پایان نامه با کلید واژگان امام خمینی، امام خمینی(ره)، حضور اجتماعی، انقلاب اسلامی

دانلود پایان نامه ارشد

گرفت و از منجلاب عادات جاهلیت نجات بخشید و تاریخ اسلام گواه احترامات بی حد رسول خدا (ص) به این مولود شریف است، تا نشان دهد که زن، بزرگی ویژه ای در جامعه دارد که اگر برتر از مرد نباشد کمتر نیست. پس این روز، روز حیات زن و روز پایه گذاری افتخار و نقش بزرگ او در جامعه است (صحیفه امام، 1389، ج14: 316).
امام خمینی می دانست که اگر زنان به این الگوی کامل تمسک جویند، به عزت، شرافت و اصول اسلامی پایبند خواهند ماند و برکمالات باطنی شان افزوده خواهد شد و هرگز به سوی فساد و بی بند و باری کشیده نخواهند شد. در نتیجه جامعه نیز از صراط مستقیم، منحرف نمی شود و بر بار معنوی آن افزوده خواهد شد و افراد آن جامعه با سلامت روح از دریچة اخلاق اسلامی به زندگی می نگرند (شریفی، 1390: 27). امام نیز زنان را به پیروی و سرمشق گرفتن از حضرت زهرا(س) و خاندان پیامبر(ص) تشویق می نمود:
ما باید سرمشق از این خاندان بگیریم: بانوان ما از بانوانشان و مردان ما از مردانشان، بلکه همه از همة آنها. آنها زندگی خودشان را وقف کردند از برای طرفداری مظلومین و احیای سنت الهی. ما باید تبعیت کنیم و زندگی خود را برای آنها قرار بدهیم. کسی که تاریخ اسلام را می داند، می داند که این خاندان هر یکی شان مثل یک انسان کامل، بلکه بالاتر، یک انسان الهی ـ روحانی، برای ملت ها و مستضعفین قیام کردند در مقابل کسانی که می خواستند مستضعفین را از بین ببرند (همان، ج6: 530).
در واقع، انقلاب اسلامی الگوی سومی را در نحوة نگرش به جایگاه زنان مطرح کرد که مبتنی بر دو رکن یعنی ایدة برابری انسانی آن ها با مردان از یکسو و وجود برخی تفاوت های طبیعی آن ها با مردان از سوی دیگر بود.گفتمان انقلاب اسلامی وضعیت آرمانی مورد ادعایی خود دربارة زنان را براساس شخصیت هایی چون حضرت فاطمه(س) و حضرت زینب(س) شکل می دهد. زنانی که در نزد شیعیان از جایگاهی ویژه برخوردارهستند. در الگوسازی فوق، تلاش در جهت ارائة تصویری از زن مسلمان است که ضمن رعایت قوانین و قواعد اسلامی، حضور مؤثر و تعیین کننده در اجتماع دارد وگفتمان انقلاب اسلامی، زنان را تشویق به حرکت به سوی چنین الگوهایی می کند (فوزی، 1387: 52).
در واقع آنچه در سرمایة کلامی امام خمینی(ره) برای زنان نمود می یابد برجستگی هویت انسانی زن و مرد و ضرورت رعایت شئون اسلامی به منظور ایفای نقشی فعال در سرنوشت اجتماعی خود و جامعة اسلامی درکنار مردان است، براساس همین نگرش، زنان نیز در لبیک گویی به ایشان در اواخر دورة حکومت پهلوی به یکباره با حضورگسترده در صحنة تظاهرات و فعالیت های اجتماعی دیگرسقوط رژیم پهلوی را رقم زدند و این درحالی است که مشارکت آن دسته از زنان که درطی دوره های گذشته محیط را مناسب حضور اجتماعی نمی یافتند، بیش از پیش جلب توجه می نماید. به عبارتی دیگر از این زمان به بعد امنیت خاطری که درسایة نظام اسلامی ایجاد شد موجب حضور و مشارکت زنان از صنوف، طبقات و سنین مختلف شد (نیکخواه و صادقی، 1391: 16).
