پایان نامه با کلید واژگان اوراق قرضه، بین النهرین، حکومت اسلامی، جمهوری خواهی

دانلود پایان نامه ارشد

و را مبطل، ضدقهرمان و وابسته جلوه مي‌دهد. مصدق در رويارويی با مخالفانی که با سلاح توطئه و خرابکاری علنی به ميدان آمده بودند، از راه روش سياسی خود عدول نکرد. او اصرار داشت با قانون شکنان نيز به زبان قانون سخن بگويد، و در رويارويی با بيرحم ترين دشمنان دموکراسی، همچنان “دموکرات” باقی بماند و با سرکوب کردن مخالفان و دست زدن به روشهای غيرقانونی و غيراخلاقی سر سازگاری نداشت، اما با مخالفانی رويارو بود که در تب و تاب فرو شکستن او از هيچ راه و روشی فروگذار نمی کردند و خود را به هنجارهای قانونی و اخلاقی مقيد نمی ديدند. مصدق نتوانست در کوتاه مدت اهداف بلندپروازانه اش را محقق سازد اگرچه دوران نخست وزیری اش بی شک از زمان مشروطه بدین سو، درخشان ترین دوره برای رشد جامعه مدنی ایران و دموکراسی پارلمانی بود.

کاشانی
آيت‎ ا… كاشاني مبارزه با انگلیس را در عراق شروع کرده بود و برای دستگیری اش جایزه تعیین کرده بودند در سال 1299 در جنگ با انگلیس در بین النهرین شرکت نمود و پدرش که یک روحانی سرشناس بود یک سال قبل از آن در جریان اغتشاشات بین النهرین به قتل رسید. در پی کنفرانس سن رمو و قرارداد سور اماکن متبرکه نجف و کربلا از حیطه حکومت عثمانی خارج و به دست انگلیس افتاد که باعث دشمنی بیشتر کاشانی با انگلیس شد.کاشانی در همان سال به ایران فرار کرد و با علمای مهم تهران از جمله بهبهانی و طباطبایی و آشتیانی و مدرس ارتباط برقرار کرد. مدرس که مخالف رسیدن به قدرت مطلق رضاخانی بود دستگاه مذهبی هم به خاطر ترس از تجددطلبی و کاهش نفوذ مذهب ، مخالف جمهوری خواهی رضاخان بودند کاشانی تظاهراتی جلوی در مجلس بر پا کرد که به استعفا و عقب نشینی موقت و تاکتیکی رضاخان منجر شد. اما رضا خان با علمای قم و عتبات آشتی کرد و علما هم با وی همراه شدند مدرس و مصدق بی یار شدند وکاشانی و سید ابوالحسن حائری زاده در مجلس مؤسسان به رضا شاه و تغيير سلطنت قاجاريه به پهلوي رای دادند16 و کاشانی تضمین می‌کند که سلطنت پهلوی از طریق اولاد پسر ادامه خواهد یافت ،‌ بر طبق گفته سید رضا زنجانی علیه مدرس و برای پهلوی میتینگی نیز برگزار کرده17 و در حمایت از سلطنت رضاخان نطق پرشوری در مجلس ایراد نمود. خود طرفداران کاشانی هم ادعا نکردند که وی علیه رضا شاه فعالیت می کرده.
