پایان نامه با کلید واژگان اعراب جاهلی، عصر جاهلی، دوران جاهلیت

دانلود پایان نامه ارشد

تولد دختران سبب شادی وشعف اعضای خانواده نبود، زیرا استحکام یک قبیله بستگی به تعداد مردانشان داشت. ( وجود تعداد زیاد دختران در یک قبیله بسیار دست و پا گیر بود. زیرا سبب ربوده شدن و یا فرار کردن با مرد مورد علاقهشان به قبایل دیگرو باعث ایجاد بیعفتی و ننگ برای قبیله خود میشدند.) تعلیم و تربیت دختران بر عهده مادرانشان بود، مادر وظیفه داشت، دخترش را با تجربیات گوناگونی که به صورت نسل به نسل به وی منتقل شده بود، آشنا سازد. اکثر دختران عصر جاهلی در سن کودکی، مجبور به انجام کارهای شاقّ و سخت منزل بودند. در موارد اندکی برخی از خانوادههای جاهلی دخترانشان را در سنین کودکی وادار به انجام کارهای منزل نمینمودند و به آنان مهلتی برای بزرگ شدن میدادند، یعنی هنگامیکه دختران این قبیل از خانوادههای نسبتاً شریف اعراب جاهلی، به سن قبل از ازدواج که حدود 9یا 10سالگی بود، میرسیدند؛ مادران شروع به آموزش دادن نحوه انجام کارهای منزل به دخترانشان، مینمودند.5 در عصر جاهلی حتی نوههاي پسري نيز بر نوههاي دختري برتري داشتند.6

1-1-3 زن جاهلی، مطیع بی چون و چرا
مردان، در عصر جاهلی، رئيس و سالار منزل و زنان فرمانبردار و مطيع آنان بودند. محدوده تسلط مردان بر زنان، تا جايى كه مىتوانست زنان را به رهن گـذاشته و يا به فروش برساند. در عربستان قبل از اسلام، قانون «سانا» رواج داشت. «سانا» قانونی بود که بر طبق آن، زن همیشه باید مطیع یک مرد باشد. اعراب عصر جاهلی، زن را موجودی ضعیف درنظر میگرفتند که حتماً بایستی یک مرد از وی حمایت نماید. در دوران خردسالی، پدر و برادر از وی حمایت مینمود و سپس در مراحل بعدی زندگی وی، شوهرش و در زمان فوت شوهر، دائی و اگر وی نبود، پسر عمو و پسرعمه وی مسئولیت حمایت از وی را برعهده داشتند. و اگر پسر زنی بالغ بود، این وظیفه را برعهده میگرفت.7
مردان قيّم طبيعي زن، مسئول تأمين نفقه و مخارج منزل بودند. زن میبايست از شوهرش اطاعت ميكرد، ماداميكه اوامر مرد مخالف شئون اخلاقي نبود.. اگر مردي دخترانش را زنده به گور ميکرد و يا اينكه پسرانش را ميکشت كسي وي را مورد مؤاخذه قرار نمیداد. حتي همسرش نيز با آن همه عواطف مادرى که خداوند در وجودش به ودیعه قرار داده است، حق نداشت مانع وي گردد، زيرا مرد يگانه صاحب اهل خانه بود. فرزندان حقّ هيچگونه اعتراض و مخالفتی نسبت با اوامر پدرشان را نداشتند؛ مگر اينكه فرزندي قويتر از پدرش بود، كه آنگاه حق با فرد قويتر بود.8