ب. بعد اجتماعی هویت زن مسلمان در اندیشه امام خمینی(ره)
زنان نیمی از پیکرة اجتماع هستند، جامعه برای باروری و پویایی در زمینه های فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی طبعاً نیازمند نیروی عظیم زنان است. هر فرد براساس حق طبیعی و انسانی خود، حق دخالت در تعیین سرنوشت خود و جامعه اش را داراست. بنابراین زنان باید در جامعه حضوری فعال و مؤثر داشته باشند تا به نوبة خود در رهیافت سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی جامعه تأثیرگذار باشند.
مشارکت زنان در تصمیم گیری ها و استفاده از آراء، افکار و اندیشه های آنان سبب می شود که آنان از حالت انفعالی خارج شده و به صورت یک عنصر فعال در عرصه های اجتماعی ظاهر شوند، همچنین زنان برای پرورش استعدادهای خود، باید به عرصه ها و سطوح مختلف مسئولیت ها گام بگذارند، جامعه به نیرو و توان همگان نیازمند است و هرگونه ضعف و اهمال در ایفای نقش های محوله ولو در مقیاس کوچک، می تواند جامعه را دچار ضعف و نابسامانی سازد.
مظاهرحضور اجتماعی اعم از تلاش های فرهنگی، آموزشی، سیاسی، هنری، تحصیل، اشتغال و تولیدات صنعتی، کشاورزی و دامی و فعالیت های اجتماعی با حفظ جهات شرعی اختصاص به قشری یا جنسی خاص ندارد و زنان نیز نه تنها حق پرداختن به آن ها را دارند بلکه در بسیاری از موارد تکلیف دینی و اجتماعی آنان به شمار می رود و تلاش حضرت امام(ره) نیز طی سال های مبارزه و پس از آن، مصروف این شد که بانوان را به صحنه آورد و از قید و بندهای خرافه ای و محرومیت های خود ساخته ای که برتلاش اجتماعی و نقش آفرینی بود بگشاید و آنان را به مرحله ای از رشد و بالندگی برساند که در ردیف یکی از افتخارات خود و جامعه اسلامی درآغاز وصیت نامه سیاسی الهی خویش اعلان کند: (مرتضوی، 39:1378)
ما مفتخریم که بانوان و زنان پیر و جوان و خرد وکلان در صحنه های فرهنگی و اقتصادی و نظامی حاضر و همدوش مردان یا بهتر از آنان، در راه تعالی اسلام و مقاصد قرآن کریم فعالیت دارند … و از محرومیت هایی که توطئه دشمنان و نا آشنایی دوستان از احکام اسلام و قرآن بر آن ها بلکه بر اسلام و مسلمانان تحمیل نمودند، شجاعانه و متعهدانه خود را رهانده و از قید خرافاتی که دشمنان برای منافع خود به دست نادانان و بعضی آخوندهای بی اطلاع از مصالح مسلمین به وجود آورده بودند، خارج نمودند (صحیفه امام، 1398، ج21: 397).
در بیانات امام خمینی(ره) به وضوح مشخص است ایشان برای نقش زنان در اجتماع جایگاه ویژه ای قائلند. بخش خاصی از این اهمیت را ایشان مربوط به نقش زنان در حفظ و پاسداری از ارزش ها می دانند و زنان را عنصر اصلی صلاح و فساد جوامع می یابند، که صلاح و فساد جامعه تابع صلاح و فسادآن هاست. بر همین اساس حجم وسیع پیام ها و بیانات امام(ره) در مورد زنان، در سالهای نخستین انقلاب انجام شده است. احیا، ایجاد و تثبیت ارزش ها، موقعیت و منزلت بانوان در جامعه و فرهنگ عمومی، یک وجه بیانات امام(ره) و ترسیم و تبیین مسیر روشن فرا روی بانوان وجه دیگر آن است. موقعیت و ارزش بانوان در اجتماع درسال های پس از انقلاب به واسطة روشنگری های حضرت امام(ره) پیشرفت و ارتقا نمود و زن از عنصری به نام جنس دوم، خزیده درکنج انزوا،‌ یا ملعبه ای در دست شیادان و فاسدان، رها و نجات و جایگاهی رفیع و در شأن خود را یافت (اکبری، 1378: 189).
