پایان نامه با کلید واژگان شناخت انسان، آموزش علوم، دانشگاهها

دانلود پایان نامه ارشد

ه نقل از پناهي (1384) ميگويد: «اگر صميمانه به دعا و نماز بپردازيد خواهيد ديد که زندگي شما به صورت عميق و مشهودي تغيير خواهد کرد. بايد بگوييم دعا فعاليتي است که براي تکامل صحيح شخصيت و تماميت عالي ترين ملکات انساني ضرورت دارد. تنها در دعا و نماز اجتماع کامل و هماهنگ بدن و فکر و روح حاصل مي شود و به آدمي که هم چون ني شکنندهاي است، نيرومندي و استقامت بيرون از حدّ تصوّر مي بخشد. دعا و نماز عملي است که آدمي را در حضور خدا قرار مي دهد» (ص 161).
«هنري لينک4 در کتاب «بازگشت به ايمان» اظهار مي دارد: در نتيجة تجربة طولاني خود در اجراي آزمونهاي رواني، به اين مطلب پي برده ام که مؤمنان، داراي شخصيتي قوي و بهتر از افراد بي ايمان هستند. توين بي5 معتقد است بحراني که بيشتر اروپائيان و امريکائيان در قرن حاضر دچار آن شدهاند، اساساً به فقر معنوي آنان باز مي گردد. او عقيده دارد تنها راه درمان اين فروپاشي اخلاقي که دنياي غرب گرفتار آن است، بازگشت به دين و معنويت مي باشد» (پناهي، 1384، ص 160).
««بِک» يکي از روانشناسان معروف ميگويد: تصوّر خطرهاي قريبالوقوع که در زيربناي اعتقادات مبتلايان به اضطراب قرار دارد، باعث اين بيماري شده است، به همين سبب اگر اين افراد بخواهند خود را از احساسات اضطرابي فراگير رها سازند، بايد اين اعتقادات و باورها را تغيير دهند؛ از اين رو «بک» با استفاده از همين روش، يعني تغيير باورهاي بيماران به درمان آنها ميپرداخت و بيمار وقتي به نادرست بودن افکار و باورهاي خود پي مي برد، کمتر دچار اضطراب فراگير مي شد» (همان، ص 36). در بينش اسلامي، هر چه شناخت انسان از پديدههاي مرتبط با خود کاملتر و دقيقتر باشد، کمتر دچار سردرگمي و اضطراب مي گردد و به وجود آمدن باورهاي دقيق و صحيح از «خدا»، «انسان»، «دنيا» و «مرگ» مي تواند انسان را به آرامش دروني و دور شدن از سردرگمي و اضطراب در زندگي برساند (پناهي، 1384). «ايجاد دگرگوني در تلقّي افراد از جمله لوازم قطعي تغيير رفتارها و اعمال آن هاست. زيرا نوع تلقّي و به عبارت ديگر نحوة ارزيابي امور، يکي از مباني مؤثر در نوع رفتار و اعمال است… بينش نوعي آگاهي عميق و گسترده است و از اين رو آدمي را با واقعيت مورد نظر کاملاً در مي پيوندد، امّا اصل آگاهي ممکن است سطحي و کم دامنه و لذا گمراهکننده باشد. بر اين اساس، خداوند گاه منحرفان را موصوف به «آگاهي» (علم) ميداند، اما همواره «بينش» (بصيرت) را از آنها منتفي دانسته است. در قرآن هم، روش «اعطاي بينش» مورد تصريح قرار گرفته است: قَدْ جَاءكُم بَصَآئِرُ مِن رَّبِّكُمْ فَمَنْ أَبْصَرَ فَلِنَفْسِهِ وَمَنْ عَمِيَ فَعَلَيْهَا، به راستي بينش هايي از نزد پروردگار شما برايتان آمده است. پس هر که در پرتو آن بينا شود، به سود خود چنين کرده است و هر که کوري ورزد، به زيان خود عمل کرده است… (انعام: 104)» (باقري، 1387، ص 104).
