پایان نامه با کلید واژگان اعراب جاهلی، دوران جاهلیت، عصر جاهلی

دانلود پایان نامه ارشد

زنان سلام نمود، زنان نیز جواب سلام وی را دادند. عمر گفت من فرستاده رسول الله به سوی شما هستم. زنان انصار نیز گفتند: مرحبا به رسول الله و فرستاده اش. سپس عمر گفت: آیا بیعت می کنید که به خدای یگانه شرک نورزید، دزدی نکنید، مرتکب زنا نشوید، فرزندانتان را به قتل نرسانید و به یکدیگر تهمت و بهتان نزنید؟ زنان انصار گفتند: بله.155 سپس عمر دستش را به درون درب نمود در حالیکه یک دست دیگرش بیرون از درب بود، سپس گفت: خدایا تو شاهد این بیعت هستی.156
2-1-3جایگاه زن مسلمان در کانون خانواده
2-1-3-1زنان نعمتند.
خداوند در قرآن کریم، همسران را نعمتی چون سایر نعمتها میشمارد.
«و الله جَعَلَ لَكُم مِن أنفُسَكُم أزواجاً وَ جَعَلَ لَكُم مِن أزواجِكُم بَنينَ وَ حفدة» 157
«و خداوند از جنس خودتان همسرانى برايتان قرار داد و از همسرانتان براى شما فرزندان و نوادگانى قرار داد.»158
علامه طباطبایی در تفسیر آیه فوق چنین میگوید:« مقصود از نعمت همان است كه همسرانى از جنس خود بشر براى ايشان آفرید و فرزندان و نوههايى از همسرانش پديد آورد، چون اين از بزرگترين و آشكارترين نعمتها است، زيرا اساسى، تكوينى است كه ساختمان مجتمع بشرى بر آن بنا مىشود، و اگر آن نبود مجتمعى تشكيل نمى يافت، و اين تعاون و همكارى كه ميان افراد هست پديد نمىآمد، و تشريك در عمل و سعى ميسر نمىشد، و در نتيجه بشر به سعادت دنيا و آخرت خود نمى رسيد.» 159 همچنین در این آیه خداوند همسران را نعمتی میداند که باعث آرامش فرد میگردد.
« وَ مِن آياِتِه أنَّ خَلَقَ لكُم مِن أنفُسَكُم أزواجاً لِتَسكُنوا إليها وَ جَعَل بَينَكُم مَودّة و رَحمَة » 160
«از آيات الهى آن است كه براى شما از خودتان ، همسرانى آفريد تا وسيله آرامش شما باشند و بين شما و آنان موّدت و رحمت قرار داد.»161

2-1-3-2مقام مادر در اسلام
از اساسیترین و برجستهترین خصلت زنان که منزلت آنان را رفعت داد، متّصف بودن آنان به مقام مادری است، زنان به دلیل دارا بودن این خصلت، همواره در اندیشه الهی از کرامت و شرافت برخوردار هستند. بارزترین مشخصه زن در عرصه خانواده و اجتماع به خاطر موقعیت عظیم مادر بودن است، که همواره در مکتب اسلام بر زیباترین، وجه توصیف شده است. در اسلام احترام به مادران همسنگ احترام به پدران است و گاهی بهتر و برتر از آنان بوده است.162
در قرآن کریم در این باره چنین آمده است . «و وَصَّيْنَا الْإِنْسَانَ بِوَالِدَيْهِ إِحْسَانًا حَمَلَتْهُ أُمُّهُ كُرْهًا وَوَضَعَتْهُ كُرْهًا وَحَمْلُهُ وَفِصَالُهُ ثَلَاثُونَ شَهْرًا حَتَّى إِذَا بَلَغَ أَشُدَّهُ وَبَلَغَ أَرْبَعِينَ سَنَةً » 163
«ما به انسان توصيه كرديم كه به پـدر و مادرش نيكى كند، مادرش او را با ناراحتى حمل مى كند، و با ناراحتى بر زمين مى گـذارد، و دوران حمل و از شير باز گـرفتنش سى ماه است.»
محمد بن يعقوب، عن علي بن إبراهيم، عن أبيه، عن ابن أبي عمير عن هشام بن سالم، عن أبي عبدالله ( عليه السلام ) قال: جاء رجل إلى النبي ( صلى الله عليه وآله ) فقال: يا رسول الله، مَن أبر؟ قال: أمك، قال: ثُمَّ مَن؟ قال: أمُّك، قال: ثُمَِّ مِن؟ قال: أمُّك، قال: ثُمَّ من؟ قال: أباكَ.164
در وسائل الشیعه از محمد بن يعقوب، از علي بن إبراهيم، از أبيه، از ابن أبي عمير، از هشام بن سالم، از أبي عبدالله ( عليه السلام ) نقل گشته که مردی به خدمت رسول الله (ص) آمد و گفت: « يا رسول الله، مرا سفارش کن به چهرکسی نیکی کنم؟ گفت سفارش میکنم تو را به حق مادرت، پس گفت: يا رسول الله، مرا سفارش کن، فرمود سفارش میکنم تو را به حق مادرت، پس گفت: يا رسول الله، مرا سفارش کن، فرمود سفارش میکنم تو را به حق پدرت. روشن است که در فرهنگ اسلامی مادران از منزلت فزونتری نسبت به پدران برخوردارند.

