پایان نامه با کلید واژگان امام سجاد، کودکان و نوجوان، کودکان و نوجوانان، نهج البلاغه

دانلود پایان نامه ارشد

مفاتيح الجنان به اثبات مي رسانند و بر اهميت آن تأکيد مي ورزند.
علوي (1386) در کتاب نکات اساسي در فلسفه تعليم و تريبت و مکاتب فلسفي- تربيتي، فلسفه را دانشي جامع و ژرف نگر نسبت به هستي و نحوه انجام کارها مي داند که اين دانش باعث ميشود انسان امور عالم را همانطور که هستند ديده و کارها را همانگونه که بايد، به انجام برساند. باقري (1387) بينشها و يا دانشهايي جامع و ژرف که در آموزش مکتب قرآني اولويت دارند را بينش در مورد نظام هستي (و مبدأ هستي يعني خدا)، دنيا، حقيقت انسان، تاريخ انسان و مرگ و پس از مرگ مي داند.
استخراج و بررسي ويژگيهاي خدا، انسان، دنيا و مرگ و استنتاج آموزه هاي مرتبط با آنها در ادعيه کتاب شريف مفاتيح الجنان – به عنوان يکي از منابع معرفتي اسلام- مي تواند به خوانندگان بينشي اعطا نمايد تا آنکه امور را همانگونه که هست ديده، کارها را همانطور که بايد به انجام برسانند.
پيشينة تجربي
ب- چکيده تحقيقات انجام شده در ايران
تا آنجاييکه محقق مجال جستجو يافت، پژوهشي تحت عنوان «آموزه هاي تربيتي مفاتيح الجنان (منتخبي از ادعيه و زيارات) » بررسي و ثبت نشده است. اما تحقيقاتي در رابطه با موضوع پژوهش حاضر انجام گرديده که به ترتيب سال انجام تحقيق اشاره خواهد شد. کلباسي (1362)، انيس اللّيل را در شرح دعاي کميل نگاشت و نفحات اللّيل را هم که شرح مختصري بر دعاي کميل بود به رشتة نگارش درآورد و زمرّديان (1365) نيز شرحي بر دعاي کميل به نام «علي عليه السلام و کميل» نوشت. احمدي (1375) در مقالة «چگونگي بهره گيري از دعا در تعليم و تربيت ديني کودکان و نوجوانان» روشهاي بهره گيري از دعا را تأثيرگذاري دعا بر عواطف انسان و همچنين ايجاد بينش ميداند و روشهايي را براي استفاده از دعا در تربيت ديني کودکان و نوجوانان ارائه مي دهد.
خديوي زند (1380) در اوّلين همايش بين المللي نقش دين در بهداشت روان، در مقالة خود رابطة دعا و روان درماني را مورد تحقيق قرار داده است و پناهي (1382) پژوهشي تحت عنوان «راهکارهاي ايجاد آرامش روان در زندگي فردي از منظر روايات» انجام داد که در آن از قول الکسيس کارل مي گويد: «دعا، قدرت دعا و از طريق شگردهاي عملي مي توان انرژي معنوي را آزاد ساخت. آثار اين قدرت انرژي زا بر بسياري از مردم آشکار است». در همان مقاله از قول ديل کارنگي مي گويد: «هنگامي که کارهاي سنگين قواي ما را از بين مي برد و اندوه ها هر نوع ارادهاي را از ما سلب مي کند و بيشتر اوقات که درهاي اميد به روي ما بسته مي شود ما به سوي خدا روي مي آوريم، ولي اصلاً چرا بگذاريم روح يأس و نااميدي بر ما چيره شود؟ چرا همه روزه بوسيلة خواندن نماز و دعا و به جا آوردن حمد الهي، قواي خود را تجديد نکنيم؟».
