پایان نامه با کلید واژگان عصر جاهلی، اعراب جاهلی، دوران جاهلیت

دانلود پایان نامه ارشد

مکّه تپه ای قرار داشت که مردان جاهلی در آن مکان، عمل زنده به گور نمودن دخترانشان را انجام می دادند.99
1-15 معاشرت زنان با مردان در دوره جاهلیت
در عصر جاهلیت، زنان در اکثر قبائل به راحتی با مردان به گفتگو می نشستند، حتی اگر زنی متأهل نیز بود، برای مجالست و مصافحه با مردان مانعی برایش وجود نداشت. این معاشرت نامحدود با مردان، گاهی باعث ایجاد روابط عاشقانه در میانشان میشد. گاهی این روابط در انظار عمومی و مقابل چشم بزرگان قبیله صورت می گرفت. مردان به راحتی با سایر زنانی که کاهن و یا طبیب بودند به گفتگو میپرداختند و طبق نظر اینگونه از زنان عمل مینمودند. در متون تاریخی مشورت «عبد المطلب» با زنی کاهن مشهور است.100

1-16 جایگاه سیاسی زنان در جاهلیت
در کتب تاریخی مربوط به عصر جاهلیت که در دوران نزدیک به نزول وحی، نگاشته شدهاند، هرگز اخباری که دلالت بر سیادت و فرمانروایی زنان بر مردان کند، وجود ندارد. این موضوع حاکی از جایگاه بسیار پائین بانوان در دوره جاهلیت است. البته در بین اعرابی که در صحراهای نزدیک به منطقه شام میزیستند، اخباری مبنی بر وجود ملکه ها به چشم می خورد. به طور مثال وجود ملکه «الزباء یا سباء» که مربوط به دوران بعد از میلاد است. 101
از افسانههای برگرفته از دوران جاهلیت چنین متوجّه میشویم که بانوان نیز میتوانستند در بالاترین مقامات قضایی مشغول به کار شوند، امّا نام هیچ زنی دارای اقتدارمطلقه یا « kayga» باشد برده نشده است. با این حال پس از« Rida» که پادشاهی و سلطنتی ملوکانه مستقر کرده بود، یک خواهر به همراه چهار برادرش پادشاهی مشترکی داشتند که این دختر همانند برادرانش پرآوازه و مقتدر بود.102
برخی از زنانی که کاهن بودند در جامعه جاهلیت موقعیت ممتازی داشتند. یک زن در عصر جاهلی، لقب «maktawiva» را توانست احراز نماید، که « maktawiva» لقبی برای مقامات اجرایی، بود و به کسیکه مستقیماً از پادشاه دستور میگرفت اعطاء می شد. در متون خطی نام زنی به نام «آمارادا؛ amarada» به چشم میخورد که همراه چهار برادرش، پادشاهی مشترکی داشتند.103
در میان بیمقداری زنان عصرجاهلی، گاهی به نام زنانی برمیخوریم که با استفاده از فن کهانت، مقام نسبتاً مهمی در نزد قبائل احراز کرده بودند و یا اینکه برخی از زنان وجود داشتند که به قضاوت در مواقع درگیری و نزاع می پرداختند.104 آنچه بيان شد درمورد افكار عامه درباره زنان بود بايد توجه داشت كه در عصرجاهلي برخي از زنان هم وجود داشتند كه به داشتن عقل و حكمت مشهور بودند؛ اين زنان مرجع و محل مراجعه مردان جهت اخذ تصميمهاي مهم بودند، كه برخي از مردان از آن عاجز بودند. برخي از اين زنان به مقام ولايت و حكومت ميرسيدند قبايل باديه نشين شام در روزگار آشوريان تحت حكومت ملكه هابودند كه «ملكه شمس» و «ملكه زبيبه» از جمله آنهاست وهرگز در ميان قبايل عرب جاهلي در قبل و بعد ازميلاد ملكه زن وجود نداشت.105 بنابراین، زنان نزدیک به عصر جاهلی دارای مقام و منصبی در جامعه نبودند ولی در دوران نزدیک و بعد از میلاد در منطقه شام دارای مقامات سیاسی و جایگاه والایی بودند.

