پایان نامه با کلید واژگان توسعه شهر، تجارت آزاد

دانلود پایان نامه ارشد

اصلي دانست. تانگه ايده اصلي خود را با الهام از موجودات زنده بر تغيير ساختار تک مرکزي شهر، که الگويي مرکزي- شعاعي دارد، به يک “الگوي خطي” استوار مي کند. وي براي طرح پيشنهادي خود اهداف ذيل را مطرح مي نمايد:
1. جايگزيني يک سيستم شعاعي متمايل به مرکز با يک سيستم توسعه ي خطي.
2. تبديل استخوان بندي اصلي شهر ، سيستم حمل و نقل و معماري شهري به يک ارگانيسم واحد.
3. يافتن يک نظام فضايي جديد متناسب با سازمان فضايي شهر و جابجايي جمعيت (پاپلي وهمکار، 112:1382).در سالهاي گذشته در بيشتر موارد، توسعه ي حوزه هاي شهري از شکل ستاره اي آغاز مي شد و بعدها به شکل نزديک به دايره مي رسيد. در سالهاي اخير، ايجاد بزرگراهها، باعث توسعه ي شکل “خطي يا کريدوري” در مسير اين بزرگراهها و گسترش تراکم فشرده اي در سطوح همين کريدورها شده است. (شکوئي، 534:1379)

شکل(2-6) الگوي شهر خطي مأخذ: رهنما و همکار ، 1387 : 23
2-2-7- فرم شطرنجي (گسترده )
شبكه مستطيل شكلي از جاده، اراضي شهر را به بلوكهاي همسان تقسيم كرده و اين وضعيت را ميتوان در هر سو ادامه داد. در وضعيت مطلوب ، نه حدود و ثغوري نياز دارد و نه نقاط مركزي، هر كاربري مي تواند در هر نقطهاي از شهر قرار بگيرد زيرا كليه نقاط، داراي دسترسيهاي برابر است، بجز كنارههاي شهر ، كليه قطعات زمين نيز همشكل ميباشند.هرگونه تغيير و تحول ميتواند در هر نقطه در داخل بافت موجود و يا در مناطق توسعه يافته جديد واقع شود. زمينهاي استاندارد و هم شكل، استفاده از راه حل هاي استاندارد شده را ممكن ميسازد. اراضي را مي توان به سهولت تفكيك نموده و به فروش رساند. جالب توجه است كه شكل شطرنجي به خاطردوهدف كاملاً متضاد مورد توجه قرار گرفته است: يكي به منظور اطمينان از كنترل مركزي و ديگري تحقق جامعهاي كه افراد آن داراي حقوق فردي برابر باشند(كوين لينچ، 1384: 498). اين شكل فاقد مركزيت شهري است و از آنجايي كه توسعه شهري نامحدود خواهد بود رسيدن از نقطهاي به نقطه ديگر مدت زمان زيادي را ميطلبد. براي كوتاه كردن اين بعد مسافت معمولاً محورهاي مورّب بر آن كشيده ميشود كه اين محورها نيز تقاطعهاي نامناسبي را پديد ميآورند (رهنما و همکار، 1387 :24).

شکل(2-7) الگوي شهر شطرنجي مأخذ: رهنما و همکار ، 1387 :24
2-2-8- فرم شبكه محوري باروكي
تركيب اين شكل از يكسري نقاط مهم از نظر نمادي و برجسته از نظر بصري تشكيل شده كه در نقاط مثلثي در سطح شهر پخش شده اند هر دو نقطه بوسيله يك محور ارتباطي به يكديگر وصل شده است و بعنوان يك محور بصري براي مراكز شهري و همچنين بعنوان ايجاد تداوم و هماهنگي بر روي زمين و نماي ساختمانها عمل ميكند. اطراف محورهاي اصلي را اغلب اقشار اجتماعي بالاوفعاليتهاي معتبر و متراكم اشغال ميكنند به اين ترتيب شبكه نامنظم مثلثي شكل با كيفيات خاص، سطح شهر را ميپوشاند. در داخل شبكه ميتوان ساختمانها، خيابانها و كاربريها را تا آنجا كه به مركز شهر و راههاي اصلي لطمه وارد نكند، مستقيما مستقر ساخت ( كوين لينچ، 1384: 499 ).

