پایان نامه با کلید واژگان آموزش و پرورش، تلاش مضاعف، آموزش علوم

دانلود پایان نامه ارشد

فراخي رحمتت دارم و بزرگي عفوت مرا بدست زدن به کارهاي حرام شتابان ميکند، اي بردبار، اي بزرگوار، اي زنده و اي پاينده، اي آمرزنده گناه، اي پذيرندۀ توبه، اي بزرگ نعمت، اي ديرينه احسان، کجاست پرده پوشي زيبايت؟» (ص720). پس انسان بايد حياء نموده و از پرده پوشي خدا سوء استفاده ننمايد. به همين منوال، انسانها نيز بايد از پرده پوشي ديگران سوءاستفاده ننموده و اعمال زشت خود را متوقف گردانند؛ چرا که از حد گذراندن جسارت، باعث مي شود که گناهان رسوا گرديده و انسان از مسير سعادت منحرف گردد. در اعمال مخصوص شب اول ماه رمضان، از خداوند بخشش گناهاني طلب مي شود که پرده را بالا مي زند: «وَ اغْفِرْ لِيَ الذُّنُوبَ الَّتِي تَكْشِفُ الْغِطَاء» (ص776). پس انسان براي آن که مشمول عيب پوشي پروردگار گردد؛ بايد از گناهان مهلکي مثل لجاجت و جسارت دست بردارد: «وَ اغْفِرْ لِيَ الذُّنُوبَ الَّتِي تَهْتِكُ الْعِصَمَ، و بيامرز از من گناهاني که پرده ها را بدرد» (همان).
پرده پوشي بايد موجب شود که انسان خطاکار، فرصتي براي جبران گذشته، توبه و اصلاح خويش بيابد و بتواند در جامعه سرافرازانه زندگي خود را با مسيري پاک و سالم ادامه دهد؛ و الّا اگر توبه و انابهاي در کار نباشد و پشيماني و ندامتي در شخص به وجود نيايد، ديگر شخص لياقت خود را براي پوشيده ماندن عيوب و گناهانش از دست مي دهد.
البته گاهي بنا به مصالح اجتماعي، فرد خطاکار بايد رسوا و مفتضح گردد تا درس عبرتي براي ساير افراد جامعه باشد؛ که تشخيص اين موضوع بر عهده متخصّصين امر است و نبايد به بهانة مصالح اجتماعي، در جامعه آبروي انسانها را در جامعه به خطر انداخت، بلکه اين موضوع بايد با تدبّر و تخصّص صورت پذيرد.

