پایان نامه با کلید واژگان امر به معروف

دانلود پایان نامه ارشد

شريف مفاتيح ايشان به رحمت الله و خزينه دار رحمت حق موصوف گرديده اند: « السَّلامُ عَلَيْكَ يَا رَحْمَةَ اللَّه ، سلام بر تو اي رحمت خدا» (ص450) « وَ خَازِنِ الرَّحْمَة، و خزينه دار رحمت حق» (ص451). در زيارت مخصوص امام هادي عليه السلام، ايشان جايگاه رحمت پروردگار معرفي شده اند: « اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى سَيِّدِنَا مُحَمَّدٍ وَ أَهْلِ بَيْتِهِ وَ صَلِّ عَلَى عَلِيِّ بْنِ مُحَمَّدٍ … وَ مَحَلِّ رَحْمَتِك، خدايا درود فرست بر آقاي ما محمد و خاندانش و درود فرست بر علي بن محمد آن … محل رحمتت» ‏(ص488). در دعاي افتتاح امام حسن و امام حسين عليهما السلام به «دو سبط پيامبر رحمت» ياد شده اند21 : «وَ صَلِّ عَلَى سِبْطَيِ الرَّحْمَةِ وَ إِمَامَيِ الْهُدَى الْحَسَنِ وَ الْحُسَيْن، و درود فرست بر دو سبط (پيامبر) رحمت و دو پيشواي هدايت حسن و حسين» (ص708). مقام معصومين عليهم السلام مقامي است که جناب ميرزا جواد آقا ملکي تبريزي رحمت الله عليه در کتاب اسرار الصّلاة (1378) درباره آن مي فرمايند: « وصول جز به فناء عبد و برداشته شدن تمام حجاب‏هاي ظلماني و نوراني كه بين بنده و خدا هست ميسر نمي‏شود و دستيابي باين مرتبه براي بنده ممكن نيست مگر اينكه خود را از جميع عوالم و اسماء و اوصاف آن خالي و فارغ گرداند، در اين هنگام است كه براي ظهور اسماء ذات اقدس حق كه در حيطه لفظ جلاله هست عموما، و ظهور اسمائي كه در حيطه رحمان و رحيم است خصوصا، اهليت پيدا ميكند، و در چنين شرايطي است كه بنده، حقايق اين اسماء را در خود محقق مي‏بيند، و لوح جامع، و مظهر اسماء خداوندي مي‏گردد چنانكه در وصف رسول خدا صلّي اللّه عليه و آله آمده است كه آن حضرت رحمة للعالمين22، و خليفة اللّه، و معلم ملائكة و انبياء است‏» (ص360).
براي اين که انسان ها به مقام کمال و قرب الهي نزديک شوند و رحمت الهي را به خلق انعکاس دهند و نفس ايشان ارتقاء يافته و تهذيب شود آموزه هاي بسياري در مفاتيح وجود دارد و به بشر آموزش داده مي شود که براي ديگران خير و رحمت و نيکي طلب نمايد. در دعاي حضرت مهدي عجل الله تعالي فرجه الشريف به مسلمانان، زيباترين دعاها به همة اقشار جامعه صورت مي گيرد: « بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيم ‏اللَّهُمَّ ارْزُقْنَا تَوْفِيقَ الطَّاعَةِ وَ بُعْدَ الْمَعْصِيَةِ وَ صِدْقَ النِّيَّةِ وَ عِرْفَانَ الْحُرْمَةِ وَ أَكْرِمْنَا بِالهُدَى وَ الاسْتِقَامَةِ وَ سَدِّدْ أَلْسِنَتَنَا بِالصَّوَابِ وَ الْحِكْمَةِ وَ امْلَأْ قُلُوبَنَا بِالْعِلْمِ وَ الْمَعْرِفَةِ وَ طَهِّرْ بُطُونَنَا