2-1-3-3 زن، مایه آرامش است.
خداوند در سوره روم میفرماید:
«و مِن آیاتِهِ أنَّ خَلَق لَکُم مِن انفُسُکم اَزواجاً لِتَسکُنوا الَیها و جَعلَ بَینَکُم مَوَدهً و رَحمَهً أنّ فی ذِلکَ لِأیات لِقومِ یَتَفَکّرونَ165»
«و يكى از آيات او اين است كه براى شما از خود شما همسرانى خلق كرد تا به سوى آنان ميل كنيد و آرامش گيريد و بين شما مودت و رحمت قرار داد و در همين آيتها هست براى مردمى كه تفكر و يكى از آيات او خلقت آسمانها و زمين و اختلاف زبانهاى شما و رنگهايتان است كه در اينها آياتى است براى دانايان.» 166

2-1-4مشورت با زنان در قرآن
مسئله مشورت با زنان در قرآن نیز وارد گشته است. در داستان حضرت موسی(ع)، حضرت شعیب با دخترانشان، مشورت نمودند و همچنین خداوند در قرآن کریم میفرمایند:
«و امرَهُم شُوری بَینَهُم»167
«و امورشان در بينشان به مشورت نهاده مى شود.»
با توجه به اینکه مشورت در این آیه به شکل عام مورد نظر است، پس شامل تمامی مسلمین میگردد، اعم از زن و مرد، که زن و شوهر هم از این امر مستثنی نیستند. همچنین در «قرآن کریم» به مشورت میان زن و شوهر درباره زمان از شیر گرفتن کودکان اشاره نموده است
.« فَإِنْ أَرَادَا فِصالاً عَن تَرَاض مِّنهُمَا وَ تَشاوُر فَلا جُنَاحَ عَلَيهِمَا وَ إِنْ أَرَدتُّمْ أَن تَسترْضِعُوا أَوْلَدَكمْ فَلا جُنَاحَ عَلَيْكمْ….» 168
« اگر پدر و مادر به رضايت و مشورت هم خواستند طفل را از شير بگيرند گناهى بر آنان نيست.»169
همچنین در خصوص اتّخاذ تصمیم طلاق هم زن و مرد بایستی به مشورت بپردازند و بر اساس رضایت طرفین در امور مربوط به فرزندانشان عمل نمایند. اسلام از کوچکترین مسئله، که شیر دادن به کودکان و از شیر گرفتن آنان است، از زن و شوهر خواسته است که با یکدیگر به مشورت بپردازند و چیزی که مورد رضایت طرفین است را انتخاب نمایند. مسلماً در امور بزرگتر و مهمتر هم، همین دستور را میدهد. بر عکس زندگی جاهلی که حتی در جزئیترین امور نظر زنان را دخیل نمیدانستند و در همه حال طبق رأی و نظر مرد خانواده و گاهی رئیس قبیله عمل میشد.

