پایان نامه با کلید واژگان رسول خدا (ص)، جهان اسلام، وحدت جهان اسلام، حل اختلاف

دانلود پایان نامه ارشد

قرار ندهند، دزدي و زنا نكنند، فرزندان خود را نكشند، فرزند ديگران را به شوهران خود نسبت ندهند و در هيچ كار شايسته‌اي مخالفت فرمان تو نكنند، با آنها بيعت كن و براي آنها از درگاه خدا آمرزش بخواه كه خداوند آمرزنده و مهربان است”173
6-2-4-2- بيعت غدير
پيامبر (ص) هنگام بازگشت از آخرين حج خود، كه به حجة الوداع معروف شد، در محلي به نام غدير خم توقف كرد و دستور داد كساني كه جلو رفته‌اند، بازگردند و كساني كه عقب مانده‌اند زودتر برسند. وقتي تمام جمعيت در محل جمع شدند، رسول خدا (ص) به ايراد خطبه پرداختند و ضمن خبر از پايان عمر شريفشان، در حالي كه همه حاضران صداي آن حضرت را ‌مي‌شنيدند، فرمودند: دو چيز گرانبها در ميان شما مي‌گذارم، كتاب خدا و عترتم (اهل بيتم) پس بنگريد كه بعد از من چگونه با آنها رفتار مي‌كنيد و آن دو هرگز از هم جدا نمي‌شوند تا اين كه بر سر حوض كوثر بر من وارد شوند.
سپس از حاضران پرسيدند: “الست اولي بكم من انفسكم” حاضران جواب دادند: بلي يا رسول الله، اين پرسش و پاسخ سه بار تكرار شد. آنگاه پيامبر (ص) فرمود: خدا مولاي من و من سرپرست مؤمنانم و دست امام علي عليه السلام را بالا برده و فرمودند: هر كس من مولاي او هستم، اين علي مولاي اوست. خدايا دوست بدار هر كس او را دوست بدارد و دشمن بدار هركس او را دشمن دارد. پس رسول خدا (ص) دستور دادند با علي عليه السلام به ولايت بعد از آن حضرت بيعت كنند.”174
هدف پيامبر اسلام (ص) از اين بيعتها، ايجاد مقبوليت مردمي براي حكومت خويش بود. مردم مدينه در قالب اين بيعتها، به حمايت از رسول خدا (ص) پرداختند و به تأسيس حكومت اسلامي در مدينه فعليت بخشيدند.
پيامبر اسلام (ص) در تمامي اين بيعتها در مقاطع مختلف زماني، حمايت مردمي از حكومت خود را يادآوري نمود و از آن براي تحكيم و تثبيت پايه‌هاي حكومت خود، بهره‌مند شد.
بنابراين مي‌توان گفت كه بيعت در عصر نبوي (ص) كاركرد تاكيدي داشته و براي اعلام وفاداري بوده است.
3-4-2- انتخاب مسجد به عنوان پايگاه حكومت
پايگاه اجتماعي براي ايجاد همبستگي بين گروه ها و طبقات جامعه و كارآمد كردن آن ها از اركان حياتي اجتماع مي باشد، بر قراري اتحاد و ارتباط بين مردم، اجتماعي كردن سياست هاي حاكميت و تثبيت قدرت، از طريق پايگاه مردمي امكان پذير است، زيرا يكي از اركان حكومت، ملت و پيروي آنان از قدرت موجود است.
پيامبر (ص) نيز پس از ورود به مدينه، زميني را براي ساختن پايگاه مردمي در نظر گرفتند و با همياري مردمان ساخته شد. گرچه در برخي حكومت ها پايگاه قدرت در كاخ، قصر و لشكرگاه است، اما چون حركت پيامبر (ص) بر اساس رسالت ديني و الهي بود، بدين منظور بهترين جا براي پايگاه، مسجد است كه با دارا بودن كاركرد ديني، كمك موثري در تقويت قدرت حكومت خواهد داشت.
در اينجا به حكمت انتخاب محل مسجدالنبي (ص) اشاره مي كنيم.
