پایان نامه با کلید واژگان بررسي، جزيره، پيروزي

دانلود پایان نامه ارشد

بار ديگر حضور اسلام را به نمايش بگذارد. لذا در سال ششم هجرت به قصد انجام عُمره مفرده عازم مکه شد که با ممانعت قريش مواجه و در نهايت با انعقاد قرارداد صلحي به نام صلح حديبيه، زمينه را براي فتوحات بعدي از جمله فتح مقتدرانه مکه فراهم نمود.
فتح مکه، همان فتح و پيروزي است که به دنبال آن فتوحات زيادي براي پيامبر(ص) و مومنان به دست آمد. از اين روست که گاه از آن به مطلق فتح ياد مي شود. خداوند در آيات سوره نصر تبيين مي کند که پيروزي مکه يک پيروزي و فتح تمام عيار بوده است، زيرا زمينه را براي گرايش توده هاي مردم فراهم آورده است، بي آن که هراسي از مشرکان مکه و فشارهاي سياسي، اقتصادي و اجتماعي آنان داشته باشند. در حقيقت فتح مکه، همان فتح قريب و فتح مبيني است که فتوحات بسياري را به دنبال داشته است؛ زيرا شرايط را براي يک دگرگوني تاريخي فراهم آورده است و اسلام توانسته به عنوان يک دين با دولت مقتدر در جزيره حجاز خود را تثبيت نمايد.

بنابراين در فصل اول بعد از بيان اهميت موضوع و هدفهاي تحقيق به بررسي چند منبع اصلي پرداخته و در پايان واژگان کليدي تعريف و تفسير شده است.
در فصل دوم بعد از بررسي موقعيت شبه جزيره عربستان به تاريخ و جغرافياي مکه از زمان حضرت ابراهيم تا ظهور اسلام اشاره شده و در ادامه جايگاه کعبه نزد ملت ها و اديان مختلف، بررسي نام ها و ويژگي هاي کعبه در قرآن ، قسمت هاي مقدس کعبه و… ذکر گرديده است.
در فصل سوم به مکه در دوران اسلامي از ظهور اسلام تا زمان هجرت و از هجرت تا فتح مکه در سال هشتم هجري اشاره شده و واقعه فتح مکه به روشني تبيين شده است.
در فصل چهارم نقش و تاثيرات فتح مکه در توسعه و تثبيت اسلام و نقش يهودي ها و ديگر اديان و نگاه قبائل و موضعگيري آنها و تغييراتي که از فتح مکه تا رحلت پيامبر اکرم(ص) از نظر وسعت و موقعيت جغرافيايي مکه صورت گرفته است را مورد بررسي قرار داده است.

فصل اول
كليات تحقيق

1-1. بيان مسأله:
به اعتقاد غالب مورخين، فتح مکه به عنوان نقطه عطفي در تاريخ اسلام مطرح مي باشد. تا پيش از هجرت پيامبر اکرم (ص) به مدينه، گستره ي دين اسلام محدود به افرادي چند بوده و حفظ و بسط آن منوط به تطابق با شرايط سخت و پيچيده اي بوده. پس از هجرت پيامبر اکرم(ص) از مکه به مدينه نداي اسلام در محدوده شبه جزيره عربستان، گستره قابل ملاحظه اي يافته و به مرور زمان و با پيروزي هاي تاريخي مسلمين بر کفار و مشرکين، حوزه اثر اسلام در محدوده ي اين شبه جزيره بيش تر نيز مي شد. ليکن پس از لشکر کشي مسلمين به رهبري پيامبر اعظم (ص) به مکه و فتح اين شهر به نحوي که در کتب مختلف تاريخي به تفضيل شرح داده شده است، حوزه نداي اسلام نيز ديگر محدود به شبه جزيره عربي نبوده و قطعاً ديگر ممالک آن دوران نيز از اخبار اين حوزه با خبر بوده اند. فتح مقتدرانه مکه توسط لشکريان اسلام، موجب گرديد که اين مقطع حساس در تاريخ اسلام به عنوان نقطه عطفي به حساب آورد و همواره از آن به عنوان سرمنشاء و خاستگاه بسياري از فتوحات آتي اسلام و سرآغاز نمادي از تمدن که در آينده به عنوان تمدن اسلام شهرت يافت ياد گردد.