1-16-1شهادت زنان در عصر جاهلی
در عصر جاهلی، حضور زنان در دادگاههای قبیله ای به ندرت مجاز بود. و این در صورتی بود که هیچگونه شاهد مذکری وجود نداشته باشد. همچنین در مورد اثبات گناه یک زن، گفتهها و شهادت یک زن به تنهایی کافی و مورد پذیرش بود.106

1-17 مشورت دردوره جاهلیت
خانواده که کوچکترین نهاد اجتماعی محسوب میگردد و بر پایه روابط عاطفی و اخلاقی پایه ریزی شده است، همچون سایر نهادهای اجتماعی نیازمند مدیر و مدبّری است که سرپرستی امور خانواده را عهدهدار گردد. همانطور که ذکر شد در دروه جاهلیت ریاست خانواده بر عهده مردان بود؛ این مردان بودند که بدون در نظر گرفتن نظر زنان در کلیه امور مربوط به منزل تصمیم میگرفتند و هرگز نظر زنان را جویان نمیشدند. زیرا زنان را فاقد عقل و شعور لازم جهت تصمیم گیری میدانستند. 107

1-18 زن جاهلی در مراسم حج
اعراب جاهلی قوانین مدوّن عبادی نداشتند ولی از برخی ازقوانین باقیمانده از دوران ابراهیم(ع) که بسیار تغییر یافته بود می توان درمیانشان مشاهده نمود.108 یکی از اعمالی که اعراب جاهلی با وجود بت پرست بودن انجام میدادند، اعمال و مناسک حج بود که از دوران حضرت ابراهیم(ع) در شبه جزیره باقی مانده بود. زنان نیز در این مراسم شرکت می نمودند. با این تفاوت که زنان برخی از قبایل چون «حلّه» به صورت کاملاً برهنه در حرم حضور مییافتند و چون در هنگام روشنی هوا برخی از مردان مزاحمشان میگشتند، لذا در هنگام شب، و با استفاده از تاریکی هوا، به انجام مناسک می پرداختند.109 برهنه طواف نمودن زنان در عصر جاهلی، مربوط به تصمیم قریش، مبنی بر استفاده از جامه پاک بود که چون برخی از زنان دارای جامه پاک نبودند، لذا به صورت برهنه به طواف میپرداختند. در دوران جاهلیت که بتپرستی رواج داشت، زنان به عنوان قربانی نزد بتها، قربانی میگشتند، امّا در مورد مردان چنین رفتاری صورت نمیگرفت.110همانطور که ذکر گردید قانون مردسالاری در تمامی شؤون زندگانی اعراب جاهلی قابل مشاهده است

1-19 تجارت زنان در عصر جاهلیت
تقریباً تمامی افراد در مکّه به تجارت میپرداختند. زنان نیز به نوبه خویش از کسب سود داد و ستد و تجارت، بی بهره نبودند. در عصر پیش از ظهور اسلام، در مکّه تقریباً کسی وجود نداشت که به کار تجارت نپردازد و در کاروانهای تجاری سهمی نداشته باشد؛ حتی زنان نیز به تجارت میپرداختنند. از جمله این زنان تاجر، میتوان به تجارت «مادرابوجهل» به عطريات، تجارت «همسر ابوسفيان» با كلبيهاى شام و «خديجه بنت خويلد» اشاره نمود.111

1-20نفقه در دوره جاهلیت
با توجه به مطالب بدست آمده از کتب حدیث(صحیح مسلم)، در دوره جاهلیت نفقهای به زنان تعلق نمیگرفت، و به تبع آن در طلاق بائن نیز، هیچگونه حق مسکن و یا نفقهای به زن اعطاء نمیشد.112 بنابراین نفقه یکی از حقوق مالی بود که با آمدن دین اسلام بر زنان تعلق گرفت.