“بر اساس نقلهاي بيشماري، هنگام عبور حضرت طوايف مختلف كه هر كدام در نقطه اي از نقاط محدوده‌ي يثرب ـ ما بين احد و قبا در شمال و جنوب و حرّه ي غربي و شرقي ـ زندگي مي كردند، از آن حضرت تقاضا مي كردند كه ميان آنان بماند. و پاسخ آن حضرت اين بود كه: “خلو سبيلها فانها مأمورة” افسار شتر را رها كنيد كه او مأمور است.
در نهايت جايي انتخاب شد كه بني النجار در آن محل زندگي مي كردند. بني النجار “اخوال” يا به عبارتي دايي هاي آن حضرت بودند. دليلش هم آن بود كه گفته مي شد، هاشم در وقت سفر به شام در اين جا مانده و زني از اين طايفه گرفته بود. عبدالمطلب محصول اين ازدواج بود. بنابراين بني النجار دايي هاي حضرت به شمار مي آمدند. اين طبيعي به نظر مي آمد كه به هر روي، دايي ها، نوعي حمايت و دلدادگي نسبت به رسول خدا (ص) داشته باشند. تا اينجا دو نكته در انتخاب اين محل بود. يكي مأمور بودن شتر كه اشاره به تقدير الهي بود و ديگري انتخاب محل به دليل داشتن نوعي نسبت فاميلي كه مي توانست حمايتي را به همراه داشته باشد.
اما يك نكته ي مهم تر هم وجود دارد و آن روايتي از رسول خدا (ص) است كه فرمود: “امرت بقرية تاكل القري” من به قريه اي مأمور گشته ام كه ساير قريه ها را مي خورد. پيداست كه اين يك مثل است.
به نظر ما و بر اساس موقعيت جغرافيايي محله ي بني النجار در مجموع مدينه و در وسط شهر قرار داشتن آن، مي تواند مهم ترين دليل براي انتخاب اين محل باشد.”175
4-4-2- ايجاد نظام برادري
يكي از اقدامات مهم پيامبر (ص) پس از هجرت، ايجاد نظام برادري بود. با توجه به تركيب جمعيتي شهر مدينه كه متشكل از مهاجرين و انصار بود كه داراي دو فرهنگ تقريباً متفاوت بودند و از طرفي دو قبيله اوس و خزرج نيز كه گروه انصار را تشكيل مي دادند، داراي سابقه منازعه هاي طولاني بودند و همه اينها ادامه اتحاد مسلمانان و در نتيجه حيات سياسي مدينه را تهديد مي كرد؛ لذا پيامبر اكرم (ص) به منظور سامان بخشيدن به اين مشكل و ايجاد وحدت بيشتر ميان مسلمانان با توجه به اختلافات اوس و خزرج و تفاوت فرهنگي و معيشتي بين مهاجرين و انصار، و نيز به منظور تعيين وظايف و مسئوليت ها و حقوق متقابل مسلمانان نسبت به يكديگر به انعقاد پيمان برادري و اخوت ميان مهاجرين و انصار اقدام نمود.176
در اين پيوند برادري، مسلمانان با وجود ارحام، از يكديگر ارث مي بردند.177 همچنين اين پيوند برادري باعث ايجاد ارتباطي اجتماعي و روحي بين مهاجرين و انصار بود و از عزلت و تنهايي مهاجرين در مدينه مي كاست و پناهگاهي براي كاهش سختيها بود.178
قطعاً در اين پيمان برادري هدفي دقيق مهم نهفته بود. عميد زنجاني در همين باره مي نويسد:
“پايبندي تعصب آميز به پيمان ها و قراردادها، عاملي مهم در زمينه سازي اتحاد بين قبايل عرب بود و پيامبر اسلام، از اين طريق استفاده شاياني نمود و در ميان قبايل عرب با عقد پيمان هاي مختلف، وحدت سياسي ايجاد نمود.”179
هدف ديگري كه رسول خدا (ص) از اين پيمان دنبال مي كرد اين بود كه:
ايشان با اين اقدام ضمن از بين بردن تمام انگيزه هاي قبيله اي و عشيره اي به آن ها گوشزد كرد كه تنها ايمان و اعتقاد به خدا مي تواند دو نفر را همراه و هم صحبت كند، ايشان يك هويت ملي و مذهبي در قالب امت واحد براي شهروندان مدينه ايجاد كرد.180
علاوه بر موارد فوق اين پيمان باعث مي‌شد تا مسلمانان در موارد ذيل هم احساس همبستگي و مسئوليت بكنند.