بختياري (1383) در پايان نامة کارشناسي ارشد خود تحت عنوان «فلسفة دعا و نقش تربيتي آن» دعا و آثار تربيتي آن را مورد تحقيق قرار داده است و فرزانه (1384) به بررسي انسان شناسي در صحيفة سجاديه پرداخته است و به اين نتيجه رسيده است که امام سجاد عليه السلام که همچون امامان معصوم ديگر هدايتگري انسان ها را بر عهده داشتند، با روش دعا ـ به دليل وضعيت سياسي و اجتماعي زمان آن حضرت ـ به آموزش دين و تربيت ديني پرداختند و از جمله آموزههاي ايشان، انسان شناسي بوده است و حق مداري، حرکت به سوي خدا و خداگونه شدن از لوازم رسيدن به هدف انسانيت است.
مرزوقي (1384) در مقالة «انسان و تربيت از منظر صحيفة سجاديه» انسان شناسي را در ادعية امام سجاد عليه السلام مورد بررسي قرار مي دهد و جايگاه حوزة «دل» و «تربيت عرفاني» را در تربيت اسلامي داراي مرتبة رفيعي مي داند. او به «تربيت دل» و «سازندگي معنوي» اشاره نموده و رويکرد اساسي امام سجاد عليه السلام را در صحيفه، خدايي شدن، با خدا بودن و رو به سوي او داشتن ميداند.
شريفاني (1384) در مقاله «تجلّي توحيد در ادعيه» انوار توحيد را در دعاها ـ و زيارات و مناجاتها که به نوعي دعا هستند ـ به پژوهش کشيده است و انواع دعا، توحيد و رابطة آنها را توضيح ميدهد و مي گويد: «بخش عظيمي از کلمات نوراني معصومين عليهم السلام مناجات با رب الارباب و درخواست از آن وجود مهربان است که تعاليم عظيم و لطيفي را به مشتاقان کوي توحيد آموزش مي دهد» (ص 48).
در همين راستا، نصيرزاده و رسول زاده طباطبايي (1386) در مقاله اي تأثير ادراک مفهوم خداوند را بر احساس افسردگي، اضطراب و تنيدگي مورد تحقيق قرار داده اند که به نتيجه رسيدهاند که نحوة ادراک آزمودني ها از خدا بر ميزان بيماري تأثير داشته، يعني ادراک خداوند به عنوان نيک خواه، ارزشمند و لايتناهي با افسردگي رابطة منفي و ادراک خداي نامربوط و خداي تنبيهگر با افسردگي رابطة مثبت داشت. تنيدگي نيز با ادراک آزمودني از خداوند به عنوان خداوند لايتناهي رابطة منفي و با مؤلفة خداوند تنبيهگر رابطة مثبت داشت. همچنين ادراک آزمودني از خداوند به عنوان خداوند تنبيهگر با اضطراب رابطة مثبت داشت.
پاک سرشت، رستمي نسب و صفايي مقدم (1386) در مقالة «روش شناسي تربيتي ائمة اطهار (ع)» شناخت روش شناسي تربيتي امامان معصوم و به کارگيري روش هاي مربوطه را کمکي بزرگ در پي ريزي يک نظام تربيتي دين محور دانستهاند واستلزامات تربيتي مربوطه را با توجّه به سيره و مکتب تربيتي ايشان استخراج نموده اند.
اتفاق، آزما و جهانگير (1388) دعا درماني را مورد پژوهش قرارداده و به نتيجه رسيده اند که دعادرماني ميتواند يک روش درماني کمهزينه، طبيعي، بدون استرس، آرامشبخش، غير تهاجمي، به صورت مستقل يا همراه با درمان قرار گيرد.
نوروزي و بديعيان (1388) در جهت تبيين الگوهاي رفتاري در حوزة تربيت ديني، سيرة معصومين را مبين مناسبترين الگو مي دانند و ارتباط با خالق را اساسيترين مبحث در تربيت ديني برمي شمارند؛ زيرا ساير ارتباطات بر اساس نوع اين ارتباط شکل مي گيرد.
نوبهار (بيتا) در پايان نامه کارشناسي ارشد خود با عنوان «نقش دعا و ذکر در تربيت روان» دعا و ذکر را بهترين غذا براي روح مي داند.
با اينهمه، هنوز جاي پژوهش تربيتي در مفاتيح الجنان و ادعية حياتبخش آن در حيطه ارائهي اصول، اهداف و روشهاي تربيتي و تبيين نظامي منسجم در تعليم و تربيت اسلامي وجود دارد و اهميت آن کاملاً محسوس مي باشد.
