام دهد و در ایمانش نسبت به خداوند صادق باشد خداوند زندگی پاکی در دنیا و آخرت به او عطا میکند و
او را به سعادت میرساند و در آخرت هم جزا و پاداش ایمان راستین دنیویاش را خواهد گرفت.146

2-1-2-3تساوی زنان و مردان در مسأله بیعت
خداوند در مسأله بیعت زنان و مردان را به طور مساوی مورد خطاب قرار داده است، یعنی همانطور که مردان مکلّف به بیعت هستند زنان نیزمکلفند. پیامبر(ص) در هر دو بیعت خویش، با زنان نیز بیعت نمود. بیعت اول«بیعت عقبه» بود که در این بیعت آیه ای برای بیعت زنان نازل نگشت.147 بعد از «صلح حدیبیه» برخی از زنان از سرزمین اسلامی مهاجرت نمودند مانند أم کلثوم بنت عقبه بن أبی معیط، که پیامبر با آنان بیعت نمود.148 بیعت دوم در روز فتح مکه بود. بیعتی زیر درختی در حدیبیه صورت گرفت. که در این بیعت آیهای که نازل گشت از پیامبر خواسته شد از زنان نیز بیعت بگیرد. 149
«يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ إِذَا جَاءَكَ الْمُؤْمِنَاتُ يُبَايِعْنَكَ عَلَى أَنْ لَا يُشْرِكْنَ بِاللَّهِ شَيْئًا وَلَا يَسْرِقْنَ وَلَا يَزْنِينَ وَلَا يَقْتُلْنَ أَوْلَادَهُنَّ وَلَا يَأْتِينَ بِبُهْتَانٍ يَفْتَرِينَهُ بَيْنَ أَيْدِيهِنَّ وَأَرْجُلِهِنَّ وَلَا يَعْصِينَكَ فِي مَعْرُوفٍ فَبَايِعْهُنَّ وَاسْتَغْفِرْ لَهُنَّ اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحِيمٌ»150
اى پـيغمبر! چون زنان مؤمن آيند كه با تو بر ايمان بيعت كنند كه ديگر هرگز شرك به خدا نياورند و سرقت و زنا نكنند و اولاد خود را به قتل نرسانند، و بر كسى افتراء و بهتان ميان دست و پاى خود نبندند (يعنى فرزندى كه ميان دست و پاى خود پرورده و علم به آن از انعقاد نطفه دارند به دروغ به كسى نبندند) و با تو در هيچ امر به معروفى (كه به آنها كنى) مخالفت نكنند بدين شرايط با آنها بيعت كن و بر آنان از خدا آمرزش و غفران طلب كن كه خدا بسيار آمرزنده و مهربانست.151
در اينجا اين سؤال پيش مىآيد كه چرا بيعت با زنان مشروط به اين شرائط بود، در حالى كه بيعت با مردان، تنها بر اسلام و جهاد بود؟ در پاسخ مى توان گفت: آنچه در مورد مردان در آن محيط از همه مهمتر بوده، همان ايمان و جهاد بوده است، و در مورد زنان، چون جهاد، مشروع نبود، شرائط ديگرى ذكر شده كه مهمتر از همه بعد از توحيد، امورى بوده كه زنان آن جامعه گرفتار آن بودند152.
علامه طباطبایی(ره) در تفسیر آیه شریفه فوق، میفرمایند: این آیه کریمه بیعت زنان مؤمن با رسول خدا(ص) را معین میکند که بعضی مشترک بین زنان و مردان است، مانند شرک نوزریدن، ترک سرقت، ترک زنا، قتل اولاد، ترک تهمت و نافرمانی کردن در برابر دستورات سازنده پیامبر(ص) است153.
مورّخین در کتب تاریخی، در مورد چگونگی بيعت نوشتهاند، كه پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) دستور داد ظرف آبى آوردند، دست خود را در آن ظرف آب گذارد و زنان هم دست خود را در طرف ديگر ظرف مى گذاردند، و بعضى گفتهاند پيامبر (صلى الله عليه و آله و سلم ) از روى لباس با آنها بيعت مىكرد.154
از ام عطیه روایت شده است که زمانیکه رسول الله به مدینه مهاجرت نمودند، زنان در منزلی جمع شدند و پیامبر(ص) عمربن خطاب را برای گرفتن بیعت به سوی آنان فرستاد. عمر در جلو درب ایستاد و بر

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژگان عصر جاهلی، اعراب جاهلی، دوران جاهلیت Next Entries پایان نامه با کلید واژگان اعراب جاهلی، دوران جاهلیت، عصر جاهلی