پایان نامه با کلید واژگان توسعه شهر، توسعه شهری، نورآباد ممسنی

دانلود پایان نامه ارشد

طبیعی که باید در توسعهی فیزیکی شهرها به آن توجه شود مطالعهی سطح و ارتفاع آب زیرزمینی است. در مکانهایی که سطح آب زیرزمینی بالا است، شهر نمیتواند توسعه پیدا کند، زیرا احتمال نشست ساختمان در زمین وجود دارد. بنابراین این عامل نیز در شهرهایی که آبهای زیرزمینی در سطح بالایی قرار دارند یک عامل تعیین کننده در جهت توسعهی شهر محسوب میشود.(قرخلو و همکاران، 17:1389).

2-3-9) ارتفاع
اراضی پست از چند دیدگاه قابل تامل و تعمق است. اول؛ از نظر بروز سیل و سیلاب و خطرات ناشی از آن، که در این مورد فاصله اراضی پست همجوار رودخانهها در صورت طغیان آب، خطراتی را در پی دارد؛ دوم برای نقاطی که سطح آب زیر زمینی بالاست، احداث ساختمان در آن ممکن است از نظر رطوبت زمین و یا مشکلات مربوط به احداث زیرزمین هزینههایی را به دنبال داشته باشد ( شیعه،203:1379). حداکثر ارتفاع برای مناطق مستعد توسعه مسکونی تا 1600 متر است ( عباس پور و قراگوزلو،56:1385).

2-3-10) رعایت حریم گسل
” گسل عبارت است از شکستگی زمین، همراه با جابه جایی قطعات”( مقدم، 76:1383). ایران جزو ده کشور بلاخیز و ششمین کشور زلزلهخیز دنیا است که زلزله مسبب بیشترین تلفات انسانی در آن میباشد و کمربند زلزله 90 درصد از خاک کشور ما را در برگرفته است؛ اما آنچه حایز اهمیت است، وضعیت اسفبار شهرهایی است که بر روی گسلها و یا در مجاورت آنها ساخته شده و در معرض خطر زلزله قرار دارند (نگارش، 93:1384). در واقع یکی از عواملی که باید در مکانیابی توسعه فیزیکی شهر رعایت شود گسل و حریم آن است. خطرناکترین مکانهای ساختمانسازی، مکانهای گسله و نقاط با خاک نرم میباشد که باعث شدید شدن لرزههای زمین میشوند. بنابراین تا حد امکان باید از این قبیل مناطق جهت احداث مناطق مسکونی و ساختمانی اجتناب شود یا ساختمان با تراکم کم در آنجا احداث گردد (غضبان، 77:1381). فاصله مناسب شهر تا گسل بیشتر از 500 متر میباشد ( موسوی و همکاران،14:1389)

2-3-11) جهتهای جغرافیایی
دامنههای جنوبی بهترین جهت جغرافیایی برای توسعه شهری است و دامنههای شمالی نامناسبترین جهت جغرافیایی برای توسعه شهری است. برای نواحی با آب و هوای معتدل مناسب ترین جهت، جهت جنوبی و برای نواحی با آب و هوای نیمه گرمسیری جهت شرقی بهترین جهت جغرافیایی است مخدوم،205).

2-3-12 )حریم رودخانهها
حریم رودخانه از شاخصهای دیگری است که باید در توسعه فیزیکی شهر ها به آن توجه شوند. ” خانهها و مراکز تجاری موجود را باید از دشتهای سیلابی خارج کرد و در آنجا ساختمانسازی نکرد، البته ساختمانهایی را که به ناچار در آنجا باقی میمانند باید به خوبی محافظت شوند” ( خالدی و ایرانی،197:1380). به همین خاطر باید حریم رودها مشخص شود تا سیل باعث تخریب ساختمانها نشود. یکی از مهمترین عوامل در توسعهی ساختمانهای شهری جلوگیری از خطرات سیل رودخانههاست از همین رو علاوه بر حریم در نظر گرفته شده و معمول برای رودخانه ها باید بالاترین سطحی که در پر آبترین زمان رودخانه در طول 25-15 سال به زیر آب میرود، به عنوان حریم رودخانه در نظر گرفته شود ( شیعه، 203:1379).

