پایان نامه با کلید واژگان امام خمینی، امام خمینی(ره)، کرامت انسان، کرامت نفس

دانلود پایان نامه ارشد

مظهری از مظاهر الهی گردیده و هرکس بدان ها نظرکند گویا خداوند را دیده و برخدا نظر افکنده وسپس دیگر انسان ها را برخوردار از مراحلی از چنین جایگاهی دانسته که آن ها نیز جلوه رحمت الهی گردیده اند و می فرماید: «تمام انبیاء از صدر عالم تاکنون … جلوه رحمت بوده اند از خداوند تبارک و تعالی و چنانچه موجودیت همه ما جلوه رحمت حق تعالی است» (همان، ج15: 493).
امام خمینی(ره) انسان را در میان تمام مخلوقات، ممتاز و مصطفی الهی می داند که برخوردار از کرامت نفس و جمال الهی و دارای ترکیبی شایسته است و انسان چون جلوة رحمت الهی است، همچون خداوند متعال نیکو مظهر و از جمال الهی برخوردار شده و در بین دیگر موجودات و مخلوقات الهی بی مانند است و می فرماید: «خداوند متعال انسان را از بین مخلوقات، امتیاز داده به حسن ترکیب و جمال نیکو مظهر» (امام خمینی،1375: 16).
2. 1. 4. 1. 2. حقیقت جویی و سعادت طلبی انسان
امام خمینی(ره) معتقد است که قرآن آمده تا انسان را به کمال وکرامت مطلوبش یعنی مرتبه عالی برساند و در این خصوص می فرماید: «کتاب خدا آمده است که انسان را انسان کند، همان طوری که جامعه اش را اصلاح بکند خودش را کامل بکند تا برسد به مرتبه عالی» (صحیفه امام،1389، ج15: 504). ایشان انسان را موجودی سرشار از استعداد های درونی می داند که رشد نکرده و می باید به کمال و فعلیت برسد و بر این باور است که تمام معارف آسمانی، زمینه ساز کمال و به فعلیت رساندن استعدادهای ذاتی اوست و از این جهت قرآن، کتاب انسان سازی است و می فرماید: «تمام احکام عبادی و همه این ها چیزهایی که هست، همه این ها برای این معنا است که انسان ناقص را انسان کامل کند». (همان، ج15: 504).
امام خمینی(ره) معتقد است که درهرانسانی اشتیاق به سوی کمال وجود دارد و به هر مرحله ای که ازآن رسیده به دنبال حقیقت نهایی و تداوم آن می باشد و می فرماید: «حال تمام سلسله بشر در هر طریقه و رشته ای که داخل اند به هر مرتبه ای ازآن رسند، اشتیاق آن ها به کامل تر از آن، متعلق گردد وآتش شوق آنها فرو ننشیند و روز افزون گردد» (امام خمینی، 1375: 187). ایشان کمال و جمال مطلق و سعادت نهایی انسان را، رجوع به ذات و رسیدن به قرب الهی که همان کمال مطلق اوست می داند و می فرماید: «آیا در جمیع سلسله موجودات در عالم تصور و خیال، در تجویزات عقلیه و اعتباریه، موجودی که کمال مطلق و جمال مطلق داشته باشد، جز ذات مقدس مبدأ عالم ـ جلت عظمته ـ سراغ دارید؟» (همان، 187).
ایشان معتقد است در نظام های کنونی، تنها نظام الهی است که می تواند کمال وکرامت انسانی را محقق کند و زمینه ساز فعلیت قوه های ذاتی و رو به کمال او باشد و می فرماید: «ای مسلمانان جهان …آن نظام که برای شما، برای رشد و تکامل شما، برای سعادت دنیا وآخرت شما، برای رفع ظلم و خونخواری بپا شده نظام الهی است که بالاترین آن نظام اسلامی است» (صحیفه امام ، 1389، ج15: 240).
2. 1. 4. 1. 3. اختیار و آزادی انسان
امام خمینی(ره) انسان را موجودی مختار دانسته و اختیار وآزادی اراده او را ویژگی مهمی برای رسیدن به کرامت نفس او می داند و معتقد است هر انسانی در صورتی که از اختیار خود بهره صحیح ببرد و با قوه عقل راه صحیحی را که خدا بدان نشان داده، دنبال کند، عزیز و برخوردار از کرامت نفس می شود. ایشان به پیروی راه مستقیم در رسیدن به کرامت نفس که همان راه انسانیت است تأکید می کند و می فرماید: «یک راه، راه انسانیت است که این صراط مستقیم است: صراط مستقیم یک سرش به طبیعت است، یک طرفش به الوهیت … اختیار با شماست که این دو راه را اختیارکنید» (صحیفه امام، 1389، ج8: 327).
