پایان نامه با کلید واژگان زمان پیامبر، نزول قرآن، نیازمندی‌ها، قدر متیقن

دانلود پایان نامه ارشد

قرآنی
أبیاری در پی اثبات بی‌سوادی پیامبر 9 به آیات زیر استناد داده است:
الف) آیهی 157 اعراف: (الَّذينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الْأُمِّيَّ)
در این آیه أبیاری کلمه‌ی امی را که یکی از کلمات قرآنی است با استفاده از لغت عرب تعبیر و معنا به “بی‌سواد و درس نخوانده” می‌کند درحالی‌که برای فهم قرآن ابتدا باید به خود قرآن رجوع کرد که با توجه به آیه‌ی 78 سوره‌ی بقره (وَ مِنْهُمْ أُمِّيُّونَ لا يَعْلَمُونَ الْكِتابَ إِلاَّ أَمانِيَّ وَ إِنْ هُمْ إِلاَّ يَظُنُّون)، مراد از «أُمِّيُّونَ» با توصیف جمله‌ی وصفی (لا يَعْلَمُونَ الْكِتابَ إِلاَّ أَمانِيَّ) “فاقد و محروم از کتاب آسمانی” می‌شود44 و همچنین در آیه‌ی 20 سوره‌ی آل‌عمران (فَإِنْ حَاجُّوكَ فَقُلْ أَسْلَمْتُ وَجْهِىَ لِلَّهِ وَ مَنِ اتَّبَعَنِ وَ قُل لِّلَّذِينَ أُوتُواْ الْكِتَابَ وَ الْأُمِّيِّنَ ءَ أَسْلَمْتُمْ فَإِنْ أَسْلَمُواْ فَقَدِ اهْتَدَواْ وَّ إِن تَوَلَّوْاْ فَإِنَّمَا عَلَيْكَ الْبَلَاغُ وَ اللَّهُ بَصِيرُ بِالْعِبَادِ)، عطف «أُوتُوا الْكِتابَ» به «الْأُمِّيِّينَ» نشان‌دهنده‌ی همین تعبیر و معناست.
ب) آیه‌ی 48 عنکبوت: (وَ ما كُنْتَ تَتْلُوا مِنْ قَبْلِهِ مِنْ كِتابٍ وَ لا تَخُطُّهُ بِيَمينِكَ إِذاً لاَرْتابَ الْمُبْطِلُونَ).
از کلمات این آیه برداشت می‌شود که پیامبر 9 اصلاً خواندن و نوشتن نمی‌دانستند اما چنانکه می‌دانیم طبق قواعد عربی از ترکیب کان با فعل مضارع، فعل ماضی استمراری ساخته می‌شود که بر وقوع یا عدم وقوع کاری درگذشته به‌صورت مستمر دلالت می‌کند و دلالتی بر زمان حال یا آینده ندارد45 پس بدین ترتیب «ما كُنْتَ تَتْلُوا» بدین شکل معنا می‌شود که قبل از بعثت هیچ کتابی نمی‌خواندی، اما مبنی بر آن نیست که بعد از بعثت نیز قادر به خواندن و نوشتن نبوده‌ای، هرچند دلالت ندارد که توان آن را هم نداشته‌ای؛ بنابراین قدر متیقن از آیه این است که آن حضرت قبل نبوت نمی‌خوانده و نه بیشتر.
أبیاری در ادامه بیان داشته که خداوند پیامبر 9را به‌عنوان یک فرد امی که قادر به خواندن و نوشتن نیست انتخاب کرد تا به ایمان مردم بر رسالت وی بیفزاید و فلسفه‌ی بی‌سوادی پیامبر 9 را افزایش گرایش و کشش آن‌ها به‌سوی دین پیامبر 9 می‌داند.(ص:67)