رفيعي مترجم کتاب «سير آراي تربيتي در تمدن اسلامي» در رابطه با اعتقاد شيعه در مورد علم امامان مي گويد: «شيعه امامت علي عليه السلام و يازده فرزند او را منصبي الهي مي داند که رسول خدا به آن تصريح فرموده است. يکي از ويژگي هاي امامان معصوم عليهم السلام احاطه آنان بر علوم الهي است، … امامان عليهم السلام در احاطه بر علوم … از هر رطب و يابسي در قرآن آگاه بوده اند. امامان عليهم السلام علوم الهي را آن مايه که لازم بوده است به شيعيان مي آموختند و به آموزش علوم اهلبيت عليهم السلام به شيعيان بسيار اهتمام داشتند … » (1387، ص45). بنابراين ائمة اطهار عليهم السلام که شاگردان بر حق مکتب معرفتي قرآن کريم مي باشند و از چشمة زلال معارف الهي قرآن نوشيده اند، در قالب بيان ادعيه، انسان ها را به بينش هايي مي رسانند که منجر به «بينايي» (بصيرت) آنها خواهند شد و «سود» (رسيدن به کمال) آنان را در پي خواهد داشت. باقري (1387) بينش هايي را که در قرآن براي برداشت صحيح انسان ها از امور مطرح شده است را در پنج مورد بيان مي نمايد:
الف- بينش در مورد جهان هستي
ب- بينش در مورد دنيا
ج- بينش در مورد حقيقت انسان
د- بينش در مورد تاريخ انسان
هـ – بينش در مورد مرگ و پس از مرگ
«مبنا، مجموعهاي از قانونمنديهاي شناخته شده در علوم نظري ميباشد که تعليم و تربيت بر آنها بنا نهاده ميشود و به آنها تکيه دارد. مباني تربيت ميتواند ويژگيهاي خدا، انسان، دنيا و مرگ باشد که در علوم انساني مورد بحث قرار ميگيرند. اين ويژگيها صفاتي حقيقياند که به شکل قضاياي حاوي «است» قابل بياناند: مثلاً «خدا، مهربان است» و يا «انسان، حريص است». سپس دستورالعملهاي ديگر شامل اصول و روشها از مباني استنتاج خواهند شد» (باقري،1387). با توجّه به اينکه معارف موجود در ادعيه وصل به منبع وحي است، و معارفي حقيقياند، ميتوان با کنکاش در متن ادعيه، بينشهاي مربوط به مباني مذکور را از آن استخراج نمود و آموزههاي تربيتي مربوط به هر کدام را بررسي کرد. لازم به ذکر است که «بيانات ائمه هدي سلام الله عليهم اجمعين اغلب با هم ارتباط داشته و از ريشة قرآني مايه گرفته است» (زمرديان، 1365، ص 19) و «ذکر هر سند از معصوم، به منزلة ذکر سند از تمامي آنهاست… اسناد کافي در خصوص تبيين نظام تربيتي آنان (ائمه اطهار عليهم السلام)، از يک يا چند معصوم در اختيار نيست، ولي اگر به اسناد تربيتي مربوط به همة ائمة معصومين (ع) مراجعه شود، مي توان اين نظام را تعريف کرد و توضيح داد» (رستمي نسب، 1388، ص 18). به همين دليل براي تبيين مباني تربيتي اين پژوهش يعني خصوصيات خدا، انسان، دنيا و مرگ از ادعية متعدّد که از امامان معصوم در کتاب مفاتيح نقل گرديده است استفاده مي شود تا با کنار هم قرار دادن معارف مربوط به هر مبنا، بتوان آن را تشريح نمود و سپس آموزههاي تربيتي آن را استخراج کرد. بر اين اساس است که تحقيق حاضر در صدد پاسخگويي به اين سؤال کلي و اساسي است که ويژگيهاي «خدا»، «انسان»، «دنيا» و «مرگ» و آموزههاي تربيتي مرتبط با آنها در مفاتيح چيستند؟ البته به دليل کثرت ويژگيهاي هر مبنا در کتاب مفاتيح و کمبود وقت و امکانات محقق، فقط به تعداد بسيار کمي از صفات، که محقق احساس نموده است بهتر از بقيه صفات به آموزههاي تربيتي مرتبط ميگردند، پرداخته شده و از مابقي ويژگيها – که فرصت و امکانات گستردهتري را ميطلبند – چشم پوشي شده است.