1-1-4 ارزش شير مادر در افکار جاهلی
اعراب براي شير مادر ارزش وتأثیر فراواني قائل بودند و سعي فراواني داشتند كه طفل شير مادرش را بنوشد. هرگاه مادري بنا به دلايلي قادر به شيردادن نوزادش نبود، طفل را به دايهاي از اقوام نزديك و يا زني سالم ميسپردند. زمانیکه اعراب قصد تعريف و تمجيد از كسي را داشتند از دايه فرد به نيكي ياد ميكردند. و چنین میگفتند: «نعمت المرضعة» و «نعمت المُرضعَة مُرضِعته» یعنی؛ احسنت بر كسيكه به تو شير داده و يا چه زن خوبي بوده كسيكه به تو شير داده است.9 هرگاه نیز قصد داشتند از كسي به بدي ياد كنند، چنین ميگفتند: «بئست المرضعة مرضعته» چه فرد بدی بوده كسيكه به او شير داده است. 10
این سخن كنايهاي جهت نشان دادن تأثير شير مادر بر فرزندان بود. اعراب جاهلی هرگاه قصد سخن گفتن از امارت و حكمراني را داشتند چنین ميگفتند: «نعمت المُرضعَة وبئسَت الفاطمة» چه مادر خوبي و چه فرزند بدي، يعني امارت و حكومت همه اختيارات به حاكم داده است ولي حاكم به شكل بدي از آن بهره برده است. اعراب جاهلی بر اساس اعتقادشان به تأثیر شیر مادر بر نوزاد، به مسئله دايگي بسیار اهميت ميدادند، به خصوص اگر يكي از كودكان رضاعي جزء خانوادههاي برتر و شريف در ميان اعراب بود به همشيرگي با وي افتخار مي كردند.11
با وجودیکه خود زن در عصر جاهلی، موجودی بسیار کم ارزشتر از مرد و تقریباً در سطح حیوانات، به حساب میآمد، ولی برای شیر وی ارزشی هنگفت قائل بودند. بنابراین شاید بتوان گفت که مردان در عصر جاهلی نیز به ارزش و اهمیت زنان در زندگی پی برده بودند و فقط جهت ادامه مردسالاری و تسلّط بیچون و چرایشان بر زنان، آنان را محترم نمیشمردند، تا مبادا از پی احترام به آنان، موقعیتشان در خانواده و اجتماع، متزلزل گردد.

1-1-5 زن جاهلی مقهور قدرت جسمانی مرد
همانگونه که ذکر گردید، مردان در عصر جاهلي به اقتضاي قوت جسماني بيشتر و مقاومت زيادشان دربرابر موانع طبيعي وخطرات موجود در اجتماع، سرور و رئيس خانواده به شمار میرفتند، که این برتري جسماني مردان، سبب ناديده گرفتن حقوق زنان شده بود.12 از جمله كارهايي كه مردان عرب خويشتن را مجاز به انجام آن ميدانستند منع زنان از ارث بردن و لذت بردن از لذایذی همچون استمتاع از خمر و غيره در زندگي بود.13
همچنين مفاهيمي چون عدل و حق بر اساس قوت و نيروي بدني برتر تعبیر میشد، یعنی همیشه حق و عدالت با کسی بود که از لحاظ بدنی برتر بود و از قبَل همين نكته، حقوق زنان، دختران، كودكان و مردان عاجز و ناتوان ناديده گرفته می شد.14 حتي اگر مردان قوي علاقمند به زني متأهل مي شدند، با زور وی را بدست مي آوردند، زيرا طبق قانون جاهلي هميشه حق با فرد قوي بود.15

1-1-6 سرکوب میل جنسی زنان جاهلی
برخي از اعراب، اقدام به ختنه دختران خويش مینموده تا از اين طريق، ميل جنسي آنان را كنترل نمايند. در اصل، ختنه دختران كاري نكوهيده و نادرست به حساب ميآمد و تا نسلهاي متمادي فرد ختنه كننده دختران، مورد نكوهش بود.16
در سيره ائمه اطهار(ع) نيز به عدم وجوب ختنه در موارى دختران اشاره شده است:
محمد بن يعقوب، عن عدة من أصحابنا، عن أحمد بن محمد، عن الحسين بن سعيد، عن بعض أصحابه، عن عبدالله بن سنان ، عن أبي عبدالله ( عليه السلام ) قال : الختان سنة في الرجال ، ومَكرُمة في النساء.
ازمحمد بن يعقوب، از عدهای امامیه، از أحمد بن محمد، از حسين بن سعيد، از بعض أصحابه، از عبدالله بن سنان، عن أبي عبدالله ( عليه السلام ) نقل شده است که ایشان فرمودند: ختنه سنتی است که درمورد مردان صورت میگیرد و بر زنان واجب نیست.