عوامل اکولوژیکی که در این تحقیق انتخاب و مورد بررسی قرار گرفتند در جدول زیر آمده است.

جدول 2-1): معیارهای مدل اکولوژیکی توسعه شهری ایران با توجه به منطقه مورد مطالعه
مناسب
معیار
1200-400 متر
ارتفاع
6 درجه
شیب
شرقی(نواحی نیمه گرمسیری)
جهت دامنه
ماسه سنگ، روانههای بازالت، رسوبات آبرفتی
زمین شناسی
800-500 میلی متر
بارش
24-18 سانتیگراد
دما
50 تا 300 متر
فاصله تا مسیل
رسوبات آبرفتهای و تحول یافته
ساختمان خاک
کمتر از 30 درصد
تراکم پوشش گیاهی

فصل سوم
ویژگیهای جغرافیایی منطقه مورد مطالعه

ویژگیهای طبیعی منطقه

3-1) مقدمه
شهر به عنوان مهم‌ترين مراكز سكونتگاهي انسان و كانون مدنيت، رشد و تعالي علم و فناوري است. اين اصلي‌ترين كانون جمعيتي، همواره تحت تأثير عوامل طبيعي و انساني از درون و برون قرار داشته و اين عوامل باعث توسعه يا افول شهرها بوده است. در شكلگيري سیستمهای شهری عوامل متعددي موثر است كه برخی از آنها عبارتند از: عوامل طبیعی، رژيم سياسي و ايدئولوژي نظام حاكم، تأثیرات اقتصاد ناحيهاي، انقلاب در صنعت و بهرهگيري از تكنولوژي جديد، جريانهاي تاريخي، عامل جمعيتي و…(عمران زاده،80:1387). بنابراین ميتوان گفت كه شهر داراي پيوستگي بالايي بين عناصر خود است كه امكان بررسيهاي جزء به جزء و تكساختي را به صورت کاملاً مستقل، از پژوهشگر ميگيرد، به همين دليل پژوهشگران شهري در تحقيقات خود فارغ از زمينهی مورد نظرشان، هميشه بايد نگاهي به عناصر و ساختارهاي ديگر شهري نيز داشته باشند، تا بدين طريق درصد موفقيت خود در شناخت اين سيستم پيچيده را افزایش داده و به هدف واقعی برنامه‌ریزی شهری که”کوشش اندیشمندانه و سیستماتیک برای به کار گیری منابع و امکانات یک شهر به بهترین و باصرفهترین شکل ممکن جهت ایجاد، حفظ و نگهداری محیط سالم و دل‌پذیر برای شهروندان است، دست یابند. بنابراين ميتوان نتيجهگيري كرد كه لازمهی بررسي دقيق و علمي سيستم شهر، در هر سطح و يا زمينهاي، داشتن رويكردي سيستمي به اين مجموعه و عناصر آن ميباشد که در آن مؤلفههای طبیعی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی، سیاسی، فضایی و… مورد بررسی قرار میگیرد به همين علت در فصل حاضر به موضوع شناخت وضع موجود شهرنورآباد ممسنی پرداخته ميشود تا زمينهی يك بررسي دقيق و جامع را فراهم سازد. هدف از تدوین این فصل، تحت عنوان معرفی منطقهی مورد مطالعه، بررسی مسائل جغرافیایی شهر نورآباد و شناسایی کلی منطقه از دیدگاه جغرافیایی و ارائهی تصویری از خصوصیات و ویژگیهای طبیعی، انسانی ،اقتصادی شهر میباشد. این اطلاعات به ما کمک میکند تا بتوانیم در مطالعه و تحقیق در مورد موضوع تحقیق تخصصیتر وریز بینانهتر عمل کنیم.