1-21مهریه
مهريه در نزد اعراب جاهلی، فريضهاي لازم جهت صحّت عقد زوجيت به شمار ميرفت و همچنين نشانهای بر شرف و آزاد بودن زن بود. اگر زني به عنوان اسير وارد منزلي ميشد مهريهاي به وي تعلق نميگرفت، زیرا اسارت باعث باطل شدن مهریه میشد.113
طبق عرف جاهلی، مهريه به عروس تعلّق ميگرفت، امّا گاهی وليّ دختر مهریه را به قصد تهیه وسیلهای برای منزل دخترش برميداشت. گاهي هم وليّ دختر، مهريه را براي خويش برميداشت و معتقد بود كه اين حقّ وی است كه به او بازگشته است؛ لذابر اساس این دیدگاه به کسانیکه صاحب فرزند دختر میشدند میگفتند: « هَنیئا لَکَ النافِجَة: هَنیئا لَکَ هذِهِ البِنتِ الَّتی تَآخُذَ مَهرَها إبلاً فَتَضَمّها إلی ِِابِلکِ فَتنفجَ مالِکِ أی تَزیده.»114
یعنی مبارک باد بر تو این دختر که مهریه وی را برای خویش خواهی برداشت و به وسیله آن به تعداد شترانت اضافه خواهی نمود.

1-22 ارث
در نوشتههای خطی باقیمانده از عصر جاهلی آمده است که «در عربستان جنوبی برخی از زنان دارای استقلال بودند، این در مواقعی بود که بعد از فوت مردی ورثهاش کم سن و سال باشند. لذا همسرش اموال وی را صاحب میگشت.» 115در اوایل دوره جاهلیت هیچگونه ارثیهای به دختران تعلق نمیگرفت، تا اینکه فردی به نام «ذو المجاسد عامر بن جشم بن غنم بن حبيب بن كعب بن يشكر»، اموالش را در دوره جاهلیت بین فرزندانش تقسیم کرد. وی به فرزندان دختر خویش نيز سهمی به مقدار مساوی با پسران خویش داد. بعد از آن اسلام این عمل وی یعنی اختصاص ارث به دختران را تأیید کرد.116
همانطور که ذکر گردید؛ برخی از زنان در عصر جاهلی به تجارت و داد و ستد میپرداختند، که تجارت بانوان در عصر جاهلی را میتوان، حاکی از داشتن حقّ ارث برای زنان دانست، و این موضوع خود نشان دهنده بهرهمندی از حقوق مالی و شهروندی برخی از زنان در میان اعراب جاهلی است. البته اخباری که بر عدم ارث بردن زنان دلالت میکند را به کلی نمیتوان نقض نمود، زیرا به احتمال قوی اکثر اعراب قائل به چنین حقی برای بانوان نبودهاند و فقط تعداد کمی از قبایل عرب، معتقد به حق ارث زنان و دخترانشان بودند.

1-23 زنان ثروتمند
در میان برخی از اعراب بادیه، زنان از آزادی زیادی برخوردار بودند، و بر امر دارایی و ثروت قبایل خود نفوذ بسیاری داشتند.117 در محیط بدوی، زنانی که از نظر مالی نسبت به زنان دیگر قبیله وضع بهتری داشتند، در نزد شوهرانشان نیز دارای منزلت و احترام بیشتری بودند و همسران زنان ثروتمند کمتر به آزار و اذیت آنان پرداخته و حتی در نزد افراد قبیله نیز شرف و منزلت نسبتاً خوبی داشتند. همین داشتن احترام نه چندان زیاد نزد همسر، باعث فخر فروشی زنان ثروتمند بر زنان فقیر می شد.118