مِنَ الْحَرَامِ وَ الشُّبْهَةِ وَ اكْفُفْ أَيْدِيَنَا عَنِ الظُّلْمِ وَ السِّرْقَةِ وَ اغْضُضْ أَبْصَارَنَا عَنِ الْفُجُورِ وَ الْخِيَانَةِ وَ اسْدُدْ أَسْمَاعَنَا عَنِ اللَّغْوِ وَ الْغِيبَةِ وَ تَفَضَّلْ عَلَى عُلَمَائِنَا بِالزُّهْدِ وَ النَّصِيحَةِ وَ عَلَى الْمُتَعَلِّمِينَ بِالْجُهْدِ وَ الرَّغْبَةِ وَ عَلَى الْمُسْتَمِعِينَ بِالاتِّبَاعِ وَ الْمَوْعِظَةِ وَ عَلَى مَرْضَى الْمُسْلِمِينَ بِالشِّفَاءِ وَ الرَّاحَةِ وَ عَلَى مَوْتَاهُمْ بِالرَّأْفَةِ وَ الرَّحْمَةِ وَ عَلَى مَشَايِخِنَا بِالْوَقَارِ وَ السَّكِينَةِ وَ عَلَى الشَّبَابِ بِالْإِنَابَةِ وَ التَّوْبَةِ وَ عَلَى النِّسَاءِ بِالْحَيَاءِ وَ الْعِفَّةِ وَ عَلَى الْأَغْنِيَاءِ بِالتَّوَاضُعِ وَ السَّعَةِ وَ عَلَى الْفُقَرَاءِ بِالصَّبْرِ وَ الْقَنَاعَةِ وَ عَلَى الْغُزَاةِ بِالنَّصْرِ وَ الْغَلَبَةِ وَ عَلَى الْأُسَرَاءِ بِالْخَلاصِ وَ الرَّاحَةِ وَ عَلَى الْأُمَرَاءِ بِالْعَدْلِ وَ الشَّفَقَةِ وَ عَلَى الرَّعِيَّةِ بِالْإِنْصَافِ وَ حُسْنِ السِّيرَةِ وَ بَارِكْ لِلْحُجَّاجِ وَ الزُّوَّارِ فِي الزَّادِ وَ النَّفَقَةِ وَ اقْضِ مَا أَوْجَبْتَ عَلَيْهِمْ مِنَ الْحَجِّ وَ الْعُمْرَةِ بِفَضْلِكَ وَ رَحْمَتِكَ يَا أَرْحَمَ الرَّاحِمِينَ ، به نام خداوند بخشنده مهربان خدايا روزي ما کن توفيق اطاعت و دوري از گناه و صدق و صفاي در نيت و شناختن آن چه حرمتش لازم است و گرامي دار ما را به وسيلة هدايت شدن و استقامت، و استوار کن زبان هاي ما را به درستگويي و حکمت، و لبريز کن دل هاي ما را از دانش و معرفت، و پاک کن اندرون ما را از غذاهاي حرام و شبهه ناک و بازدار دست هاي ما را از ستم و دزدي و بپوشان چشمان ما را از هرزگي و خيانت و ببند گوش هاي ما را از شنيدن سخنان بيهوده و غيبت، و تفضّل فرما بر علماي ما به پارسايي و خيرخواهي کردن و بر دانش آموزان به کوشش داشتن و شوق و بر شنوندگان به پيروي کردن و پند گرفتن و بر بيماران مسلمان به بهبودي يافتن و آسودگي، و برمردگان آن ها به عطوفت و مهرباني کردن و بر پيرانمان به وقار و سنگيني و بر جوانان به بازگشت و توبه و بر زنان به شرم و عفّت و بر توانگران به فروتني و بخشش کردن و بر مستمندان به شکيبايي و قناعت، و بر پيکارکنندگان به ياري و پيروزي، و بر اسيران به رهايي يافتن و آسودگي، و بر زمامداران به عدالت داشتن و دلسوزي و بر ملّت به انصاف و خوش رفتاري و برکت ده براي حاجيان و زائران در توشه و خرجي، و به انجام رسان آن چه را برايشان واجب کرده اي از اعمال حجّ و عمره به وسيلة فضل و رحمت خودت اي مهربانترين مهربانان» (مفاتيح نوين، ص 200، و کفعمي، 1405ق، ص 280).