3-2) ویژگیهای جغرافیایی-طبیعی منطقه
شهرستان ممسنی در شمال غربی استان فارس بین مدارهای 50 درجه و 45 دقیقه تا 52 درجه و 10 دقیقه طول شرقی و 29 درجه و 37 دقیقه تا 30 درجه و 41 دقیقه عرض شمالی واقع شده است. این شهرستان از شمال و شمال غربی به شهرستان یاسوج در استان کهگیلویه و بویراحمد، از جنوب و جنوب غربی به شهرستان کازرون، برازجان و بندر گناوه و از شرق و شمال شرقی به شهرستان شیراز و سپیدان محدود میشود. شهر نورآباد مرکز شهرستان ممسنی در موقعیت 51 درجه و 32 دقیقه طول شرقی و 30 درجه و 13 دقیقه عرض شمالی قرار گرفته است. ارتفاع این شهر از سطح دریا 900 متر است و حدود 2013 هکتار وسعت شهرستان و 783 هکتار وسعت شهر میباشد ( مهندسین مشاور امکو ایران،1379 : 27 ). شهر نورآباد در کنار جادۀ اصلی شیراز ـ اهواز و به فاصلۀ حدود 97، 110 و 64 کیلومتر به نزدیکترین شهرهای همجوار آن به ترتیب یاسوج، دوگنبدان و کازرون و در منطقه کاملاً جلگهای بکش قرار گرفته است. مرکزیت دادن به شهر نورآباد به دلیل مسائل سیاسی ـ اداری، موقعیت جغرافیایی شهر، تسلط حاکمیت مرکزی، ایجاد خدمات رفاهی و نزدیکی به راههای اصلی ترانزیتی به اکثر نقاط شهرستان میباشد که موجب رشد و توسعۀ چشمگیر شهر در مدت زمانی کوتاه ـ آغاز شهر شدن آن سال 1342 است، شده است. شهرستان نورآباد در سال 1383، دارای 322 آبادی بوده که 222 عدد از این آبادیها دارای سکنه و حدود 100 آبادی دیگر خالی از سکنه میباشد. نقشه شماره 3 – 1 موقعیت شهر نورآباد را در تقسیمات کشور، تقسمات استان٬ و شهرستان ممسنی نشان میدهد.

نقشه 3- 1 : موقعیت جغرافیایی شهر نورآباد ممسنی

ماخذ : سازمان برنامه و بودجه استان فارس

3-3) وضعیت توپوگرافی
در برنامهریزی شهری شناخت شکل ناهمواری از مهمترین مسائل در رابطه با توسعهی فیزیکی شهر میباشد. زیرا ناهمواری منطقه به شکل ویژهای به توسعهی فیزیکی شهر امکان میدهد. برای مثال در مناطق کوهستانی به علت محدود بودن زمینهای هموار، توسعهی اقماری شهر در تنگهها و سایر درهها توسعه خطی شهر امکانپذیر است. همچنین، شهرهای جلگهای، پایکوهی(اعم از شهرهای واقع در مخروط افکنهها و گلاسیها) بسته به نوع ناهمواری توسعه مییابند(محمودی،1373:58). دشت نورآباد حاصل رسوبات آبرفتی ناشی از فرسایش کوههای اطراف است که این ویژگی به همراه شیب ملایم و اختلاف ارتفاع ناچیز، این دشت را به عرصهای جهت انجام فعالیتهای کشاورزی و مسکونی مبدل کرده است، هر چند که باید با توجه به نیازها و استفادۀ صحیح از اراضی کشاورزی، سیاستی جهت جلوگیری از توسعۀ بیرویۀ شهر بر روی زمینهای کشاورزی را مدنظر قرار داد. در مجموع محدودیت توسعه در شهر مورد مطالعه خیلی کم است و از جمله عوامل محدود کنندۀ توسعه در شهر مورد مطالعه وجود دو رودخانه مهم در شمال و جنوب شهر، قرارگرفتن نهرهای متعدد در محدودۀ اراضی کشاورزی و محلات شهر و وجود ارتفاعات متعدد در پیرامون محدودۀ کنونی شهر است که در بسیاری از موارد به دلیل شیب زیاد امکان ساخت و ساز را فراهم نمیسازد. نقشه (3-2) ارتفاع از سطح دریا را در منطقه نشان میدهد.