ایشان معتقدندکه انسان به خاطر قدرت اراده و اختیار مورد امتحان و ابتلاء است و ابتلاء و امتحان در زندگی ملازم با وجود انسانی و رسیدن به منزلت واقعی یعنی کرامت درونی است و امتحان هم در موارد متعددی از مراحل زندگی و بر امور متفاوتی از رنج ها و سختی هاست تا انسان در همه موارد به کمال برسد؛ در این خصوص می فرمایند:
«انسان در این دنیا، هر انسانی که باشد از انسان های بزرگ مثل انبیاء و اولیاء تا هرجا که برسد مورد امتحان است. امتحان ملازم با وجود انسان است … گاهی امتحان به خوف، به جوع، به نقص در اموال و انفس، به نقص در ثمرات» (همان، ج13: 454).
امام خمینی(ره) معتقد است که انسان درهنگام خلقت و در سرشتش آزاد آفریده شده؛ ایشان آزادی اراده انسان را برخاسته از فطرت بشری او می داند و در راه اثبات جاودانگی و معاد، به اراده انسان استشهاد می نماید و معتقد است وجود اراده نشان از وجود عالمی دارد تا اراده درآن تأثیرگذار باشد و می فرماید:
«می توان عالم را به فطرت حریت و نفوذ اراده … اثبات کرد چون مواد این عالم و اوضاع این دنیا و مزاحمات آن و تنگی و ضیق آن تأسی دارد از حریت و نفوذ اراده بشر؛ پس باید عالمی در دار وجود باشد که اراده درآن فاقد باشد» (امام خمینی، 1375: 161).
امام خمینی(ره) برتری مکاتب دینی به ویژه اسلام را بر دیگر مکاتب در توجه به اصل آزادی و اختیار بشر در سعادت او می داند و بر این باور است که اصل آزادی را نمی توان از کسی سلب کرد آن را یکی از حقوق انسان می داند که خداوند متعال این نعمت بزرگ را به انسان هبه نموده است و می فرماید:
اسلام هم حقوق بشر را محترم می شمارد و هم عمل می کند، حقی را از هیچکس نمی گیرد حق آزادی را از هیچ کس نمی گیرد، اجازه نمی دهد که کسانی بر او سلطه پیدا کنند که حق آزادی را به اسم آزادی از آن ها سلب کند» (صحیفه امام، 1389، ج14: 69).
یکی از ویژگی های مهم انسان دارا بودن «اختیار و اراده» است. امام خمینی(ره) در این مورد می فرماید: «صراط مستقیم یک سرش به طبیعت است یک طرفش به الوهیت. راه مستقیم از علق شروع می شود. منتها بعضی از آنها طبیعی است و آنجایی که مهم است آنجایی که ارادی است» (امام خمینی، بی تا، 238). به همین دلیل، هرکاری که انسان عهده دار شد، مسئول آن کار است، مسئول است دراین که به راستی و امانت عمل کند و مسئول است در این که با جدیت و فعالیت عمل کند.
انسان دارای دو بعد مادی و الهی است که با داشتن اراده و اختیار از یک سو و قابلیت ها و استعدادها از سوی دیگر می تواند به اسفل السافلین سقوط کند و یا به اعلی علیین صعود نماید؛ اما این که انسان از این استعدادها چگونه استفاده نماید و چه مقام و مرتبه ای را کسب نماید نتیجة نوع تربیتی است که با آن رشد می کند و شخصیتش شکل می گیرد:
انسان تا منزل حیوانیت با سایر حیوانات هم قدم بوده؛ و از این منزل دو راه در پیش دارد که با قدم اختیار باید طی کند: یکی منزل سعادت، که صراط مستقیم رب العالمین است ـ ان ربی علی صراط المستقیم ـ و یکی راه شقاوت، که طریق معوج شیطان رجیم است (امام خمینی، بی تا، 46).
2. 1. 4. 1. 4. عدالت خواهی انسان
امام خمینی(ره) اقامة عدل را از وظایف مهم مردم، دولت ها و همه انسان ها می داند و معتقد است برای تحقق عدالت که زمینه ساز کرامت انسانی است، از هرتلاشی نمی باید غفلت کرد و لازم است تا همگی درکنار هم در برابر ظالمان و ستمگران مقاومت نمایند و در این مسیر از هیچ ستمگری نهراسند.
امام خمینی(ره) همه افرادی را که توان دارند، مکلف می داند تا برای تحقق و اجرای عدالت تلاش کنند و در این خصوص گروهی را مستثنی نمی داند و آن را وظیفه شرعی و عمومی برای همه قشرها و طبقات می داند و همه را شرعاً مسئول می داند و چنین وظیفه شرعی عمومی را برگرفته از وظایف پیامبران دانسته و اقامة عدل را امری مهم می داندکه لازمة آن در جامعه کنونی جهان فداکاری، ایثار وآمادگی برای شهادت است تا زمینه ساز کرامت انسان ها گردد و می فرماید: «ملتی که برای اقامة عدل اسلامی و اجرای احکام قرآن مجید و کوتاه کردن دست جنایت کاران ابر قدرت و زیستن با استقلال وآزادی قیام نموده است؛ خود را برای شهادت و شهید دادن آماده نموده است» (صحیفه امام، 1389، ج15: 1).