1- مساعدت و ياري همديگر در دشواري‌هاي سياسي، اقتصادي، اجتماعي
2- مراقبت متعصبانه از يکديگر در ميدان‌هاي جنگ
3- احساس مسئوليت و تعصب شديد به خانواده‌هاي يکديگر پس از شهادت يا مرگ طبيعي يکي از طرفين
4- تلاش و ياري متقابل به هنگام بيماري يا تنگدستي
5- کوشش‌ جدي براي آزادي يکديگر به هنگام اسارت.181
5-4-2- تدوين قانون اساسي مدينه
جوامع انساني موجوداتي زنده اند كه هويتي مشخص دارند و در حركت خود از سمت گيري و كارمايه هاي خود بهره مي گيرند، شناسايي هر ملتي بر اساس ميراث تاريخي اش شكل مي گيرد. ميراث تاريخي و فرهنگي جهان اسلام در واقع حافظه تاريخي ملت هاي مسلمان را شكل مي دهد و پيكر جامعه اسلامي را نيرو و نشاط مي بخشد و سبب پايداري و استواري و وحدت جهان اسلام مي شود. آگاهي از تاريخ اسلام و بارور نگاه داشتن اين ميراث فرهنگي در احياي هويت جوامع مسلمان نقش به سزايي دارد. علاوه بر اين، آگاهي از راز موفقيت پيامبر (ص) در ايجاد تمدني بزرگ و دست يابي به بخش گسترده اي از مباني نظري و سنت عملي پيامبر اعظم (ص) اثر بنيادين در توسعه و پيشرفت جوامع اسلامي دارد.
هجرت پيامبر اعظم (ص) به مدينه نشان دهنده آغاز فعاليت سياسي اوست. اين گونه نبود كه پيامبر (ص) ناگهان و به يكباره به يك قدرت سياسي بزرگ و مهم دست يافته باشد. در قانون اساسي مدينه واژه خاص امت به جاي واژه جامعه به كار رفته است. “أنّهم امّة واحدةٌ من دون الناس”182 آنان در برابر ديگر مردمان يك امّت اند.
اين واژه كه در فلسفه سياسي پيامبر (ص) معناي بسيار عميق تر از مفهوم ملت در انديشه جديد دارد.
در حقيقت اساس تكوين نظام اسلامي در مدينه بود. پيامبر (ص) امت را بر بنياد باورهاي ديني مشترك در مكه به تدريج پديد آورد و با فرا رسيدن دوره مدني، امت توسعه كميّ بيشتري يافت و چون در مدينه اركان اصلي نظام اسلامي يعني قانون، حكومت، امت و سرزمين در كنار هم قرار گرفتند، نظام اسلامي نيز تأسيس گرديد. پيامبر (ص) براي حفظ و تداوم حيات امت و سرزميني كه اصلي ترين پايه هاي عينيت نظام اسلامي بودند، همه توان خود را به كار گرفت و در ابتداي تأسيس نظام سياسي مدينه با همه گروه هاي موجود در مدينه از جمله يهوديان و مشركان، دست اتحاد سياسي داد.
پس از مهاجرت مسلمانان مكه به مدينه، گرچه در پرتو تمهيداتي كه پيامبر (ص) انديشيده بود، (پيمان برادري، ساختن مسجد و آموزش هاي اسلامي) انصار به ياري مهاجران پرداختند و مسأله استقرار آنان حل و فصل گرديد، اما زندگي آرام مسلمانان مدينه و نيز برقراري تعامل سياسي و اجتماعي ميان تمامي اعضاي جامعه مدينه، نيازمند تدابير جدّي بود.