2-1. اهميت و ضرورت انجام تحقيق:
از آن جا که فتح مکه با امداد هاي غيبي الهي و با تدبير پيامبر اکرم و توکل و ايمان مسلمانان و رشادت قواي نظامي به پيروزي رسيد، نقطه عطفي در تاريخ اسلام مطرح مي باشد. چرا که بايد توجه داشت، فتح مکه، همان فتح و پيروزي است که به دنبال آن فتوحات زيادي براي پيامبر(ص) و مومنان به دست آمد. از اين روست که گاه از آن به مطلق فتح ياد مي شود. خداوند در آيات سوره نصر تبيين مي کند که پيروزي مکه يک پيروزي و فتح تمام عيار بوده است، زيرا زمينه را براي گرايش توده هاي مردم فراهم آورده است، بي آن که هراسي از مشرکان مکه و فشارهاي سياسي، اقتصادي و اجتماعي آنان داشته باشند. در حقيقت فتح مکه، همان فتح قريب و فتح مبيني است که فتوحات بسياري را به دنبال داشته است؛ زيرا شرايط را براي يک دگرگوني تاريخي فراهم آورده است و اسلام توانسته به عنوان يک دين با دولت مقتدر در جزيره حجاز خود را تثبيت نمايد.
اگر چه ابعاد گسترده فتح مکه موجب شده است که اين فتح را زمينه ساز ديگر فتوحات اسلام قلمداد نمايند ليکن در متون تاريخي عمومي به بررسي دقيق اين عوامل زمينه اي پرداخته نشده و به درستي مشخص نشده است که چه عواملي از فتح مکه، در فتوحات آتي اسلام اثرگذار بوده است. از اين رو ما در اين تحقيق در پي آن هستيم که به بازخواني فتح مکه پرداخته و اين پيروزي عظيم را از زواياي مختلف مورد تجزيه و تحليل قرار دهيم.
3-1. پيشينه تحقيق:
بررسي هاي انجام گرفته نشان دهنده آن است که مورخين از فتح مکه به عنوان يکي از بزرگترين منشاء تحول و تمدن اسلامي و نقطه عطفي در تاريخ اسلام ياد مي کنند، لذا کتب مختلفي در مورد فتوحات صدر اسلام و غزوات پيامبر اکرم(ص) به رشته تحرير در آمده است که آثار مربوط به فتح مکه از برجستگيهاي خاصي برخوردار است چرا که فتح مکه در اواخر سالهاي عمر پيامبر(ص) و معمولا در زمان تثبيت اسلام در شبه جزيره عرستان به وقوع پيوست لذا مورخين خصوصا مورخين شيعه از فتح مکه به عنوان يک سکوي پرتاب براي گسترش و بسط اسلام ياد مي کنند بنابراين در ذيل به برخي از آثار مربوطه اشاره مي کنيم.
1- تاريخ مفصل عَرب قبل از اسلام، اثر دکتر جواد علي، ترجمه دکتر محمد حسين روحاني، در اين کتاب ضمن اشاره به جاهليت و مآخذهاي تاريخي جاهلي به طبيعت و موقعيت جغرافيايي جزيره العرب پرداخته و روابط اعراب با ساير اديان و طبقات اعرابي را مورد بررسي قرار داده و به جايگاه مکه و فتح آن در گسترش اسلام اشاره کرده است.