2-1-5 تقلیل مدت عده وفات در قرآن
در عصر جاهلی اگر شوهر زنی فوت میکرد، آن زن مجبور بود یکسال تمام به عزاداری بپردازد.170 که در دین اسلام این مدت، به چهار ماه و ده روز تقلیل یافت. خداوند در قرآن کریم فرمودند:
«وَ الَّذِينَ يُتَوَفَّوْنَ مِنكُمْ وَ يَذَرُونَ أَزْوَجاً يَترَبَّصنَ بِأَنفُسِهِنَّ أَرْبَعَةَ أَشهُر وَ عَشراً فَإِذَا بَلَغْنَ أَجَلَهُنَّ فَلا جُنَاحَ عَلَيْكمْ فِيمَا فَعَلْنَ فى أَنفُسِهِنَّ بِالْمَعْرُوفِ وَ اللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ » 171
«كسانى از شما كه بميرند و همسرانى به جا گذارند، زنان چهار ماه و ده روز، به انتظار بمانند و چون به مدت خويش رسيدند آنچه به شايستگى درباره خويش كنند، گناهى بر شما نيست كه خدا از آن چه مى كنيد آگاه است.» 172

2-1-6ملغی نمودن زنده به گور نمودن دختران، در قرآن
از جمله رفتارها و عادات زشت اعراب جاهلی زنده به گور نمودن دختران بی گناد در بدو تولد و گاهی در سالهای نخست زندگیشان بود. خداوند در آیات 8و9 سوره تکویر مسلمین را از برتر دانستن پسران بر دختران و زنده به گور نمودنشان بر حذر دانسته است. همچنین در سوره نحل نیز به سنت زشت و غیر انسانی وأد اشاره نموده است.173
« وَ إِذَا بُشرَ أَحَدُهُم بِالأُنثى ظلَّ وَجْهُهُ مُسوَدًّا وَ هُوَ كَظِيمٌ(58) يَتَوَرَى مِنَ الْقَوْمِ مِن سوءِ مَا بُشرَ بِهِ أَ يُمْسِكُهُ عَلى هُون أَمْ يَدُسهُ فى الترَابِ أَلا ساءَ مَا يحْكُمُونَ)174
در حالى كه هر گاه به يكى از آنها بشارت دهند دخترى نصيب تو شده صورتش (از فرط ناراحتى ) سياه مى شود، و مملو از خشم مى گردد! از قوم و قبيله خود بخاطر بشارت بدى كه به او داده شده متوارى مى گردد (و نمى داند) آيا او را با قبول ننگ نگهدارد، يا در خاك پنهانش كند؟ چه بد حكمى مى كنند؟!175
همچنین خداوند در قرآن میفرماید: قَدْ خَسِرَ الَّذِينَ قَتَلُوا أَوْلَدَهُمْ سَفَهَا بِغَيْرِ عِلْم وَحَرَّمُوا مَا رَزَقَهُمُ اللهُ افْتِرَآءً عَلَى اللهِ قَدْ ضَلُّوا وَمَا كَانُوا مُهْتَدِينَ»176
كسانى كه فرزندان خود را از روى سفاهت و جهل كشتند زيان كردند.177
اینجاست که منّت اسلام بر بانوان و به خصوص زنان درمانده عربستان درک میگردد، که
چگونه اسلام آنان را از چنین مرگ فجیعی نجات بخشید، و به تمامی زنان حق زنده بودن و زندگی کردن همانند مردان عطا نمود، و همچنین کلیه حقوق انسانی را برای آنان به رسمیت شناخت.
بنابراین زنده به گور نمودن دختران در دوره جاهلیت، فقط به دلیل فقر و تنگدستی نبود، گرچه تنگدستی یکی ازدلایل مهم این امرغیر انسانی بود. اما اصلی ترین دلیل این امر را می توان جلوگیری از ربوده شدن دختران در جنگهای قبیلهای و ایجاد لکه ننگ برای کلّ افراد قبیله نام برد، که در این مورد اعراب اعتقادات بسیار متعصّبانه و متحجّرانهای داشتند.178 اعتقاد به این عقیده برای اعمال اعراب زمانی قوت میگیرد که در متون و اشعار باقیمانده ازدوران جاهلیت مشاهده میکنیم که حتی اگر دختری از قبیله ای با مردی از قبیله دیگر ازدواج مینمود، زنان قبیلهاش برای او آرزوی زائیدن دختر را داشتند، همراه با زایمان بسیار سخت، زیرا معتقد بودند که اگر پسردار شود برای قبیله خودش دشمن زائیده است.
قابل توجه است که در عصر جاهلی گاهی برخی از مردان نیز یافت می شدند که با قانون زنده به گور نمودن دختران مخالفت می کردند، از جمله این افراد زید بن عمرو بن نُفَیل بود که هرگاه می شنید که مردی قصد زنده به گورنمودن دخترش را دارد تمامی موونه و مخارج طفل را تأمین کرده وپدر نوزاد را از کشتن نوزادش منع می نمود. طبرانی از صهصعه بن ناجیه المجاشعی (جد فرزدق) نقل می کند که، روزی صعصعه به پیامبر(ص) عرض کرد که: یا رسول الله، من در دوران جاهلیت عملی را انجام داده ام، آیا اجر و پاداشی برای آن دریافت خواهم نمود؟ پیامبر(ص) فرمودند: چه عملی؟ صعصعه گفت: من سیصد و شصت کودک را از مرگ نجات دادهام و برای مخارج هر کدام، 2ناقه و 20شتر(اشتری حاملگی آن گذشتهت موودَةَِِ بناقتین و عشراوین: دو شتر که ده ماه ازحاملگی گذشته بود.) 179پرداخت کرده ام، آیا پاداشی به من تعلق خواهد گرفت؟ پیامبر(ص) فرمودند:« لَکَ أجرَه منَّ الله عَلیک بِالإسلام» برای تو پاداشی است، زمانیکه خداوند پذیرفتن اسلام را برتومنت گذاشت.180