در دهة‌ 1320 ش جاي پاي او را بعنوان يك چهرة‌ مبارز در بيشتر رخدادهاي سياسي روزگار خود مي‎توان يافت ؛ پایگاه عملیاتی او و اقداماتش با اتحاد سنتی بازار- روحانیت ارتباط داشت و با اشاره او تجار بازار و اصناف و لوطی ها ی محلات جنوب تهران به خیابان ها سرازیر می شدند یا اعتصاب می کردند. پس از جنگ جهاني دوم، نيروهاي استعماري، آيت الله كاشاني را به بهانه ي همكاري با آلماني ها دستگير و 28 ماه تمام در اراك، كرمانشاه و رشت زنداني نمودند .هیئت حاکمه مذهبی به تبعید کاشانی اعتراض نکرد و حتی مجمعی در قم تشکیل و فعالیت سیاسی علما را ممنوع اعلام کرد.18 وي بار ديگر در زمان نخست وزیری قوام السلطنه در خرداد 1324به جرم دامن زدن به ناآرامی های اسلام گرایان ، که ترور احمد کسروی را رقم زده بودند دستگير و 22 ماه تمام در بهجت‌آباد قزوين تبعيد شد و ۱۸ ماه در آنجا بسر برد.19 براي بار سوم، وي در دولت محمد ساعد در سال 1327 بعداز ترور نافرجام شاه بازداشت شد و پس از چند روز كه در قلعه ي فلك الافلاك خرم آباد زنداني بود، به كشورلبنان تبعيد گرديد. وی در اول بهمن 1327 طی اطلاعیه ای خواستار لغو امتیاز نفت شده بود20و در تبعید طی بیانیه ای علت بازداشت و تبعیدش را همین موضوع و اقدام علیه سیاست استعماری انگلیس دانست.21 برخی مولفین هم شروع تبلیغات گسترده علیه کشور نوپای اسرائیل از سوی وی و گروهی از روحانیون تندرو در قم و تهران را عامل تبعید می دانند. مراجع قم هيچ اعتراضي به تبعيد آيت‎ ا… كاشاني نكردند و همزمان با آن بيش از پيش از امور سياسي فاصله گرفتند.22 براي بار چهارم، در سال 1334 و پس از دستگيري فدائيان اسلام، به عنوان دخالت در قتل سپهبد رزم آرا دستگير و در معرض محاكمه و اعدام قرار گرفت كه بر اثر دخالت مقامات روحاني به ويژه آيت الله بروجردي آزاد گرديد. 23
شروع سال 1330، سرآغاز ظهور قدرت سياسي كاشاني در عرصه كشوري است و مبارزه علیه نفود غرب بویژه انگلیس ، در صدر هدف های وی قرار داشت و اهمیت و اعتبار کاشانی هم از این لحاظ یود که وی یک روحانی ملی گرا و ضد استعمار بود. با نخست‌وزیری مصدق، طی پیامی که برای او فرستاد، مصدق را «برادر لایق و دانای» خود نامید.24 آیت الله کاشانی پلی بود برای اتصال مصدق به روحانیت و در طول 20 ماه نخست وزیری مصدق ، کاشانی 15 بار به ملاقات مصدق رفته و مصدق نیز 3 بار کاشانی را ملاقات کرد .ملاقات اول در 5 اردیبهشت 1330 در تجریش بود مصدق در صحبت های خود کاشانی را “آقا” می گفت (آقا فلان پیام را دادند) و کاشانی هم وی را “جناب آقای دکتر مصدق” می گفت قطعا اختلاف میان این دو شخصیت تاریخی همه ی تقصیر نه با مصدق و نه با کاشانی بود اما می توان گفت کاشانی آن زمان که به طور علنی شروع به مخالفت با مصدق نمود ، تصور نمی کرد که این مخالفتها به برقراری دیکتاتوری شاه بینجامد.

گفتمان کاشانی ، بروجردی ، مصدق و فداییان
پس از ترور رزم‌آرا و افزايش قدرت محور مصدق- كاشاني در صحنه كشوري، گفتمان كاشاني در مورد ضرورت مبارزه با مفاسد اخلاقي و اجتماعي نخست در گفت‌وگوهاي خصوصي وسپس در محافل عمومي تغيير مي‌يابد. سوالي كه مطرح مي‌شود، اين است كه چرا كاشاني كه تا اواسط بهمن 1329، طرفداران خود را براي ريشه‌كن كردن آنچه او مفاسد اخلاقي مي‌شمارد به قيام ترغيب و تشويق مي‌كرد، از خرداد 1330 مبارزه با اين مفاسد را تا اطلاع ثانوي رسماً تعطيل اعلام مي‌كند… داده‌هاي مهمي كه در اين سه ماه تغيير مي‌يابند، عبارتند از قتل رزم‌آرا توسط فدائيان، ملي شدن صنعت نفت، بر سر كار آمدن دولت مصدق يا كسب قدرت توسط محور مصدق- كاشاني و اختلاف، جدايي و دشمني ميان كاشاني و فدائيان اسلام.