هدف هاي تحقيق:
«بيان هدف يا هدفها يکي از قسمتهاي مهم پژوهش است. زيرا در اين قسمت از تحقيق مشخص ميشود که محقّق چه چيزي را مد نظر قرار داده است و اصولاً در جستجوي چه چيزي است. بدون بيان هدف ها امکان ارزشيابي از کار محقق وجود ندارد. نتيجهگيري هر پژوهش به يافتههاي آن بستگي دارد و اين امر بدون بيان هدفها امکانپذير نيست» (دلاور، 1373، به نقل از موسي پور و علوي، 1388).
هدف کلّي: شناسايي مباني تربيت (ويژگيهاي خدا، انسان، دنيا و مرگ) در مفاتيح و تبيين آموزه هاي تربيتي مرتبط با آن مباني.
هدف هاي جزئي:
1- شناسايي ويژگي هاي خدا و آموزه هاي تربيتي آن در مفاتيح الجنان
2- شناسايي ويژگي هاي انسان و آموزه هاي تربيتي آن در مفاتيح الجنان
3- شناسايي ويژگي هاي دنيا و آموزه هاي تربيتي آن در مفاتيح الجنان
4- شناسايي ويژگي هاي مرگ و آموزه هاي تربيتي آن در مفاتيح الجنان

اهمّيّت و ضرورت انجام تحقيق:
تربيت ديني در قرن بيست و يکم در برابر چالشهاي جدي قرار گرفته است که به گفتة باقري (1386) بايد از تربيت ديني در قرن حاضر، در قالبي سخن گفته شود که توان مقابله و رويارويي با اين چالشها را داشته باشد. از طرفي، تربيت تک بُعدي انسان در جهان امروز، باعث رشد ناموزون بشر گرديده که دليل آن، توجه مکاتب انساني به بعدهاي خاصي از انسان بوده است، در صورتي که بشر نياز به رشد و پرورش همه جانبه اي دارد که بتواند او را به ترکيب مناسب که بايد به آن هيئت درآيد، هدايت نمايد. «مسابقة دولتهاي بزرگ جهان ـ که براي علوم تربيتي و انساني، ده ها دانشکده و صدها متفکر و استاد دارند ـ در ساختن سلاح هاي مخرّب و ويرانگر، در گسترش پايگاههاي نظامي، در استخدام مغزهاي علمي براي تحصيل نيروهاي رزمي بيشتر، گواه زنده بر گفتار ماست؛ زيرا با وجود گسترش علوم انساني و تربيتي و با وجود پيدايش رشته ها و شاخه هاي فراوان براي علوم انساني، غالباً کوششهاي دانشمندان اين علوم در رهبري اجتماع، به سوي يک سعادت واقعي، عقيم و بينتيجه مانده است و علّت بزرگ عقيم ماندن تلاشها اين است که نظام تربيتي بر اساس ماديگري و ماده پرستي و انقطاع از خدا و ماوراي طبيعت است» (سبحاني، 1387، ص 21 و 22).