حقيقت اين است كه در نخستين سال هجرت، در ميان خانه‌هاي مدينه گاه افرادي با عقايد متضاد گرد آمده بودند گرچه تداوم اين وضعيت در كوتاه مدت خيلي مشكل نبود اما در دراز مدت بحران آفرين بود. علاوه بر اين آن همزيستي، حداكثر در درون خانه وجود داشت و به تضاد و درگيري نمي رسيد ولي در قلمرو اجتماعي قطعاً به سوي تعارض هاي جدي ميل مي كرد، آنگاه به همان همبستگي اوليه درون خانه ها نيز خدشه هاي اساسي وارد مي كرد. درست در كنار اين مجموعه فكري، مجموعه ديگري به نام يهود قرار داشتند كه پيامبر (ص) مسأله آنان و روابط اعضاي جامعه را به حالت ابهام و بدون حل و فصل رها نكرد. اين اقدام پيامبر (ص) حاكي از دقت نظر يك “عقل تحليلي” بود، چرا كه در آن عصر براي تأسيس دولت، ايجاد امنيت و تعيين حدود و ثغور روابط افراد و قبايل مختلف با يكديگر و تعيين مناسبات آنان با دولت جديد و تنسيق امور شهر بر اساس قواعد جديد از جمله اموري بود كه در اولويت قرار داشت. عدم حصول اطمينان از امنيت داخلي و آمادگي محل استقرار، علي رغم بروز عواطف و احساسات بسياري از مسلمانان براي جهاد عليه كفار قريش، دست آوردهاي به دست آمده را مورد تهديد قرار مي داد. از اين رو عقل و وحي توأمان جهت حفظ دستاوردها و تثبيت امنيت داخلي سفارش مي كردند. دولت تازه تأسيس مدينه، اگر به حل بسياري از منازعات داخلي نمي پرداخت بايستي به انتظار فروپاشي جامعه در حال تأسيس مي نشست. از اين رو پيامبر (ص) در يك اقدام كاملاً منطقي و سياسي به انعقاد پيمان سياسي مدينه پرداخت. پيامبر (ص) در قانون اساسي مدينه با تأسيس امت، يك روح جمعي ايماني به وجود آورد و با تغيير گام به گام مرزبندي هاي نظام قبيله اي، بدون تعرض مستقيم به ساخت قبيله، كاركردهاي محتوايي آن را تغيير داد.
پيامبر (ص) مرزهاي اعتقادي وسيع تري را فراروي قبايل قرار داد و براي آنان حقوق اجتماعي گسترده تري پيش بيني نمود. مكانيزم حل اختلاف در منازعات را طراحي نمود و بر محوريت حاكميت خداوند، تمامي امور را به خدا و رسول (ص)، واگذار نمود. هر چند ايجاد چنين گرايش براي قبايل كه هيچگاه دولتي را تجربه نكرده بودند كاري بس مشكل بود لكن اين اقدام به منزله تمركز در تصميمات و نيز تغيير در موقعيت بود كه جايگاه و ارزش اساسي در حل مناقشات محسوب مي شد. پيامبر اعظم (ص) در قانون اساسي مدينه بر معيارهاي ارزشي جديد مغاير با ارزش هاي قبيله تاكيد مي كند و مرزبندي ميان مؤمنان با ديگر گروههاي حاضر در مدينه و چگونگي مناسبات آنان با جامعه جديد را تشريح مي كند. در اين ميثاق بر عيني ترين مسائل آن روز مدينه يعني درگيري و جنگ هاي يهود تاكيد شده و در مقابل آن واكنش نشان داده مي شود. در بعد خارجي نيز به روابط اعضاي جامعه مدينه با دشمن خارجي آنان اشاره كرده و به موقعيت خاص يهود نيز توجه مي كند. مرزبندي همه اقشار را در برابر دشمن اصلي (قريش) مشخص مي سازد. يثرب را شهر امني معرفي مي كند كه در صورت تعرض، همه اقشار بايد

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژگان رسول خدا (ص)، زنان مسلمان Next Entries پایان نامه با کلید واژگان رسول خدا (ص)، حقوق انسان، دانش پژوه