شکل (2-8)الگوي شبکه محوري باروکي مأخذ : شيعه ، 1381 :82
2-2-9- فرم مشبك ( توري شكل )
مجتمع زيستي كم تراكمي است كه راههاي ارتباطي آن كاملاً عريض و بخش عمده اراضي را فضاهاي باز، مزارع و يا اراضي باير تشكيل ميدهد. كاربريهاي فعال شهري تنها در امتداد جاده ها و در عمق بسيار كمي مستقر ميشوند و بنابراين طرح مشبك در حقيقت نظير شبكههايي از مجتمعهاي خطي و يا شبكه شطرنجي، بزرگ شده است. تراكم فعاليتها آنقدر زياد نيست كه توقف حركت در وروديها و در طول راههاي ارتباطي مسئله مهمي را براي رفت و آمد ايجاد كند. با فدا كردن تراكم فعاليتها و طول رفت و آمدهاي روزانه، آرمان هاي شهر خطي كه همان انعطافپذيري و دسترسي مناسب ميباشد با سهولت بيشتري قابل حصول خواهد بود ( كوين لينچ، 1384 : 501 ).

2-2-10- فرم متمركز( درون گرا)
شهرهاي بسته و كاملاٌ خصوصي دوران اسلامي هستند كه هنوز هم در بعضي نقاط سنتي ديده ميشوند. در اين الگو شکل شهر و اجزاي آن محصور بوده و داراي در و دروازه ميباشند و راههاي ارتباطي محصور و بن بستهاي بسيار تنگ و باريک و سپس وروديهاي خصوصي دارند ( كوين لينچ، 1384 :504 ).