1-2حق حضانت کودکان
اعراب جاهلی معتقد بودند حق که سرپرستی و حضانت کودکان در ابتدا متعلق به پدرش است، و پس از فوت پدر، عمو و خانواده پدری کودکان بر دیگران مقدم هستند. این حکم و اعتقاد اعراب جاهلی، برگرفته از این عقیده بود که فقط پدر در پيدايش فرزندان موثر است. قابل ذکر است که دادن حق حضانت کودکان یتیم به عموها گاهی ممكن بود سبب ایجاد منازعه و مخاصمهاي بين عموزادهها بر سر تقسیم ارث گردد.17

1-3 افتخار به پسران
اعراب از تولّد نوزاد پسر، بسيار خوشحال شده و از تولد نوزاد دختر غمگين و ملول میگشتند. هنگام تولّد پسران وليمه ميدادند و كثرت پسران را مايه فخر و مباهات خویش ميدانستند. به همین دلیل اگر داماد از اقوام و نزديکان عروس بود، عروس را با دعاي زايمان راحت، دارا بودن پسران فراوان و پيدايش نسل متعدد و جاويدان از وی، به سوی منزل داماد بدرقه ميكردند و اگر داماد از قبيلهاي ديگر بود چنين دعايي در حق عروس انجام نميکردند.18

1-4زن در افکار عمومی جاهلیت
برخی از علمای لغت، از کنایاتی که اعراب جاهلی درباره زنانشان به کار میبردند، چنین یاد می کنند: «السُعلاة: العَجائِز والخِيل، وقيل السعالي: النِساءُ الصاخِباتَ البَذيئاتَ»: «سعالی» به زنان عاجز و مسن، اطلاق میشد و همچنین به زنان زشت چهره، بدخلق و دشنام دهنده، «سعالی» گفته میشد. همچنین اعراب با کنایاتی از جمله؛ کفش، خانه، بز، گوسفند، گل خوشبو و غیره از زنان نام میبردند.19

1-5 یادگیری علم توسط دختران جاهلی
در برخی از کتب تاریخی و سنّت چنین آمده است که: «الشِفاء العَدَویّه» زنی از قبیله «بن عدن» بود، نسبت به کتاب خداوند آگاهی داشت، وی در دوران جاهلیت به دختران آموزش میداد.20 طبق سخن فوق، به احتمال قوی، تعلیم و تربیت دختران در میان اندکی از خانوادههای شریفتر و دارای تمکن مالی بالاتر در عصر جاهلی، وجود داشته است، که مربوط به زمان نزدیک به عصر نزول است. زیرا در برخی از کتب تاریخی از زنان باسواد در صدر اسلام نام میبرند که در زمان تشرفشان به دین اسلام خواندن و یا نوشتن میدانستند.21

1-6 زن جاهلی و خودآرایی
زنان شهرنشين بيشتر از زنان باديه نشين به خودآرايي و تجمل ميپرداختند و داراي برخي از لوازم زينتي، تجمّلي و لباسهايي بودند كه زنان باديهنشين از داشتن آنان، محروم بودند. بيشك زناني كه از لحاظ مالي غنيتر و به سرزمين عجم نزديك بودند، از نظر زينت و بوي خوش با زنان فقير و يا زنان باديهنشين تفاوت زیادی داشتند.22زنان عرب به اندازه امكاناتشان به آراستن خويش ميپرداختند، تا بدين وسيله زيبايي و جمال خويش را نشان دهند.23 زنان ثروتمند عرب از عطرها و بوهاي خوش، جهت خوش بو ساختن لباس و بدنشان به مقدار زیاد استفاده مي كردند.24 در عصر اسلامی آیه تبرج درباره اینگونه از زنان نازل گشت. « وَ قَرِن فِی بُیُوتِکُنَّ ولاتَبَرجنَّ تَبرّج الجاهِليّة الأولى…»25
در خانههایتان بمانید و همچون دوران جاهلیت به خودآرائی نپردازید.