امام خمینی(ره) با رهنمودهای خویش زنان را برای دستیابی به آینده ای بهتر و رهایی از دامی که رژیم پهلوی برای آنان گسترده بودآماده کرده و به صف مبارزه کشاندند. امام درسخنرانی روز 18 آبان 1357 در پاریس با رد تبلیغات سوء مخالفان نهضت موضع خویش را در قبال نقش زنان در اجتماع چنین بیان کردند:
این حرف های اشتباه و این چیزهایی که در خارج درست کرده اند، این ها همه به خاطر آن است که خدای ناخواسته یک وقتی بعضی از جوانان ما هم به اشتباه بیفتند که مبادا یک چنین چیزی باشد و مبادا یک وقت اسلام بیاید و در خانه را به روی زنان ببندد و قفل کند تا دیگر از خانه بیرون نیایند (امام خمینی، 1363: 71).
با توجه به دیدگاه تساوی زن و مرد در مرتبة انسانیت در مسایل اجتماعی نیز، هیچ ضرورتی برای اختلاف زن و مرد در برخورداری از حقوق اجتماعی نخواهد بود. امام خمینی(ره) با توجه به این نکته می فرماید:
در نظام اسلامی، زن همان حقوقی را دارد که مرد دارد، حق تحصیل، حق کار، حق مالکیت، حق رأی دادن، حق رأی گرفتن، در تمام جهاتی که مرد حق دارد، زن هم حق دارد لیکن هم در مرد مواردی است که چیزهایی به دلیل پیدایش مفاسد بر او حرام است و هم در زن مواردی هست که به دلیل آن که مفسده می آفریند حرام است. اسلام خواسته است که زن و مرد حیثیت انسانی شان محفوظ باشد(صحیفه امام، 1389، ج5: 189).
امام خمینی(ره) زنان را اعضای فعال و مترقی به سوی کمال می داند و او را موجودی برتر از اندیشه های استثمارگرای غرب معرفی می کند؛ اندیشه ای که زن را کالا و بازیچة مردان ساخته بود.
اسلام به زن ها آن قدر احترام قائل است که برای مردها نیست، اسلام شما را می خواهد نجات بدهد. اسلام شما را می خواهد از این ملعبه ای که این ها می خواهند شما را ملعبه قرار بدهند، نجات بدهد. اسلام می خواهد شما را یک انسان کامل تربیت کند (همان، ج6: 358).
… ما نمی توانیم و اسلام نمی خواهد که زن به عنوان یک شیء و یک عروسک در دست ما باشد، اسلام می خواهد شخصیت زن را حفظ کند و از او انسانی جدی و کارآمد بسازد. ما هرگز اجازه نمی دهیم که زنان فقط شیء برای مردان و آلت هوسرانی باشد. احترام وآزادی که اسلام به زن داده، هیچ قانون و مکتبی نداده است (همان، ج5: 294).
ازدیدگاه امام شرط لازم برای فعالیت های اجتماعی زنان، ایجاد محیطی سالم برای حضورآنها در اجتماع است، اگرچنین محیطی فراهم شود، دلیلی نیست که زنان ازحقوق خود محروم بمانند و از مشارکت در امور اجتماعی و سیاسی و حتی دستیابی به مناصب سیاسی بازداشته شوند. آنچه باعث محدودیت حضور زنان در اجتماع می شود، همان نگاه ها و اهداف سودجویانه از زن است که شخصیت انسانی او را مورد سؤال قرار می دهد (کاشف الغطاء، 1389: 46).