چنانکه ملاحظه می‌شود دلایل أبیاری وافی به مقصود و توجیه‌کننده قطعی بی‌سوادی پیامبر 9 نیست؛ از طرف دیگر در مقابل اینان گروه دوم ازجمله سید مرتضی، ابوالولید باجی، مالکی اندلسی و… را داریم که قائل به باسوادی مطلق پیامبر 9 قبل و بعد از بعثت هستند و برای خود دلایلی را متذکر می‌شوند که نمی‌توان از کنار آن‌ها گذشت هرچند آن‌ها نیز قابل نقدند.
3-2-4-2-2-2-2- 2-2- انتقال درست و کامل قرآن در عصر پیامبر 9
أبیاری انتقال قرآن در عصر پیامبر 9 را این‌گونه بیان داشته است: «پیامبر 9 در حقیقت به گوینده‌ای می‌ماند که با زبان آسمان، هر آنچه را که از آسمان نازل‌شده است برای قوم خودش بیان می‌دارد و درواقع هر آنچه را که در ذهنش تجسم شده است، تصور می‌کند و درباره آنچه آسمان با او سخن گفته، سخن می‌گوید، آسمان فیض خود را بر او می‌باراند حال‌آنکه او هم به‌طورکلی و درست و خالصانه خود را آماده دریافت این فیض الهی نموده است … »(ص: 99)
و درجایی دیگر بیان داشته است: «حکمت آسمانی و الهی بر این قرارگرفته بود که نخست ملتی از عقائدی به عقائد دیگر متحول شوند و از بت‌پرستی به‌سوی دین و از اوهام به‌سوی ظن و شک و از منطق به‌سوی حق و آنگاه از بی‌ایمانی به‌سوی ایمان بالا روند…
وحی می‌آید و هر آنچه را که آن‌ها جست‌وجو می‌کنند، توضیح می‌دهد، چراکه تمام رسالت در وحی نهفته است. مسئله دیگر اینکه این دعوت آسمانی با جهاد زندگی کرد و با جهاد روزگارش طولانی شد و تجربه‌اش فراوان، اگر قبل از آمدن مختص آسمان بود اینک امروزه در دسترس مردم، وحی را می‌بایست با توجه به زمان و دوران آن بیاموزند….
سپس چه بسیار بود آنچه مردم در سایه‌ی دعوت و برای تثبیت ارکان آن در جان‌های خود، دادند و گرفتند این مسئله- اگرچه قبلاً آسمانی بود- اما در زندگی جدید مردم واقع نشده بود و می‌بایست بیان آن را همراه با زمان و وقت خودش بیاموزند. »(صص: 96- 97)
چنانکه روشن است أبیاری به انتقال صحیح و کامل قرآن در عصر پیامبر 946 اشاره‌کردهاست.
3-2-4-2-2-2-2- 2-3- دوپهلو گویی أبیاری در مورد مدت‌زمان نزول قرآن
مؤلف در صفحه‌ی 52 زمان بعثت پیامبر 9 را از همان آغاز تا پایان عمر ایشان، 23 سال و در صفحهی 96 و 97 نزول قرآن را 21 سال و به قول صحیح‌تر 18 سال ـ 18 سال به این خاطراست که سه سال عدم نزول وحی را حساب نمی‌کنیم ـ مطرح کرده است.
چنان‌که گذشت أبیاری معتقد به همزمانی بعثت با نزول قرآن (نزول تدریجی) در 17 رمضان است (ص: 27) پس زمان بعثت را بازمان نزول یکی می‌داند؛ لذا با این استدلال وی معتقد به دو قول متعارض 23 سال و 21 سال برای نزول قرآن است که برای اثبات هیچ‌کدام دلیل قابل استنادی مطرح نکرده است.