نتیجه گیری
جامعه پیش از اسلام که در قرآن به نام آنرا «عصرجاهلیت» خوانده شده است، دارای ساختی مبتنی بر مردسالاری و زن ستیزی بود. مردان بسته به توانایی مالی خویش، با زنان بی شماری ازدواج کرده و با همسرانش، همچون خدمتکاران رفتار مینمود؛ و از آنان تقاضای به دنیا آوردن پسران قوی و قدرتمند بیشماری را داشت. مردان عصر جاهلی گاهی جهت رسیدن به هدف خویش حاضر میشدند همسرشان را در اختیار مردی شاعر و یا نجیبی قرار دهند و فقط هرگاه، مطمئن میگشتند همسرشان از آن مرد، آبستن شده همسرشان را به منزل خویش میآوردند، بدون اینکه برای چنین عملی، کسی وی را ملامت نماید و یا از عمل خویش احساس شرمساری نماید.
در عصر جاهلی زنان دارای هیچ یک از امتیازات انسانی، اجتماعی، مالی، حقوقی و.. که مردان داشتند نبودند. زیرا طبق قانون جاهلیت تمامی این حقوقها ازآن فردی بود که از نظر جسمانی قوی بوده، همچنین قادر به اسب دوانی و مبارزه باشد و جزء قدرتهای دفاعی قبیله محسوب گردد. به دلیل همین در عصر جاهلی «قانون سانا» رواج داشت، قانونی که طبق آن یک زن بایستی در تمامی ادوار زندگانیش تحت حمایت مردی از نزدیکان خویش باشد. در عصر جاهلی زنان چنان حقیر و پست بودند که بردن نام آنان در انظار عمومی عملی زشت به حساب میآمد، لذا از زنان با کنایاتی چون؛ کفش، خانه، بز، گوسفند، گل خوشبوو …. نام برده میشد. طبق عرف عصر جاهلی، مرد قوی حق داشت زن مورد علاقهاش را ( چه مجرد و چه متأهل) برباید و خانواده زن ربوده شده مجبور بودند در قبال دخترشان به گرفتن مهریه بسنده نمایند. اگر خانواده دختر دارای نفوذ و قدرت بودند از مرد رباینده یک و گاهی دو دختر، به علاوه مهریه فراوان طلب مینمودند که رباینده ملزم به پرداختن مطالبات آنان بود. دختری که به جای دختر ربوده شده، برده میشد بایستی از لحاظ جسمانی قوی و زیبا باشد و همچنین تا به دنیا آوردن یک پسر و به سن بلوغ رساندنش درآن خانواده زندگی مینمود. زنی که با چنین ازدواجی به منزل همسر میرفت، نه تنها با وی مانند همسر واقعی رفتار نمیشد، بلکه مجبور به تحمّل تمامی توهینها بود. چنین ازدواج توهینآمیزی جهت اتمام جنگ و خونریزی در هنگام قتل افراد قبایل دیگر نیز رواج داشت.
وجود اقتصاد نامطلوب در عصر جاهلی و از آن مهمتر و مؤثرتر، اعمال چنین رفتارهای دور
از انسانیت در خصوص بانوان، باعث ایجاد سنت زشتتری به نام «زنده به گور نمودن دختران» یا زنده به گور نمودن دختران گشت. در دورهای از عصر جاهلی، به دلیل به قتل رسیدن دختران بیگناه در بدو تولّد و کاسته شدن از تعداد بانوان، مردان جاهلی به «نکاح رهط یا زناشوئی دسته جمعی» روی آوردند.
علاوه بر اینکه اعطای نفقه و ارثیه به زنان در عصر جاهلی مرسوم نبود، اکثر زنان از تصاحب مهریه خویش نیز، محروم بودند. زیرا مهریه را ولیّ عروس در ازای پرورش و بزرگ نمودن وی برمیداشت. طبق عرف جاهلیت، ارثیه فقط به مردانی که جزء نیروهای تدافعی قبیله خویش بودند، تعلق میگرفت. گاهی به ندرت بانوانی یافت میشدند

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژگان اعراب جاهلی، منافی عفت، عصر جاهلی Next Entries پایان نامه با کلید واژگان علامه طباطبایی، امر به معروف، دوران اسلامی