1-7 زن جاهلی در مراسم عزاداری
اگر شوهر زنی فوت میکرد، آن زن مجبور بود یکسال تمام را عزاداری میکرد و در طی این یکسال حق پوشیدن هیچگونه لباس نو و تازه و استعمال لوازم آرایشی و عطر را نداشت. پس از پایان یافتن مدت عزاداری، زن از منزلش بیرون آمده و سنگ یا کلوخی را به نشانه اتمام عزاداری پرتاب می نمود، سپس زندگی طبیعی خویش را آغاز میکرد.26 موي زنان نزد اعراب جاهلی شیء بسيار مهم و با ارزشی بود. زنان عرب در نگهداري آن بسيار تلاش کرده و هرگز موهايشان را نميتراشيدند، تا اينكه خودش بريزد و يا اينكه براي نشان دادن شدت حزن و ناراحتي خويش از فوت یکی از عزيزانشان، تمام موهاي سرشان را كوتاه کرده و بر سر خويش خاك و خاكستر ميريختند؛ به اين زنان «الحالِقَة» ميگفتند، اين رفتارها از زنان سبب بكار بردن لفظ «الحالِقَه» به عنوان ضرب المثلي در زمان شومي و ناراحتي شده بود؛ كه این افراد، در عصر اسلامی، توسط «رسول اکرم» (ص) لعن شدند.27 در حدیث نیز به این موضوع اشاره شده است: «ولَعَن رسول الله صلى الله عليه وسلَّمَ من النِّساءَ الحالِقَةَ والخارِقَةَ والسّالِقَةَ فالحالقَةُ وفي حَدِيث آخَرَ : ليسَ مِنّا من سلَق أو حَلَق أَو خَرَقَ.» 28
رسول خدا(ص) زنانی که در هنگام مصیبتها موی سرشان را می تراشیدند و در زمان مرگ عزیزانشان با صدای بند به عزاداری میپرداختند را لعن نمود همچنین در حدیث دیگری فرمودند: از ما نیست کسیکه با صدای بلند به عزاداری بپردازد، موی سرش را بتراشد و خرق عادت نماید. در شعر «الخنساء» نیز به این موضوع ا شاره شده است:
ولكني رأيت الصبر خيراً … من النعلين والرأس الحليق29
صبر را از تراشیدن موهایم و بیشکیبی و کوبیدن نعلین بر سرم، زیباتر یافتم.
در اصل، زنان در مواقع رويدادن مصيبتها سر خويش را تراشيده و با نعلين بر سر خود مي زدند، به همين سبب حالقه عبارتي جهت شومي و بديمني بود.30

1-8 اشعار زنان جاهلی در جنگ
سرودن اشعار توسط زنان عرب سبب افزوده شدن شجاعت مردانشان گشته وتأثير بسزايي بر نتايج جنگهاي عصر جاهلي داشت. هرگاه زمان جنگ فرا ميرسيد، برخي از قبايل عرب جهت تقويت روحيه جنگي مبارزان خویش، زنان را همراه خويش به ميدان نبرد برده و چنان ميجنگيدند، تا پيروز گردند.31 «زنان عرب مانند زنان یونانی، مخلوقات بدبختی نبودند، آنها رزمندگان را تا میدان نبرد همراهی می کردند و در آنها روح دلاوری و قهرمانی می دمیدند. و سلحشوران در حالی که ستایشهای خواهر، و یا معشوق خود را ترنّم می کردند به صحنه نبرد یورش می بردند. والاترین جائزه دلاوری آنها پاداشی بود که از معشوقکان خود دریافت می کردند.»32

1-9 قانون ازدواج و طلاق
در دوران

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژگان سیره نبوی، اعراب جاهلی، عصر جاهلی Next Entries پایان نامه با کلید واژگان عصر جاهلی، اعراب جاهلی، عقد ازدواج