3-2-4-2-2-2-2-3- عرضهی جدول انتقال و ارزیابی نحوهی عملکرد أبیاری

مباحث
انتقال
قرآن

نام کتاب
و مؤلف

عصر پیامبر اکرم9
عصر بعد از پیامبر9

انتقال توسط پیامبر9

انتقال توسط دیگران
شفاهی
کتبی

قبل از بعثت
بعد از بعثت
شفاهی
کتبی

انتقال به‌طور شفاهی
مسلماً ننوشته‌اند
انتقال به‌طور شفاهی
مسلماً ننوشته‌اند
انتقال کامل و صحیح قرآن
مدت‌زمان انتقال قرآن معادل نزول تدریجی

تاریخ القرآن أبیاری
+
+
+

+

+
+
+
+

3-2-4-2-2-2-3- موضوع اصلی سوم: حفظ و نگهداری قرآن 47
1- نقد و بررسی نحوهی سازماندهی مطالب
2- نقد و بررسی محتوای مطالب
3- عرضهی جدول حفظ و نگهداری و ارزیابی نحوهی عملکرد أبیاری

3-2-4-2-2-2-3- 1- نقد و بررسی نحوهی سازماندهی مطالب
1- عدم تخصیص فصل یا بخشی مجزا به مباحث حفظ و نگهداری
2- جامع‌نگری در کمال اختصار

3-2-4-2-2-2-3- 1- 1- عدم تخصیص فصل یا بخشی مجزا به مباحث حفظ و نگهداری
أبیاری فصل یا بخش خاصی را به این بحث اختصاص نداده و مطالب آن را در خلال 3 بخش با عناوین «امی بودن پیامبر 9 (ص: 63)، جمع‌آوری قرآن (ص: 102) و مصحف عثمان (ص: 104)» در کنار مباحث مربوط به سازماندهی به‌صورت پراکنده بیان کرده است.
3-2-4-2-2-2-3- 1- 2- جامع‌نگری در کمال اختصار
ازجمله ابزار حفظ و نگهداری حقایق الهی می‌توان به حافظه و نگارش اشاره نمود. استفاده از این دو ابزار در دو زمان عصر پیامبر 9 و عصر بعد از ایشان می‌گنجد. أبیاری به‌صورت کلی و جامع هرچند با توضیحی مختصر به حفظ قرآن در زمان پیامبر 9 (صص: 102 و 108) و کاتبان وحی (صص: 63-64) و … پرداخته است.

3-2-4-2-2-2-3-2- نقد و بررسی محتوای مطالب
1- اشاره درست أبیاری به حفظ قرآن در زمان پیامبر 9
2- اعتقاد کامل به اهتمام به نگارش قرآن در زمان پیامبر 9
3- عرضه‌ی حفظ شفاهی و کتبی قرآن توسط صحابه و دیگران در عصر بعد از پیامبر 9