امام خميني رضوان الله تعالي عليه همة اين عاطفه ها و مهرها را از جانب پروردگار عالم مي دانند و حتّي اعمالي که ظاهراً غضب به حساب مي آيند را رحمت معرفي مي نمايند: «بدان که رحمت و رأفت و عطوفت و امثال آن که از جلوه هاي اسماء جماليه الهيه است، خداي ـ تبارک و تعالي ـ به حيوان مطلقاً و به انسان، بالخصوص، مرحمت فرموده، براي حفظ انواع حيوانيه و حفظ نوع و نظام عائله انساني. و اين جلوه (اي) از رحمت رحمانيه است که نظام وجود، مطلقاً بر پايه آن نهاده شده. و اگر اين رحمت و عطوفت در حيوان و انسان نبود، رشتة حيات فردي و اجتماعي گسيخته مي شد و با اين رحمت و عطوفت، حيوان حفظ و حضانت اولاد خود، و انسان حراست از عائله خود، و سلطان عادل حفظ مملکت خود مي کند. اگر اين رحمت و شفقت و رأفت نبود، هيچ مادري تحمل مشقّتها و زحمت هاي فوق العاده اولاد خود را نمي کرد. و اين جذبة رحمت و رأفت الهي است که قلوب را به خود مجذوب نموده، و بالفطره حفظ نظام عالم را مي فرمايد. اين رحمت و رأفت است که معلّمين روحاني و انبياء عظام و اولياء کرام و علماء بالله را به آن مشقّت ها و زحمت ها اندازد، براي سعادت نوع خود و خوشبختي دائمي عائله انساني. بلکه نزول وحي الهي و کتاب شريف آسماني، صورت رحمت و رأفت الهيه است در عالم ملک، بلکه تمام حدود و تعزيرات و قصاص و امثال آن، حقيقت رحمت و رأفت است که در صورت غضب و انتقام جلوه نموده: وَ (لَكُمْ) فِي الْقِصاصِ حَياةٌ يا أُولِي الْأَلْبابِ (بقره: 179)23 بلکه جهنّم رحمتي است در صورت غضب براي کساني که لياقت رسيدن به سعادت دارند. اگر تخليصاتي و تطهيراتي که در جهنّم مي شود نبود، هرگز روي سعادت را آن اشخاص نمي ديدند» (خميني، 1378 هـ ، ص 233).
آموزه هاي تربيتي
همان گونه که پروردگار عالميان نسبت به همة مخلوقات خود مهربان است: «وَ بِكَلِمَاتِكَ الَّتِي تَفَضَّلْتَ بِهَا عَلَى أَهْلِ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ أَهْلِ الدُّنْيَا وَ أَهْلِ الْآخِرَةِ وَ بِرَحْمَتِكَ الَّتِي مَنَنْتَ بِهَا عَلَى جَمِيعِ خَلْقِك، (از تو مي خواهم) به حقّ مقام کلمة کامل و کلماتت که به واسطة آن بر اهل آسمان و زمين و دنيا و آخرت احسان نمودي و به حقّ بخششت که به واسطة آن بر تمامي مخلوقاتت منّت نهادي» (دعاي سمات، ص 118)، انسانها نيز بايد موجودات هستي و به نحو احسن، همنوعان خود را دوست داشته باشند و نسبت به آن ها مرحمت بورزند. در حديث مي خوانيم: «قال رسول اللَّه صلّي اللَّه عليه و آله‏: الخلق عيال اللَّه فاحبّ الخلق الى اللَّه من نفع عيال اللَّه و ادخل علي اهل بيت سرورا ، رسول اكرم (ص) فرموده است: مخلوق خداوند عموما عيالات خدا هستند و محبوبترين فرد نزد پروردگار كسي است كه به عيالات خدا نفعي برساند و خانواده‏اي را شاد نمايد» (فلسفي، 1368، ص 42). پس بايد نسبت به عيال الله24 زيبا رفتار نمود و حقوق آن ها را به هيچ وجه تضييع ننمود. خوشبختي و سعادت آن ها را از آنِ خود دانست؛ همانند پيامبر صلوات الله عليه که نسبت به هدايت مردم مشتاق و با مؤمنين رؤف و مهربان بود: « لَقَدْ جاءَكُمْ رَسُولٌ مِنْ أَنْفُسِكُمْ عَزيزٌ عَلَيْهِ ما عَنِتُّمْ حَريصٌ عَلَيْكُمْ بِالْمُؤْمِنينَ رَؤُفٌ رَحيمٌ، همانا پيامبري از جنس خودتان به رسالت به سوي شما آمده است که تباهي و زيان شما بر او دشوار است و سخت به شما علاقه دارد و با مؤمنان رئوف و مهربان است» (توبه: 128). رحمت در خداوند اعطا و افاضه است و در انسان رأفت و رقّت قلب. پس انسان ها بايد علاوه بر رأفت و رقّت قلب و «تأثر خاطر در برابر حاجت مردمان (که) ضعيف ترين مراتب رحمت است و از کمالات نفسانيه مي باشد» (حسيني همداني، 1404ق، ص 11)، به بندگان خدا خيررساني و بخشش نمايند؛ چه مادي و چه معنوي از ايشان دستگيري نموده و دل آنها را خوشحال کنند. در روايات داريم که گاهي حتّي رحم نکردن به يک حيوان باعث دوزخي شدن شخص و بالعکس عطوفت به سگي ماية عاقبت به خير شدن فرد گرديده است. کمره اي (1365) از رسول خدا صلوات الله عليه نقل مي کند که: «ديدم در دوزخ کشندة آن گربه را که رفت و آمدش آن زن را گاز مي گرفت، که او را بسته و خوراکش نمي دارد و رهايش نميکرد، و به بهشت رفتم و در آن کسي را ديدم که سگي را سيراب کرده بود» (ص 227)؛ و حال چه رسد به انسان ها؛ والله اعلم!