نقشه3-2: ارتفاع از سطح دریا منطقه

یافتههای تحقیق

3-4). وضعیت شیب منطقه
چنانچه گفته شد شهر نورآباد در دشت نسبتاً مسطحی قرار گرفته است که شیب ملایمی به سمت روخانۀ کتی ـ نارگون در جنوب و جنوب غربی شهر دارد بر این اساس شیب عمومی شهر از شمال به جنوب (به سمت رودخانه) و از شرق به غرب در جهت حرکت رودخانه است. در اطرف این دشت ارتفاعات پراکندهای وجود دارد که عمدتاً با اسامی زیر شناخته میشوند: کوه میرمالکی، کوه محمد امینی، کوه شیرمرد (جنوب) کوه تنگ اژدها، کوه کمسه، کوه سراب بهرام، کوه چشمه انجیر (جنوب شرقی) و کوه گرو، کوه شاه نشین، کوه بزقره (شمال). نقشه 3-3 نشان دهنده وضعیت شیب منطقه را نشان میدهد.
نقشه3-3: شیب منطقه

یافتههای تحقیق

3-5) جهت دامنه:
دامنههای جنوبی بهترین جهت جغرافیایی برای توسعه شهری است و دامنههای شمالی نامناسب ترین جهت جغرافیایی برای توسعه شهری است. در مناطق با آب و هوای معتدل مناسبترین جهت جغرافیایی، دامنه جنوبی است و در مناطق نیمه گرمسیری مناسبترین جهت جغرافیایی، دامنه شرقی است ( مخدوم،205). نقشه جهت دامنه ( نقشه 3-9) نشان میهد که شهر نورآباد با توجه با دارا بودن آب و هوای نیمه گرمسیری، دامنه شرقی مناسب برای فعالیتهای توسعه شهری است.

نقشه3-4:جهت دامنه منطقه

یافتههای تحقیق

3-6) ویژگیهای زمینساختی و تکتونیکی محدودۀ مورد مطالعه
3-6-1) زمینشناسی
ساختارهای عمدۀ زمینساختی شهر نورآباد و اطراف آن، طاقدیسها و ناودیسها و گسلهایی است که ارتفاعات و دشتهای منطقه را بوجود آوردهاند. طاقدیس پسکوهک که در شمالشرقی این منطقه واقع شده است، رشتهکوهی به طول بیش از 37 کیلومتر را تشکیل میدهد که راستایی شمال غربی ـ جنوب شرقی دارد. محور این طاقدیس در چندین نقطه تحت تأثیر گسلهای عرضی قرار گرفته است و در یالهای شرقی ـ غربی سازند مانی پابره ـ کورپی روی سازند سروک را پوشانده است و بالاخره سازند آهکی آسماری در مجاورت سازند اخیر قرار دارد ( مهندسین مشاور امکو ایران، 1379 :42 ). طاقدیس کوزه کوه در جنوب شرقی طاقدیس پسکوهک واقع شده است و در اثر عملکرد گسلهای متعدد، سازندهای قدیمی مانند گچساران رخنمون یافته است. در بعضی نقاط میتوان آثار لایههای برگشته را نیز مشاهده نمود. طاقدیس فهلیان ارتفاعات شمالی شهر نورآباد را تشکیل میدهد. در واقع شهر نورآباد در فاصلۀ کمی از پلانژ محور این طاقدیس واقع شده است. هستۀ این ارتفاعات را سازند آسماری تشکیل میدهد که در محل پلانژ در اثر عملکرد گسلی در راستایی شمالی ـ جنوبی سازند سروک رخنمون یافته است( همان کتاب ، ص 44).
از دیگر

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژگان توسعه شهر، مورفولوژی، ژئومورفولوژی Next Entries پایان نامه با کلید واژگان آبهای زیرزمینی، خلیج فارس، طرح هادی