ج- چکيدة تحقيقات انجام شده در خارج از ايران
تا آنجا که محقق بررسي نمود، در خارج از ايران پژوهشي با عنوان «آموزه هاي تربيتي مفاتيح الجنان (منتخبي از ادعيه و زيارات)» و يا موضوعات مرتبط با آن ديده نشد.
روش اجراي تحقيق:
الف- نوع تحقيق بر اساس طرح تحقيق و اهداف آن:
اين تحقيق از نوع کيفي، نظري و غيرتجربي مي باشد که با روش توصيفي ـ تحليلي انجام خواهد شد. روش توصيفي – تحليلي تجربي نيستند، پژوهشگر با تحليل، اطلاعات را تبيين مينمايد و براي رسيدن به نتيجه، از روشهاي استقرايي- قياسي استفاده ميشود (بست، 1384).
گردآوري اطلاعات توسط شخص محقّق با استفاده از اسناد موجود در کتابخانه، کتابخانه الکترونيکي، مقالات و پژوهشهاي موجود در سايتهاي اينترنتي صورت خواهد گرفت. مباني تربيت مستقيماً از کتاب مفاتيح الجنان استخراج خواهد شد و آنگاه رهنمودها و آموزههاي تربيتي مربوط به هر کدام (با الهام از مفاتيح نوين) تحليل و تفسير خواهد گرديد.
عمدتاً رجوع به منابع اصيل و اوّليه مد نظر خواهد بود، اگر چه استفاده از منابع ثانوي نيز مورد غفلت قرار نخواهد گرفت.
ب- ابزار و روش جمع آوري داده ها:
به منظور دستيابي به داده هاي مورد نياز از شيوة اسنادي استفاده خواهد شد. خود شخص محقق با استفاده از منابع دست اول ـ عمدتاً مفاتيح ـ خصوصيات و ويژگي هاي خدا، انسان، دنيا و مرگ استخراج خواهد کرد و به صورت جداگانه فيشبرداري ميکند. سپس مطالب را طبقه بندي نموده، تحليل و استنتاج خواهد کرد.
ابزار جمعآوري اطلاعات فيشهاي ثبت اطلاعات از طريق مطالعة منابع اوّليه و ثانويه، به صورت نقل قول مستقيم، يا خلاصه نويسي و يا نقل به مضمون خواهد بود. «در روش کتابخانه اي اطلاعاتي گردآوري مي شود که به لحاظ ماهيت کيفي اند و در کتابخانه نگهداري مي گردند» (نکونام، 1386، ص 117). منابع کتابخانه اي مورد استفاده عبارت خواهند بود از کتاب و مقاله و ديگر آثار مکتوب اعم از کاغذي و الکترونيکي (رايانهاي) و گردآوري اطلاعات در روش مذکور از طريق فيش نويسي صورت خواهد گرفت.
ج- منابع اطلاعاتي:
به طور خاص کتاب مفاتيح (دعاي عرفه، کميل و ابوحمزه ثمالي) و در شرح مطالب نشأت گرفته از کتاب مذکور، از قرآن، نهج البلاغه و ساير کتب ائمه طهار عليهم السلام و دانشمندان نظريه پرداز تربيت اسلامي استفاده خواهد شد.
د- روش تجزيه و تحليل داده ها يا اطلاعات:
در اين پژوهش مبناي تجزيه و تحليل اطلاعات، استنتاج يا استدلال مي باشد که در آن به منظور نتيجهگيري لازم و استخراج گزاره اي از دل گزاره يا گزاره هاي ديگر، از روش هايي نظير قياس و استقرا استفاده خواهد گرديد.