2- تاريخ تمدن اسلام، تاليف جرجي زيدان، ترجمه علي جواهر کلام، در اين کتاب که يکي از منابع مهم تاريخي مي باشد به تمدن عرب پيش از اسلام و در زمان اسلام و پيدايش دولت اسلامي اشاره شده است. در ادامه به بحث ثروت دولت هاي اسلامي و علت هاي پيدايش و از دست رفتن ان ثروت ها و وضع حکومت در زمان پيامبر اسلام(ص) و جنگ ها و غزوات مختلف آن حضرت و علت هاي پيروزي پيامبر اسلام(ص) در فتوحات مختلف و وضع حکومت خلفاي راشدين، امويان، عباسيان، امويان اندلس، فاطميان و سياست هريک در استحکام مباني فرمانروايي و رفتار انان با مردم پرداخته است. وي در پايان، نظامات اجتماعي و طبقات مردم و عادات و رسوم اجتماعي و زندگي خانوادگي و تمدن و تجمل و آثار عمران در ممالک و شهرها و دستگاه فرمانروايان اسلامي مورد بررسي و تحليل قرار داده است.
3- تاريخ ايران بعد از اسلام، تاليف دکتر عبدالحسين زرين کوب، در اين کتاب بعد از مآخذشناسي تاريخ اسلام و ايران به موقعيت اسلام و مکه در مهد اشاره کرده، موقعيت جزيره العرب و اعراب بدوي را مورد بررسي قرار داده است. همچنين به جايگاه مکه درگسترش اسلام و دعوت پيامبر اکرم(ص) اشاره کرده، فتوحات و غزوات اسلام را تا حجه الوداع مورد تحليل قرار داده و در پايان به نقش اعراب در ايران نيز پرداخته است.
4- تاريخ پيامبر اسلام، تاليف دکتر محمد ابراهيم آيتي، اين کتاب ضمن بررسي زندگاني اجداد رسول خدا(ص)، مناصب قريش مقارن ظهور اسلام و مبادي تاريخ عرب عدناني و قريش مورد بررسي قرار داده است و در ادامه به تحليل زندگاني رسول اکرم(ص) پرداخته و حوادث مهم دوران نوجواني آن حضرت تا بعثت را مورد کنکاش قرار داده است. همچنين حوادث، غزوات و سيريه هاي حادث شده از سال اول هجرت تا رحلت پيامبر اکرم(ص) را به تفکيک سال مورد تحليل و بررسي قرار داده که در غزوات سال هشتم به تفضيل به تحليل غزوه فتح مکه و اتفاقاتي که در اين غزوه پيش آمده پرداخته و سريه هاي پس از فتح مکه که به دنبال آن اتفاق افتاده را مورد تحليل و بررسي قرار داده است.
5- فروغ ابديت، تاليف جعفر سبحاني، در جلد دوم اين کتاب به تجزيه و تحليل کاملي از زندگاني پيامبر اکرم (ص) پرداخته و بطور مفصل جنگ هاي صدر اسلام را مورد بررسي قرار داده، همچنين مسائل مربوط به فتح مکه و مقدمات و ماخرات آن را مورد تجزيه و تحليل در آورده است.
6- تاريخ اسلام (از پيدايش عرب تا پايان خلافت عثمان)، تاليف سيدهاشم رسولي محلاتي، در اين کتاب ضمن بررسي موقعيت شبه جزيره عربستان، زندگاني رسول خدا(ص) از ولادت تا نوجواني و ازدواج تا بعثت و همچنين هجرت آن حضرت تا رحلت را مورد بررسي قرار داده و به وقايع مهم سالهاي بعد از هجرت از جمله فتح مکه اشاره کرده است.
7- تاريخ تحليلي اسلام، تاليف سيد جعفر شهيدي، در قسمت ابتدايي کتاب به موقعيت جغرافيايي عربستان و اوضاع اجتماعي، سياسي آن پيش از اسلام، در هنگام ظهور اسلام و زندگاني پيامبر(ص) و حوادث بعد ازهجرت و غزوات پيامبر(ص) را مورد تحليل تاريخي قرار داده است.