امام خميني رحمة الله عليه در وصيت نامة سياسي ـ الهي شان در مورد توطئة دشمنان اسلام هشدارهايي به مسلمان ها مي دهند که از جمله «تبليغات دامنه دار با ابعاد مختلف براي مأيوس نمودن ملّت ها و خصوص ملّت فداکار ايران از اسلام است». (خميني، بي تا، ص 9). ايشان «بدست گرفتن مراکز تعليم و تربيت» را نيز از رهاوردهاي دشمنان معرفي نمودهاند (همان، ص 16). از نظر ايشان اگر مراکز تعليم و تربيت ـ از کودکستان ها تا دانشگاهها ـ با برنامه هاي اسلامي و ملّي و در راه منافع کشور در جريان باشند، دست غارت استعمار کوتاه خواهد شد و ملت به پيروزي خواهد رسيد (همان). پس با توجه به همة عوامل ذکر شده يعني چالشهاي قرن معاصر و عداوت دشمنان حق و حقيقت با اسلام راستين ـ که البته مورد اخير در طول تاريخ و در همة اعصار و در قبال اسلام و مسلمين وجود داشته است ـ باعث مي شود اهميت تبيين تربيت اسلامي با قوّت بيشتري احساس گردد.
ما داراي منابع عظيمي از معرفت و علم و عرفان مي باشيم که امام رحمة الله عليه در صحيفة انقلاب به آنها اظهار افتخار مينمايند: «… ما مفتخريم که ائمة معصومين از علي بن ابيطالب گرفته تا منجي بشر حضرت مهدي صاحب زمان عليهم آلاف التحيات و السلام که به قدرت خداوند قادر زنده و ناظر امور است ائمة ما هستند. ما مفتخريم که ادعية حيات بخش که او را قرآن صاعد ميخوانند از ائمة معصومين ما است. ما به مناجات شعبانية امامان و دعاي عرفات حسين بن علي عليهما السلام و صحيفة سجاديه اين زبور آل محمد و صحيفة فاطميه که کتاب الهام شده از جانب خداوند تعالي به زهراي مرضيه است از ما است (مفتخريم). ما مفتخريم که باقرالعلوم بالاترين شخصيت تاريخ است و کسي جز خداي تعالي و رسول صلي الله عليه و آله و ائمة معصومين عليهم السلام، مقام او را درک نکرده و نتوانند درک کرد، از ماست. و ما مفتخريم که مذهب ما جعفري است که فقه ما که درياي بي پايان است يکي از آثار اوست و ما مفتخريم به همة ائمة معصومين عليهم صلوات الله و متعهد به پيروي آنانيم … و ما امروز مفتخريم که مي خواهيم مقاصد قرآن و سنّت را پياده کنيم» (همان، ص 3).
درياي عظيم بينشهايي که از طريق ائمةاطهار منتقل گرديده، مملواز گنج هاي باارزشي است که هر چه در مفاهيم آن بيشتر غور شود، باز جاي موشکافي و استخراج علوم وجود دارد. طبق دلايل ذکر شده، تبيين تربيت اسلامي در جهان کنوني، به خاطر شکست مکاتب غرب ـ به دليل توجه تک بعدي به انسان ـ و نياز شديد بشر به منبع تربيتي همه جانبه که تمام ابعاد وجود او را سيراب نمايد، بيش از پيش احساس مي شود.
پژوهشهايي در مورد ادعية به جا مانده از ائمة اطهار عليهم السلام انجام گرديده است. تحقيقات انجام شده در مورد مسئله دعا، بيشتر در حيطه تربيت بعد عاطفي انسان و از جنبه برقراري ارتباط بين خالق و مخلوق و تربيت معنوي انسانها مورد تأکيد قرار گرفته است. به عنوان مثال جعفري (1347) مي گويد: «اگر مي خواهيد در امتداد زندگاني خود لحظاتي را هم از جدي ترين هيجان رواني بهره مند شويد، دقايقي چند روح خود را به نيايش وادار کنيد» (ص3) و « در کداميک از فعاليتهاي رواني ما پديده اي را مي توان نشان داد که از فعاليت روح هنگام نيايش عميقتر و گستردهتر بوده باشد؟» (ص7)؛ بنابراين به نظر مي رسد زمينه بررسي ادعيه از ديدگاه تربيتي بالأخص از منظر دريافت بينش و معرفت از دعاها ، بسيار فراهم مي باشد و وصول به معارف

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژگان تلاش مضاعف، کمال مطلق Next Entries پایان نامه با کلید واژگان امام سجاد، کودکان و نوجوان، کودکان و نوجوانان، نهج البلاغه