2. 1. 4. 1. 5. تربیت پذیری و تهذیب نفس انسان
امام خمینی(ره) معتقد است که امتیاز انسان در بین دیگر موجودات، تربیت پذیری و رشد و تکامل اوست که براساس آن انسان، می تواند به مراحل بلندی از تعالی برسد. خصیصه ای که در دیگر موجودات ذی حیات وجود ندارد وآن ها نمی توانند به تکامل معنوی برسند، ولی انسان استعداد و قوة ادراکات متعالی و غایات آنان را دارد؛ ایشان در این خصوص چنین می فرماید:
انسان دربین حیوانات ممتاز می شود به این که می تواند ترقیات دیگری بکند هم در ادراکات با آنها فرق دارد و هم در غایات ادراکات فرق دارد … انسان ادراکاتش و قابلیتش برای تربیت تقریباً بایدگفت غیرمتناهی است. پس انسان همة عالم را دارد لکن یک اضافه دارد وآن اینکه درانسان یک قوة عاقله و قوة بالاتر هست که درآن ها نیست (صحیفه امام، 1389، ج16: 20).
امام خمینی(ره) بروجود استعداد خیر و شر در انسان تأکید فراوان دارد و برآن است که انسان ممتاز شده به این که قابلیت ملکات صالحه را دارد و می فرماید: «انسان ابتدا که به دنیا می آید، همه چیز در انسان به طوراستعداد هست، یعنی تحقق ندارد اما قابل است. این بچه ای که به دنیا می آید قابل است که ملکات صالحه پیدا کند» (همان، ج7: 549). ایشان در نگاه وسیع تر هدف هستی و مخلوقات را برای تحقق کرامت انسان می داند که به واسطه تربیت او چنین امری حاصل می شود و معتقد است که تمام هستی به غایت فلسفه وجودی خلق شده اند و برای انسان شرایط فراهم شده تا از قوه به فعل برسد، فعلیت که همان الهی شدن و رسیدن به کرامات انسانی است و می فرماید:
اساس عالم بر تربیت انسان است، انسان عصارة همه موجودات است و فشردة تمام عالم است و انبیاءآمده اند برای این که این عصاره بالقوه را بالفعل کنند و انسان یک موجود الهی بشود که این موجود الهی تمام صفات حق تعالی در اوست و جلوه گاه نور مقدس حق تعالی است (همان، ج14: 153).
امام خمینی(ره) غفلت از غایت هستی و عدم تربیت و تزکیه انسان را سبب طغیان وگسترش اختلافات بشری می داندکه سبب دوری بشر از کرامات انسانی است و برآن است که در هرجامعه ای لازم است تا تربیت صحیح محقق گردد و انسان ها تهذیب شوند تا جامعه بشری دچار طغیان و ستمگری نگردد؛ ایشان همة اختلافات و نزاع های بشری را مربوط به عدم تزکیه او دانسته و می فرماید:
همة اختلافاتی که در بشر هست برای این است که تزکیه نشده است. غایت بعثت این است که تزکیه کند مردم را تا به واسطة تزکیه، هم تعلم حکمت کند و هم تعلم قرآن وکتاب واگر چنانچه تزکیه بشوند، طغیان پیش نمی آید؛ کسی که تزکیه کرد خود را، هیچ گاه خودش را مستغنی نمی داند: ان الانسان لیطغی. ان رءاه استغنی … اگر انسان تزکیه بشود و نفس تربیت بشود، این اختلافات برداشته می شود (همان، ج 14: 389).
امام خمینی(ره) مهم ترین اهداف بعثت انبیاء را تزکیه انسان ها و سپس نورانی کردن آن ها و نورانی شدن دنیا می داند که سرانجام آن رسیدن به کرامات انسانی و جامعه الهی است و می فرماید:
انگیزه بعثت این است که ما را از این طغیان نجات دهد و ما تزکیه کنیم خودمان را، نفوس خودمان را مصفا کنیم و نفوس خودمان را از این ظلمات نجات بدهیم، اگر این توفیق برای همگان حاصل شد دنیا یک نوری می شود نظیر نور قرآن وجلوة نور حق (همان، ج14: 390).
ایشان برای تربیت انسان و رسیدن بشر به کرامت انسانی، قرآن را بهترین و غنی ترین کتاب وآن را قانونی کامل و نوین وکتاب انسان سازی می دانستند و معتقد بودند چون انسان موجودی غیرمحدود است، لازم است تا مربی و کتاب تربیت آن نیز غیرمحدود باشد که همان قرآن است و دراین مورد می فرماید: «انسان غیرمحدود است و مربی انسان غیرمحدود است و نسخة تربیت انسان که قرآن است غیرمحدود است» (همان،ج12: 422).
اگر انسان تربیت صحیح بشود و نفسانیت او مهار گردد، عشق به کمال مطلق و حب به لقاءالله در او به ظهور کامل رسیده و مراتبی را طی می نماید که شایستة سجدة ملائک می شود و خلیفة خدا در

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژگان امام خمینی، نهی از منکر، امر به معروف، قرآن کریم Next Entries پایان نامه با کلید واژگان امام خمینی، امام خمینی(ره)، کمال مطلق، عالم ماده