امام بزرگوار زن را با حفظ موقعیت و نقش های مختلف خانوادگی و نیز کرامت و منزلت انسانی او در جامعه مطرح نمود و در مرکز فعالیت های سیاسی و اجتماعی قرار داد و فرمود: «از دیدگاه اسلام زن و مرد هر کدام دارای هویت انسانی و استقلال ذاتی بوده و زنان را به رهبری خود قبول دارم و رشد و پیشرفت کشور بدون حضور اجتماعی زنان به پیروزی و اهداف خود نخواهد رسید». لذا اختلاف جنسیت نمی تواند موجب برخورداری و یا محرومیت یکی یا دیگری از پاره ای مسایل چون شرکت در فعالیت های فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و ایفای وظیفه گردد.
حضرت امام در پاسخ به سؤالات عده ای از خواهران در پذیرفتن مسئولیت های اجتماعی مختلف نظیر خدمت به انقلاب در سپاه، آموزش فنون نظامی، حضور در بافت اجرایی و تقنینی کشور، حضور در صحنه های آموزشی و … می فرمایند: با حفظ جهات شرعیه هیچ کدام اشکال ندارد.
اعتقاد راسخ حضرت امام(ره) به مسئولیت مشترک زن و مرد در حوزة عمل، در این گفتار به خوبی مشهود است. مقولة حضور اجتماعی در نمودهای مختلف آن از جمله کوشش برای ارتقاء فرهنگ، تلاش به منظورگسترش سطح سواد و آموزش و حتی حضور در عرصة مدیریت کلان سیاسی با حفظ و رعایت ملاحظات شرعی نمی تواند به یک قشر یا جنس محدود و منحصر گردد. زنان نیزدرکنار مردان نه تنها حق برخورداری ازچنین جلوه هایی ازحضور را دارند، بلکه در برخی مقاطع حتی این حضور جنبة تکلیف دینی و اجتماعی نیز به خود می گیرد.
1. مشارکت اجتماعی زنان با حفظ جهات شرعی
درنگاه امام(ره)، شخصیت اجتماعی و کرامت انسانی زن مسلمان و حضور سازندة او در جامعه و نقش کامل وی در تعیین سرنوشت خود، تنها با حفظ همة جهات شرعی که در اینجا ازآن با نام عفاف و حجاب یاد می کنیم، ممکن است و طبعاً و لزوماً تحلیل شخصیت و ارائة چهرة اجتماعی زن مسلمان از منظر دین شناسی امام(ره)، در هر جایگاه و مسؤولیتی که قرار می گیرد، عفاف و حجاب به معنای وسیع و صحیح آن به عنوان یک اصل محوری حضور دارد (مرتضوی،1378: 419 ـ 420).
حضرت امام(ره)، بارها برانجام وظایف و مسؤولیت های اجتماعی بانوان تأکید ورزیده اند و درعین حال حفظ سایر شؤون دینی را یادآور شده اند. ایشان در پاسخ سؤالی در مورد نقش زنان در حکومت اسلامی، فرمودند:
زنان آزاد هستند در بسیاری از امور شرکت کنند … امروز غیر روزهای سابق است، امروز غیر زمان های سابق است … امروز باید خانم ها وظایف اجتماعی خودشان را باید عمل کنند و عفت عمومی را حفظ کنند و روی آن عفت عمومی کارهای اجتماعی و سیاسی انجام بدهند (صحیفه امام، 1389، ج13: 193).
طرح موضوع عفت عمومی و حفظ آن شرط اساسی است که مفهوم مشارکت اجتماعی را درگفتار امام خمینی(ره) به عنوان مهم ترین تدوینگر گفتمان انقلاب اسلامی از مفهوم همین واژه درگفتمان مدرنیزاسیون متمایز می کند و در

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژگان امام خمینی، امام خمینی(ره)، مشارکت اجتماعی، تقسیم کار Next Entries پایان نامه با کلید واژگان امام خمینی، امام خمینی(ره)، حکومت اسلامی، جامعه اسلامی