شکل(2-10)الگوي شهر درون گرا مأخذ: رهنماو همکار ، 1387 :25
2-3-پارادايم هاي جديد توسعه شهري
عليرغم وضوح و آشكار شدن معضلات اكولوژيكي ، زيست محيطي و برخي ابهام ها و تضادهاي تئوريك در رابطه با مفهوم چگونگي دستيابي به پايداري شهري وجود دارد كه به پيچيدگي شرايط مي افزايد . در صورتي كه اين چنين جدل هاي تئوريكي مي توانند به عنوان يك خطر بالقوه و يا مانع اساسي در مسير تحقق توسعه پايدار عمل كنند .در اواخر قرن بيستم دو بحث و نظريه اصلي و متضاد براي پايداري شهر ها ارائه گرديد كه عبارتند از :
الف ) نظريه توسعه فرم شهري گسترده (پراكنش و توسعه كم تراكم ) 12
ب) نظريه توسعه فرم شهري فشرده (متراكم كردن و فشرده سازي )13 (مثنوي ،1382: 90)
2-3-1-راهبرد پراكنش شهري
“اسپرال” يا “پراكندگي” اصطلاحي است كه به معناي رشد سريع و پراكنده نواحي متروپل و حتي شهرهاي كوچك است كه در برخي موارد تا نواحي روستايي يا مرز دِه شهر كشيده شده است (مثنوي ،1382 :31)
اشنايدر وبر اصطلاح پراكندگي را در توسعه بسيار كم تراكم خارج از مراكز شهري، بر روي زمينهايي كه سابقه توسعه نداشتهاند،مي داند(سعيدي رضواني،1375 : 9).
ازديدگاهي ديگر، گسترش افقي يا حومهنشيني الگوي نسبتاٌ جديد ي در سكونتگاه هاي انساني است که ناشي از گرد هم آمدن اتفاقي مسكن با تراكم كم و توسعههاي نواري شكل تجاري است که معلول كاربرد وسيع اتومبيل ميباشد (رهنما و همکار، 1387 :31).
با توجه به تعاريف بيان شده اسپرال در يك منطقه شهري حاشيهاي، كه سرعت رشد و توسعه زمينهاي شهري از رشد جمعيت آن منطقه بالاتر و تراكم جمعيت بسيار پاييني دارد ودراثرعدم برنامهريزي صحيح وآگاهانه بوجود آمده است (سعيدي رضواني، 1375 :10).
مبتكر نظريه شهر پراكنده، ملوين وبر در سال 1962 است.وي كه استاد برنامهريزي شهري و منطقهاي دانشگاه كاليفرنيا است اثرات كامپيوتر را بر روي تجارت آزاد از تمركز يافتن در مكانهاي مركزي پيشبيني كرده و ماهيت پراكنده مناطق غير كانوني جديد را مورد توصيف و بررسي قرار داده است. ملوين وبر پيشبيني كرده كه درآينده سكونتگاهاي شهري ،غيركانوني خواهد بود، به اين معنا كه سكونتگاههاي شهري بيشتر داراي گرايش به پراكندگي و متنوع بودن نسبت به گذشته ميباشند. وي شكل ويژهاي را براي شهر آينده توصيف نكرد،اما اعلام كردكه شكل شهر در آينده همگن و متجانس نيست، زيرا هزينهي حمل ونقل و ارتباطات اجازه چنين چيزي را نخواهد داد. بلكه بر عكس شكلگيري و گسترش مراكز با تركيبها و تراكمهاي متفاوت و طيفي از توسعه فشرده تا پراكنده خواهد بود (زياري، 1388 :77 ).
فرم شهري پراكنده عمدتا توسط تئوريسين هاي استراليايي ، آمريكايي و كانادايي دفاع مي شود . حاميان اين نظريه عمدتا از سرمايه داران و صاحبان كارخانجات عظيم اتومبيل سازي ، صنايع وابسته و ساير كالاهاي مصرفي مي باشند و منافعشان بر پايه استفاده از وسايل نقليه شخصي و آزادي عمل در مصرف سوخت هاي فسيلي و مصرف هر چه بيشتر منابع ، مواد و ذخاير طبيعت ،باشعار فراهم آوردن شرايط رفاه و راحتي زندگي شهروندان اين كشور ها مي باشد. ( مثنوي ،1382: 91).
اينگونه شهرها از نظر كيفي و كمي داراي ويژگيهايي ميباشند كه درجدول شماره (2-1) به آن اشاره مي گردد. جدول (2-1) ويژگيهاي شهر پراكنده
رديف
ويژگي هاي كيفي
ويژگي هاي كمي
1
نواحي داراي كاربري واحد
تراكم جمعيتي و ساختماني كمتر
2
فاصله زياد از كاربري هاي خدماتي
سطح بيشتر فضا هاي باز و رها شده
3
معابر عريض و پاركينگ هاي سطحي
نسبت بزرگتر اراضي عمومي به خصوصي
4
محدود بودن دسترسي به ساير نقا ط شهر
قطعات تفكيكي بزرگتر
5
كم بودن گزينه هاي حمل ونقل
مصرف بيشتر آب وانرژي
6
فراهم نبودن يا احداث دير هنگام تاسيسات زير بنايي