بنا به روايتي ، واكنش مصدق به برخي پيشنهادات در مورد اعمال و اجراي سياست‌هايي كه ريشه در اعتقادات مذهبي داشتند، قاطع بود. طاهر احمدزاده به نقل از حاج مهدي عراقي مي‌نويسد كه پس از روي كار آمدن دولت مصدق، نواب صفوي پيشنهادي چهار ماده‌اي توسط عراقي نزد مصدق مي‌فرستد. نواب صفوي از مصدق مي‌خواهد كه؛ نماز جمعه در ادارات و وزارتخانه‌ها اجباري گردد، حجاب در سرتاسر كشور اجباري اعلام شود، مشروبات الكلي ممنوع گردد و كارمندان زن از ادارات اخراج شوند.25مصدق پاسخ مي‌دهد كه برنامه حكومتي او كه به مجلس ارائه شده است، تنها براساس دو ماده؛ اجراي قانون ملي شدن صنعت نفت و اصلاح قانون انتخابات، استوار مي‌باشد. در همان زمان، خبرنگاري ديگر از كاشاني مي‌پرسد، “هدف اصلي نهضت مذهبي كه حضرت آيت‌الله رياست آن را دارند در وضع فعلي چيست؟” كاشاني در پاسخي نه چندان صريح و شفاف در واقع مي‌گويد، فعلاً دفع شر انگلستان مورد نظر است!26 نواب در هنگام زندانی شدن کاشانی در قلعه فلک الافلاک به وی نوشت ، مصدق و یاران او طرفدار احکام و حکومت اسلامی نیستند ، کاشانی در جواب وی گفتند« پشت سر اینها که نمی خواهیم نماز بخوانیم ، اینها می روند نفت را ملی کنند» ، این نشان می داد که اختلافاتی که در آینده ای نزدیک بین کاشانی و مصدق روی می دهد بر سر مسائل اعتقادی نبود
جهت دلگرم كردن جوانان اصول‌گرايي كه به گفتمان مذهب محور زمستان 1329 او دلبسته بودند، كاشاني در تابستان 1330، وعده مي‌دهد كه، “بعد از خاتمه قضيه نفت دكتر مصدق را وادار خواهيم كرد چند لايحه به مجلس بدهد كه يكي موضوع زن‌ها و ديگري لايحه مسكرات مي‌باشد. كاشاني بر اين امر واقف بود كه در كوران جريانات سياسي، مجبور بود وقت و نيروي خود را صرف حساس‌ترين و مهم‌ترين مسائلي كند كه هم پي آمدهاي عمده و بلندمدت تاريخي در كشور داشتند و هم استمرار حضور او را در قدرت تضمين مي‌كردند. كاشاني از طرح لايحه مسكرات در دور اول- دي و بهمن 1330- به وجد نمي‌آيد و در تائيد و تكريم آن اعلاميه‌اي صادر نمي‌كند. وی در جواب سؤال برخی طرفدارانش مبنی بر آنکه چرا قبل از مصدق عقیده داشتید که باید زنها از ادارات اخراج شوند و اما چرا اکنون اقدامی انجام نمی دهید، پاسخ داد فعلا قضیه نفت در پیش است، هیچ اقدام دیگری صالح نیست، چون اکنون در حدود 000/10نفر زن در ادارات کار می‌کنند، اینها هر کدام چند نفر بسته و قوم خویش دارند، اگر آنها را اخراج کنیم، عده زیادی ناراضی ایجاد خواهند شد.27عكس‌العمل فدائيان اسلام به اين چرخش مواضع كاشاني قابل پيش‌بيني بود. در 8 دي‌ماه 1330، مامور ويژه شهرباني از جلسه فدائيان اسلام گزارش داد كه سه تن از سخنرانان اين مراسم، شيخ صادقي، سيدهاشم حسيني و واحدي به شدت به نظرات كاشاني در مورد اوراق قرضه، دخالت زنان در امور اجتماعي و همكاري آنها با مردان حمله كرده‌اند.28 مصدق، برای خروج از بن بست مالی، در روز اول دی 1330، اقدام به انتشار اوراق قرضه ملی کرد29 و کاشانی در