8- تاريخ سياسي اسلام (سيره رسول خدا)، تأليف رسول جعفريان، اين کتاب به زبان اردو است، که ضمن بيان گوشه‌هايي از تاريخ صدر اسلام، به تشريح سيره پيامبر(ص) در ابعاد مختلف تبليغي، اخلاقي، اجتماعي، سياسي و نظامي مي‌پردازد و شيوه آن حضرت براي دعوت مشرکان به دين اسلام و روي آوردن به عبادت الهي به جاي عبادت بت‌ها را بررسي تاريخي مي‌کند. نگارنده در مقدمه ابتدا به بحث درباره اوضاع عرب جاهليت از لحاظ سياسي، اجتماعي، فرهنگي و… پرداخته و مفهوم جاهليت را در لغت و اصطلاح بررسي کرده است. وي از جنبه زماني و مکاني چهل سال قبل از بعثت پيامبر اسلام را دوران جاهليت ناميده، که اين مطلب از ديدگاه فرهنگ قرآني مردود است، زيرا مردم ايران و روم که در آن عصر جزو اعراب نبودند، از نظر فرهنگ قرآن کريم مردمان دوره جاهليت ناميده شده‌اند. نويسنده به مرکزيت شبه جزيره عربستان در زمينه مسايل تجاري و همچنين محوريت عبادي آن به دليل وجود خانه خدا در آن و تقدس کعبه اشاره کرده و اوضاع مکه در آن دوران را وصف مي‌کند. در فصل دوم اعتقادات ديني و شريعت عملي مردم جزيره‌العرب مانند شرک و بت‌پرستي، مسيحيت، يهوديت و حنفيت بررسي، تاريخي گرديده و حالات و اوضاع ديني پيامبر اسلام (ص) در آن زمان از جهت عبادي بيان شده است. نويسنده در ادامه زمينه‌هاي حيات وحياني رسول خدا ( تا قبل از بعثت در غار حرا) دوران تحنّث را بيان کرده و پيشينه اخلاقي آن حضرت را براي مردم زمان جاهليت و داشتن خصلت‌هاي ممتاز انساني تشريح مي‌کند. در فصل سوم اوضاع فرهنگي شبه جزيره عربستان مقارن با عصر بعثت، جهل مفرط مردم و اهميت دادن دين اسلام به علم و دانش بيان مي‌شود. برخورد پيامبر اسلام(ص) با مشرکان قريش در مکه در دوران رسالت به رغم فشارهاي آنان، مهاجرت مسلمانان به حبشه و دشمني‌هاي قريش با رسول خدا، و تحليل پيروزيهاي اسلام، از ديگر مطالب کتاب مذکور محسوب مي‌شود.
9- سيره صحيح پيامبر اعظم (ص) ترجمه كتاب الصحيح من سيره النبي الاعظم (ص) تأليف علامه سيدجعفر مرتضي عاملي با ترجمه دكتر محمد سپهري. در اين كتاب سيره نبي مكرم اسلام (ص) مورد بحث و بررسي قرار گرفته است به شكلي كه در جلد هفتم اين كتاب به برخي سريه هاي پيامبر (ص) اشاره كرده و سريه ذات السلاسل و چند سريه و حادثه ديگر در تاريخ زندگاني پيامبر اسلام را تحليل نموده است. همچنين به طور مفصل مباحث مربوط به فتح مكه و مسائل مختلف قبل و بعد از آن و اقدامات بي ثمر قريش و چگونگي حركت سپاه اسلام به مكه و برنامه تاكتيكي پيامبر(ص) براي فتح مكه و حوادث و سريه هاي بعد از آن مورد بحث و تحليل قرار داده است.
4-1. جنبه جديد بودن:
مورخين به طور مفصل ابعاد مختلف فتح مکه و چگونگي حادث شد

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژگان مسجد الحرام، حجرالاسود Next Entries پایان نامه با کلید واژگان فتح الفتوح