فصل دوم
مبانی خداشناسی در مفاتيح و آموزه های تربيتی آن

مقدّمه:
خدا، آفرينندة عالم هستي و تدبير کنندة آن است؛ مهمترين موضوع در عالم که شناخت صفات او و نحوة ارتباط او با عالم هستي، اصلاح کنندة تفکرات انسان و زمينه ساز رشد و تعالي او در مسير تربيت الهي است. باقري (1387) در کتاب نگاهي دوباره به تربيت اسلامي، در توضيح روش اعطاي بينش در مورد نظام هستي، مبدأ هستي را وجودي متعال مي داند که همة ويژگيهاي هستي در رابطه با او قابل مطرح شدن هستند. او نظام هستي را داراي سه ويژگي «شهادت» ، «احاطه» و «افاضه» مي داند. شهادت که معناي حضور مي دهد به معني آن است که جهان نظام «شاهد و مشهودي» است (بروج: 3). شايد به اعتبار انسان، به خاطر محدوديت در زمان و مکان، چيزي غايب باشد، اما براي پروردگار هيچ چيز حتي برگي که از درخت بيفتد و يا دانه اي که در عمق زمين فرو رفته باشد غايب نيست و او همه چيز را مي داند (انعام: 59) و جز خدا که شاهد است، همه مشهودند. ويژگي «احاطه» نظام هستي، آن را نظام «محيط و محاطي» مي کند؛ بدين معنا که خداوند هم از لحاظ علم و هم از لحاظ قدرت بر عالم هستي احاطه دارد (طلاق: 12) و ويژگي سوم که «افاضه» است تصريح مي کند که «دامنة هستي، سفرة گسترده و گرانبار رحمانيت خدا است و هيچ کس از عطاي او محروم نيست (اسراء: 20) » (باقري، 1387، ص 107). همگي اين بينش ها باعث مي شود که انسان، جايگاه خدا را در هستي درک نموده و رابطة هستي با خدا را بفهمد و اين بينش به شيوۀ زيستن او رنگ و بويي کاملاً متفاوت خواهد زد.
در کتاب مفاتيح ويژگيهاي متعددي از خداوند توسط ائمة اطهار عليهم السلام آورده شده است. «اين دعاها هم توحيد و مراحل آن را آموزش مي دهند و هم خود تجلّي گاه خالصانه ترين توحيد نظري و عملي هستند» (شريفاني، 1384). پس مي توان به جرأت اذعان نمود که مهمترين بحث در ادعيه و اولين درس در کلاس درس ائمة اطهار عليهم السلام، مبحث خداشناسي است، چرا که تلقّي انسان از خدا و نحوة ارتباط او با هستي، به کل زندگي و وجود انسان و وظايف محوله از جانب پروردگار به او، معنا خواهد بخشيد و زندگياي که معنا يافت بانشاط و هدفمند به سمت سعادت پيش خواهد رفت.
امام حسن عليه السلام دعايي را در شب بيست و سوم ماه رمضان آموزش مي دهند که در آن خداشناسي را به زيبايي تعليم مي فرمايند: «يَا بَاطِناً فِي ظُهُورِهِ وَ يَا ظَاهِراً فِي بُطُونِهِ وَ يَا بَاطِناً لَيْسَ يَخْفَى وَ يَا ظَاهِراً لَيْسَ يُرَى يَا مَوْصُوفاً لا يَبْلُغُ بِكَيْنُونَتِهِ مَوْصُوفٌ وَ لا حَدٌّ مَحْدُودٌ وَ يَا غَائِباً غَيْرَ مَفْقُودٍ وَ يَا شَاهِداً غَيْرَ مَشْهُودٍ يُطْلَبُ فَيُصَابُ وَ لَمْ يَخْلُ مِنْهُ السَّمَاوَاتُ وَ الْأَرْضُ وَ مَا بَيْنَهُمَا طَرْفَةَ عَيْنٍ لا يُدْرَكُ بِكَيْفٍ وَ لا يُؤَيَّنُ بِأَيْنٍ وَ لا بِحَيْثٍ أَنْتَ نُورُ النُّورِ وَ رَبُّ الْأَرْبَابِ أَحَطْتَ بِجَمِيعِ الْأُمُورِ سُبْحَانَ مَنْ لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْ‏ءٌ وَ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ سُبْحَانَ مَنْ هُوَ

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژگان شناخت انسان، آموزش علوم، دانشگاهها Next Entries پایان نامه با کلید واژگان آموزش و پرورش