اعلامیه ای از مردم خواسته بود در خرید اوراق قرضه ملی سهیم شوند30 و در پیامی رادیویی با استناد به آیات قرآن، خرید اوراق قرضه ملی را جهاد ملی و انفاق فی سبیل الله دانست و از مردم خواست تا ضمن حفظ وحدت خویش با خريد اوراق دولت را ياري نمايند31 و این حمایت از دولت مصدق در برابر تحریم انگلیس بود. برخی علما در شهرستانها هم با شریک شدن در خرید اوراق ، مردم را به این کار تشویق کردند از جمله آنها آیت الله سید نور الدین شیرازی بود که خرید قرضه ملی را از اقسام جهاد دانست.32
موضع‌گيري كاشاني در مورد آنچه كه او در سال 1329، مفاسد اخلاقي و اجتماعي مي‌خواند، در سال 1331، دچار چرخشي كاملاً جديد شد. در سال 1329، كاشاني حامي و طرفدار پرو پاقرص منع پخش ساز و آواز از راديو، حضور خانمها در ادارات، بي‌حجابي و مسكرات بود. خانه او كانون حمله به اين منهيات بود. مي‌توان ادعا كرد كه در سال 1330 كاشاني نخست نسبت به اين موارد و مسائل بي‌تفاوت مي‌شود ، سپس پرداختن به اين امور را خارج از وظايف ديني مي‌داند اما از سال1332 كه محور مصدق- كاشاني از هم مي‌پاشد و قدرت از كف كاشاني خارج مي‌شود، كاشاني در اپوزيسيون، بار ديگر به گفتمان خود براساس راست‌كرداري مذهبي، جهت تهييج طرفدارانش رجعت مي‌كند. مي‌توان ادعا كرد كه تعريف دينداري نزد كاشاني به قرائت او از موقعيت سياسي‌اي كه در آن قرار داشت قائم بود.
چهار روز پس از اتمام رأي‌گيري، براي انتخاب نمايندگان مجلس دوره هفدهم تهران، آقاي فروزان كفيل وزارت دارايي لايحه “منع فروش و شرب نوشابه‌هاي الكلي” را در هفت ماده تقديم مجلس سنا كرد. اين لايحه پاسخي مثبت به يكي از اهداف و خواست‌هاي عمده آيت‌الله بروجردي و ساير روحانيون و نيروهاي مذهبي بود.33 تقريباً يك سال پس از اينكه مجلس سنا لايحه منع مصرف و فروش مشروبات الكلي را عملاً بايگاني نمود و جهت تكميل به دولت بازگرداند، در 12 بهمن 1331، 16 نفر از نمايندگان مجلس دوره هفدهم، مجدداً ماده واحده‌اي به نام “طرح منع تهيه و مصرف نوشابه‌هاي الكلي” را به مجلس بردند.
همزمان با مذاكرات مجلس در مورد لايحه منع مسكرات، مجلس نظر آيت‌الله بروجردي را در مورد اين لايحه دريافت كرد. بروجردي “تاكيد اكيد” كرد كه نمايندگان مجلس نبايد در مورد اين “حكم مهم اسلامي سستي و مسامحه فرمايند.” بروجردي اعلام نمود كه از تمام آقايان نمايندگان و “دولت جناب آقاي دكتر مصدق” انتظار دارد كه “بدون وفقه و ترديد اين حكم عظيم اسلامي را اجراء فرمايند…” كاشاني با دولت مصدق اتمام حجت كرد كه “بر دولت وقت لازم است كه جداً از تهيه كردن و مصرف نمودن نوشابه [الكلي] در مملكت، جلوگيري به عمل آورد و خصوصاً ترتيبي اتخاذ كند كه مشروبات به صورت قاچاق در بين مردم راه پيدا

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژگان مردم سالاری، ملی گرایی، محله سنگلج، وزارت خارجه Next Entries پایان نامه با کلید واژگان قانون اساسی، نهضت مشروطه، نمایندگی مجلس، عدالت اجتماعی