7
نبود يا كمبود شديد تعاملات اجتماعي

8
گسسته بودن بافت هاي پراكنده از هم

ماخذ: عباسزادگان و همکار، 1387: 37
استراتژي پراکندگي تابع عوامل مختلفي مي باشد که در ذيل به هريک از آن اشاره مي گردد: (رهنماو همکار، 1387 :44و45)
1-رشد جمعيت در متروپل: در نيم قرن گذشته جمعيت نواحي متروپل از 85 ميليون نفر به 213 ميليون افزايش يافته است. افزايش 150 درصدي با 70 در صد رشد در نواحي حومه و حاشيه شهري هنگامي كه جمعيت شهري تا حد معيني رشد نمود، براي تطابق با تغييرات ، نياز به گسترش بيروني پيدا ميکند .
2-وفور زمين: آمارهاي جمعآوري شده كاربريزمين تنها 2/5 در صد از كشور ايالات متحده را به صورت توسعه يافته مشخص ساخته است. دليل واقع شدن توسعه مسكوني و غير مسكوني در فواصل بيشتر، فراواني و ارزاني زمين ودسترسي آسان ميباشد. در حال حاضر نواحي ساخته شده شهر بدليل توسعه يافتگي تفاوتهاي آشكاري را نمايان ساختهاند.
3-عدم تمركز اشتغال: هزينههاي زمين و توسعه در پيرامون، از مركز شهر كمتر است. سيستمهاي بزرگراهي مدرن سريع، هزينههاي حمل ونقل را پايينتر ميبرد، بنابراين كارخانهها به طور فزايندهاي به حمل و نقل كاميوني و مكانهاي حومه شهري كه دسترسي آسان تري به بزرگراهها دارند، روي ميآورند. همچنين نيروي كار آموزش ديده و ماهرتري وجود دارد كه در ابتدا به دلايل فضا، خلوتي و مطبوعيت به كناره شهر روي آوردهاند. در اين مفهوم نامتمركز بودن شغلي تا حدي به جاي اينكه علت حومه نشيني مسكوني باشد، پيامد آن بوده است. همچنين اين گفته نيز درست است كه اشتغال، مردم بيشتري را به مهاجرت به نواحي حومهاي جذب مينمايد .
4-اولويتهاي مسكن: خانهاي مجزا و امن، همسايگيهاي حومه شهري با علفزارهايي در پسكرانه و يك يا دو ماشين براي رفت و آمد، مدارس عمومي خوب و نزديك، نوعي از زندگي است كه به عنوان روياي آمريكايي شناخته شده است. در واقع اين روياي تمام افراد ميباشد. هنگامي كه ساكنان شهري در طي زمان ثروتمندتر ميشوند، آنها ميتوانند مساكن بزرگتر در نواحي حومه شهري كه قيمت آنها نيز از درون شهر ارزانتر است تهيه نمايند. علاوه بر اين، پيشرفت تكنولوژي سبب شده كه روياي آمريكايي به معناي نوع زندگي روستايي منزوي گونه نباشد و امكان زندگي شهري را در مكاني روستايي به وجودآورد .
5-نابودي مركز شهر: مراكز شهري زماني مكانهايي مطلوب براي زندگي مردم بودند. با رشد جمعيتي و اقتصادي، مسائلي همانند تراكم ترافيك، تخريب زيست محيطي، مساكن بيرونق، كيفيت ضعيف مدارس عمومي، جنايت، فقدان دسترسي به فضاي باز و نابودي زيرساختها در هسته شهر اتفاق افتاد و مركز شهر به سوي نابودي و زوال رفت. در جستجوي زندگي بهتر، طبقات بالا و متوسط به خارج مهاجرت ميكنند.
6-پيشرفت حمل ونقل: اسپرال پديدهاي بر پايه حمل و نقل است. رشد در اكثر شهر ها به طور دائم اتفاق ميافتد اما سازگاري آن با تكنولوژي كيفيت جادهاي و دسترسي وسايل نقليه، اين روند را تسريع نمود. تغييرات از پيادهروي به ترامواي شهري و سپس وسيله نقليه خصوصي و حمل ونقل نوع زندگي انسان را متحول ساخت. ماشينهاي شخصي سفرها را راحتتر، مناسبتر و عمليتر ساختند. علاوه بر اين، بعد از جنگ جهاني دوم، مقررات منطقهبندي بين انواع مختلف كاربري زمين مانند مكانهاي كار، خريد و مساكن تمايز قائل شدند و مردم مجبور شدند براي رسيدن به اين مقاصد جداگانه، به ماشينها متوسل شوند .
7-سياستهاي عمومي دولتها: الگوي توسعه پراكنش شهري تنها موضوعي فردي يا شركتي در ترجيح مكان فضايي نيست. هزاران سياست حكومتي شامل سياستهاي مالياتي، وجوه استهلاكي، مقررات منطقهبندي و كمكهاي مالي ضمني، كمكهاي مالي به توسعه پراكنده و عدم تشويق تلاشها براي باز سازي نواحي شهري، حومه شهري قديميتر و زيرساختها را در بر مي گيرد .
به طور كلي عبارت گسترش پراكنده شهر به دليل مسايلي

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با واژگان کلیدی مصلحت و مفسده، وجود خداوند Next Entries پایان نامه با کلید واژگان شهر فشرده، فرم فشرده، توسعه شهر