3-2-4-2-2-2-3-2- 1- اشاره درست أبیاری به حفظ قرآن در زمان پیامبر 948
أبیاری کیفیت حفظ قرآن و اهتمام در ضبط آن توسط پیامبر 9 و یارانشان را این‌چنین ذکر کرده است: «.. قبل از اینکه پیامبر 9 به دیدار حق بشتابد هر آنچه را که خداوند بر او نازل نموده بود، با محفوظات در سینه‌ها مقایسه کرد و آن‌ها را مطابق و یکسان دریافت… »(ص: 102)
«… پیامبر 9 قبل از اینکه این دنیا را وداع گوید هر آنچه را که از قرآن در سینه داشت با آنچه در سینه حافظان که تعدادشان هم زیاد بود، مقایسه کرد از تعداد فراوان آن‌ها همین بس است که بگوییم فقط در جنگ بئرالمعون هفتاد نفر از آن‌ها کشته شد … و در بین آنان خانمی هم حافظ بوده است وی ورقه بنت عبدالله بن حارث بود… »(ص: 108)
بنابراین حافظان قرآن که مطابق با تصریحات أبیاری شمارشان از هفتاد نفر متجاوز بود، صرفاً حافظ نبودند، بلكه مقرئ و معلّم قرآن نيز بودند زيرا صحابه پس‌ازآنکه قرآن را در محضر رسول خدا 9 فراگرفته و با دقت آن را حفظ مى‏كردند، به نشر قرآن مى‏پرداختند و آن را به فرزندان خود و به مسلمان‌ها تعليم مى‏دادند و حتى اكثر اوقات و فرصت‌های زندگانى بعضى از آن‌ها به قرائت و حفظ قرآن مصروف مى‏گشت.
3-2-4-2-2-2-3-2-2- اعتقاد کامل به اهتمام به نگارش قرآن در زمان پیامبر 9
ضرورت نگارش قرآن كريم در زمان حيات رسول اكرم 9 کاملاً روشن بود؛ زيرا اعتماد بر حفظ قرآن در حافظه‏ها نمى‏توانست اطمينان خاطر در مورد صيانت قرآن را فراهم سازد؛ بنابراین علاوه بر اهتمام فراوان پیامبر 9 بر حفظ و به خاطر سپردن آیات قرآن، آیات قرآن به‌طور کامل در عصر نبوى و به دستور ایشان، توسط جمعى از صحابه آن حضرت 9 که به نام «کتّاب وحى» شهرت یافتند بر روى ابزارهاى خاص آن دوران تحریر می‌شد. در اینجا این مطلب را از سه زاویه‌ی کاتبان قرآن، اهتمام پیامبر 9 به نگارش قرآن و ابزار نگارش موردبررسی قرار می‌دهیم:
1) أبیاری اسامی کاتبان وحی را بدین شرح بیان داشته است:
«ازجمله این نویسندگان عبارت‌اند از: ابوبکر صدیق، عمر بن خطاب، عثمان بن عفان، علی بن ابی‌طالب 7، زبیر بن عوام، ابی بن کعب بن قیس، زید بن ثابت، معاویه بن ابی سفیان، محمد بن مسلمه، ارقم بن ابی ارقم، ابان بن سعید بن عاص، برادرش خالد بن سعید، ثابت بن قیس، حنظله بن ربیع، خالد بن ولید، عبدالله بن ارقم، علاء بن عتبه، مغیره بن شعبه و شرحبیل بن حسنه.
و از کسانی که بیشترین قسمت وحی را کتابت نمودند عبارت‌اند از: زید بن ثابت و معاویه. گفته‌اند که علی بن ابی‌طالب 7 و عثمان بن عفان وحی را می‌نگاشتند و درصورتی‌که آنان جهت نگاشتن وحی حضور نمی‌داشتند ابی بن کعب و زید بن ثابت انجام این کار را به عهده گرفتند. خالد بن سعید بن عاص و معاویه مطالب وحی را در رابطه‌ی با نیازمندی‌هایش می‌نگاشتند. مغیره بن شعبه و حصین بن تمیر در میان مردم وحی را می‌نوشتند. »(صص: 63- 64)
در شمار تعداد کاتبان وحی اختلاف زیادی وجود دارد و تعداد آن‌ها را تا چهل نفر برشمردهاند. مؤلف شمار آن‌ها را هجده تن ذکر کرده است. شاید علت بیان این تعداد با توجه به عقیده‌ی بعضی افراد مبنی بر هفده تن بودن شمار باسوادان مكه با خطّ آن روز است49. أبیاری به روایات معارض توجهی نکرده است.
لازم به ذکر است که باید در بیان نام این کتّاب احتیاط کرد و تمام جهات را در نظر گرفت؛ زیرا این احتمال وجود دارد که لیست این اسامی خالی از حب و بغض شخصی یا عقیدتی نبوده است و گاهاً افراد باانگیزه‌ها و گرایش‌های مختلف به ثبت ‌نام خود در این فهرست افتخار اهتمام ورزیده‌اند و سابقه درخشانشان را فراموش کرده‌اند. متأسفانه أبیاری اولاً کسانی را در شمار این افراد می‌داند که لایق آن نیستند؛ ازجمله آن‌ها معاویه است که در سال هشتم هجری ایمان آورده و پیامبر 9 هم در مورد او فرموده بود لا أشبع الله بطنه50! معاویه نویسنده بود اما بیشتر، آنچه میان پیامبر 9 و عرب لازم بود و عهدنامه‌ها و رسائل را می‌نوشته است ولی به قطعیت نمی‌توان گفت که جزء کتّاب وحی می‌باشد و یا در مورد زید بن ثابت باید دقت کرد زیرا وی جزء کاتبان مدینه (ص: 66) میباشد درحالی‌که بیشتر قرآن در مکه

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژگان نزول قرآن، تداوم ارتباط، زمان پیامبر، صلح حدیبیه Next Entries منابع و ماخذ پایان نامه ارزیابی عملکرد، نقد محتوایی، زمان پیامبر