علاوه بر رحمت عامه اي که بايد نسبت به همة مخلوقات خدا داشت، بايد به انسان هاي مؤمن رحمت مضاعفي اعمال نمود. اين نکته باعث مي شود که يک «تقويت مثبت (تشويق)» (سيف، 1378، ص 557) ايجاد شده و مؤمنين را در بندگي پروردگار ثابت قدم تر نمايد و براي ديگر افرادي که مؤمن نيستند نيز ايجاد انگيزه گردد که آن ها نيز به راه طاعت پروردگار گام بگذارند. معلم نيز در کلاس با اين که با همة دانش آموزان مهربان است، بايد نسبت به افرادي که کوشش شايسته تري دارند، رحمت خاصّي نشان دهد تا موجبات تشويق او و همچنين الگوگيري بقيه دانش آموزان فراهم آيد.
پروردگار جهانيان، رحمت و غضب ـ البته غضب او نيز عين رحمت است ـ را با يکديگر داراست، انسان نيز بايد در رفتارهاي خود تعادل را بين رحمت و غضب رعايت نمايد. با اينکه «مجازات مجرمين در راستاي اصلاح و تربيت انسانهاست و در اسلام نيز وجود دارد» (رهامي، 1379)، اما بايد گفت که رحمت، بايد از غضب پيشي بگيرد و فقط در مواقع ضرورت که غضب لازم به نظر مي رسد، بايد آن را اعمال کرد. البته حقيقت غضب در تربيت اسلامي، رحمت است، يعني اين که مسلمان حقيقي براي سعادت و هدايت همنوعانش، براي تربيت شدنشان و در اصل از روي مهر و محبّتي که به افراد دارد، در حد لزوم غضب مي کند و خطاکاران را تنبيه مي نمايد.
در حيطه امر به معروف و نهي از منکر نيز بايد با مهر و عطوفت رفتار کرد، همان گونه که حضرت ابراهيم عليه السلام پدرخوانده خويش را با کمال مهر و عطوفت امر به معروف و نهي از منکر نمود، و براي او آمرزش طلبيد: «اي پدر، حقيقت اين است که دانشي براي من فراهم آمده که براي تو فراهم نيامده است، پس مرا پيروي کن، من تو را به راهي راست هدايت مي کنم. اي پدر، از شيطان پيروي مکن که او تو را به پرستش غيرخدا مي خواند، زيرا شيطان خداي رحمان را عصيانگر است و تو را جز به نافرماني خدا فرا نمي خواند. اي پدر، من مي ترسم از جانب خداي رحمان عذاب خذلان به سراغت آيد و او تو را به حال خودت واگذارد و در نتيجه دوستدار شيطان گردي و شيطان کار تو را در اختيار گيرد. گفت: اي ابراهيم، آيا تو از معبودان من رويگرداني؟ سوگند ياد مي کنم که اگر از رويگرداني خود بازنايستي تو را سنگسار خواهم کرد، و اينک براي مدّتي طولاني مرا ترک کن و کناره گيري کن! ابراهيم گفت: سلام بر تو باد، به زودي از پروردگارم براي تو

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژگان امام رضا ع Next Entries پایان نامه با کلید واژگان احساس حقارت، نفس اماره