1-1-7قوامیّت مردان بر زنان درقرآن
قّوام از ماده قیام به معنای نگهبانی و اصلاح است. سخن خداوند به همین معناست که فرموده است: « اَلرِّجالُ قَوّاموُنَ عَلَى النِّساءِ بِما فَضَّلَ اللّهُ بَعْضَهُمْ عَلى بَعْضٍ وَ بِما اَنْفَقوُا مِنْ اَمْوالِهِمْ……. » 181
«مردان سرپرست زنانند، به دلیل آنکه خداوند برخی از ایشان را بر برخی دیگر برتری داده است، و نیز به دلیل آنکه از اموالشان خرج می کنند… .»
قیّم زن، شوهر اوست او نیازمندیهای زن را بر آورده میکند. منظور آن است که مردان متکفّل امور زنانند، و به کارهایشان میپردازند.182 همچنین گفتهاند: قیام چیزی مخالف نشستن است. قوّام، کسی است که بدون تکیه بر دیگری، بسیار به خویشتن متّکی است. در این آیه منظور کسی است که بر زن در تدبیر امورش و برطرف ساختن نیازمندیهایش اشراف دارد.183

2-1-8تعدّد زوجات در قرآن
تعدّد زوجات نزد اعراب جاهلی، امری معروف و رایج بود و بین کلیه قبایل اعراب رواج داشت، به گونهای که اعراب جاهلی به کثرت زنان خویش افتخار میکردند. به طور مثال زمانیکه «غیلان بن سلمه الثقفی» اسلام آورد، دارای ده همسر بود. پیامبر(ص) به وی دستور داد تا از میان زنان خویش تعداد چهار زن را به عنوان همسر خویش انتخاب کند.184 همچنین «قیس بن حارث» میگوید: زمانیکه مسلمان شدم دارای هشت همسر بودم که پیامبر(ص) فرموند: تعداد چهار همسر را برگزین. همچنین، درهنگام طلوع خورشید اسلام، برخی از مردان قبیله ثقیف دارای ده همسر بودند، مانند: «سعود بن

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژگان علامه طباطبایی، امر به معروف، دوران اسلامی Next Entries پایان نامه با کلید واژگان امر به معروف، نهی از منکر، عصر جاهلی