خداوند، هدايت کننده است.
«هدايت، راهنمائي با لطف و مهربانيست» (خسروي حسيني، 1375د، ص504). راغب مي گويد که هدايت الهي براي انسانها چهار وجه دارد:
1- هدايت عمومي يا تکويني: اين هدايت در آفرينش هر موجودي نهاده شده است و انسانهاي عاقل و مکلف نيز بواسطه عقل و هوش و معارف و علوم، به آن هدايت وابسته مي باشند. «رَبُّنَا الَّذِي أَعْطي‏ كُلَّ شَيْ‏ءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدي،گفت: پروردگار ما همان است كه خلقت هر چيزي را به آن داد و سپس هدايتش كرد» (تفسير الميزان، ج14، ص226).
2- هدايت تشريعي: بر پايه نيازهاي فردي و اجتماعي انسانها، پيام الهي در قالب کتب آسماني و دعوت به دين الهي توسط پيامبران به مردم ابلاغ گرديده است. «وَ جَعَلْنا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنا، و آنان را پيشوايان نموديم تا به فرمان ما رهبري كنند» (انبياء:73) (همان، ص416).
3- هدايت توفيقي: انسان با قرار گرفتن در مسير هدايت و پويش در مسير کمال، خود را در راه هدايت خاص الهي قرار مي دهد که زمينههاي اين نوع از هدايت توسط خود انسان و بواسطه اختيار و اراده او فراهم گرديده است. «وَ الَّذِينَ اهْتَدَوْا زادَهُمْ هُدىً، و كساني را كه راه يافته‏اند هدايتشان را بيشتر مي‏كند» (محمد:17) (تفسير الميزان، ج 18،ص354) « وَ مَنْ يُؤْمِنْ بِاللَّهِ يَهْدِ قَلْبَهُ، و كسي كه به خدا ايمان آورد خدا دلش را هدايت مي‏كند» (التغابن:11) (تفسير الميزان، ج 19، ص508) «و إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ يَهْدِيهِمْ رَبُّهُمْ بِإِيمانِهِمْ،كساني كه ايمان آورده و اعمال صالح انجام مي‏دهند، پروردگارشان بوسيله ايمانشان هدايتشان مي‏كند» (يونس:9) (تفسير الميزان، ج 10،ص4) (عنکبوت:69، مريم:76 و بقره:213 نيز به همين معنا اشاره دارند).
4- «هدايت در آخرت بسوي بهشت و (وصول بمطلوب)» (خسروي حسيني، 1375د، ص505). «سَيَهْدِيهِمْ وَ يُصْلِحُ بالَهُمْ، بلكه بزودي هدايتشان نموده دلهايشان را اصلاح مي‏فرمايد» (محمد:5) (تفسيرالميزان، ج 18، ص337) (اعراف:43 نيز مربوط به اين بحث است) (خسروي حسيني، 1375د).
در اصل هر چهار نوع هدايت از طرف پروردگار صورت مي گيرد و در کتاب مفاتيح نيز به صفت هادي بودن پروردگار اشاره گرديده است: «اللَّهُمَّ بِنُورِكَ اهْتَدَيْتُ ، خدايا به نور تو هدايت شدم» (دعاي عشرات، ص110). در فراز 13 دعاي جوشن کبير پروردگار با صفت دليل، «يَا دَليل، اي راهنما» و در فراز بعدي «يَا دَلِيلَ الْمُتَحَيِّرِين، اي راهنماي سرگردانان» خوانده مي شود (ص142). در فراز 32 همان دعا صفت «راشِد43» به معني راهنما براي خداوند آمده است. خداوند همگان را هدايت مي کند؛ اما خود او نيازي به هدايت شدن ندارد: «يَا مَنْ يَهْدِي وَ لا يُهْدَي، اي که راهنمايي کند اما راهنمايي نشود» (جوشن کبير، ص150)، و او هر کس را که از وي راهنمايي بخواهد هدايت مي نمايد: «يَا هَادِيَ مَنِ اسْتَهْدَاه، اي راهنماي کسي که از او راهنمايي خواهد» (همان،ص152). و همة توفيقها و راهنماييها از جانب اوست: «يَا مَنْ وَفَّقَنِي وَ هَدَانِي، اي که به من توفيق داده و راهنمايي کرد» (همان، ص154)، «يا رَشيد، اي راهنما» (همان،ص156)، «يَا مَنْ يَهْدِي مَنْ يَشَاء، اي که راهنمايي کند هر که را خواهد» (همان،ص157)، «يَا هَادِيَ الْمُضِلِّين، اي رهنماي گمراهان» (همان،ص158).
امام حسين عليه السلام در دعاي عرفه هادي بودن پروردگار را به زيبايي بيان مي نمايند و خودِ خداوند را راهنماي به سوي خدا معرفي مي کنند: «بِكَ عَرَفْتُكَ وَ أَنْتَ دَلَلْتَنِي عَلَيْكَ وَ دَعَوْتَنِي إِلَيْك، بوسيله خودت من تو را شناختم و تو مرا بر خود راهنمايي کردي و بسوي خود خواندي» (ص717)؛ «دَلَلْتَنِي إِلَى مَا يُقَرِّبُنِي إِلَيْك، راهنماييم کردي بدانچه مرا به تو نزديک کند» (ص860)، « يَا مَنْ هَدَانِي لِلْإِيمَانِ مِنْ قَبْلِ أَنْ أَعْرِفَ شُكْرَ الامْتِنَان، اي که مرا به ايمان هدايت کرد پيش از آنکه بشناسم طريقه سپاسگزاري نعمتش را» (ص868) ، « أَنْتَ الَّذِي هَدَيْت، اين تويي که هدايت کردي» (ص869)، « فَاهْدِنِي بِنُورِكَ إِلَيْك، پس به نور خود مرا بر ذاتت راهنمايي فرما» (ص880)، « أَنْتَ الَّذِي أَشْرَقْتَ الْأَنْوَارَ فِي قُلُوبِ أَوْلِيَائِكَ حَتَّى عَرَفُوكَ وَ وَحَّدُوك، تويي که تاباندي انوار (معرفت) را در دل اوليائت تا اين که تو را شناختند و يگانهات دانستند» (ص881)، و امام سجّاد عليه السلام در دعاي ابوحمزه ثمالي اين معنا را با زبان ديگر بيان کرده اند: « يَا غَفَّارُ بِنُورِكَ اهْتَدَيْنَا، اي آمرزنده به نور تو راه يافتيم» (ص723) و خود – بنده- را اينگونه معرفي مي نمايند: «وَ أَنَا الضَّالُّ الَّذِي هَدَيْتَه، و (من) همان گمراهي هستم که راهنمائيش کردي» (همان،ص726). ايشان از پروردگار تداوم هدايت را خواستار مي گردند: « وَ لا تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا، و منحرف مساز دلهاي ما را پس از آنکه هدايتمان کردي» (همان،ص728) (لازم به ذکر است که پروردگار کسي را گمراه نمي نمايد، بلکه اين خود اوست که بالاختيار خود را از هدايت هاي ويژه خداوند محروم مي نمايد و منظور اين دعا طلب ياري از خدا در کنترل خويش و کسب هدايتهاي خاص الهي است.)
در کتاب مفاتيح، قرآن نيز به عنوان کتاب راهنمايي و هدايتکننده معرفي گرديده است: «اللَّهُمَّ هَذَا شَهْرُ رَمَضَانَ الَّذِي أَنْزَلْتَ فِيهِ الْقُرْآنَ هُدًى لِلنَّاسِ وَ بَيِّنَاتٍ مِنَ الْهُدَى وَ الْفُرْقَان‏، خدايا اين ماه رمضاني است که در آن قرآن را نازل فرمودي، قرآني که راهنماي مردم و حجّت هايي است از هدايت و تميز» (اعمال مشترک روزهاي ماه رمضان، ص742)، و به قول امام خميني رحمة الله عليه: «اين كتاب شريف، چنانچه خود بدان تصريح فرموده، كتاب هدايت و راهنماى سلوك انسانيّت و مربّي نفوس و شفاي امراض قلبيّه و نور بخش سير إلي اللّه است» (1378الف، ص184).
ائمه عليهم السلام نيز- به اذن پروردگار- هدايت کننده معرفي شده اند: « وَ أَنَّ الْأَئِمَّةَ مِنْ وُلْدِهِ هُمُ الْأَئِمَّةُ الْهُدَاةُ الْمَهْدِيُّون، (و گواهي مي دهم که) امامان از فرزندان (علي بن ابيطالب) همان امامان هدايت کنندۀ هدايت شده هستند» (دعاي عشرات، ص110).
آموزه هاي تربيتي
همانگونه که خداوند بندگانش را با لطف و مهرباني هدايت مي نمايد و آنها را بدون اينکه نيازي به آنها داشته باشد دستگيري فرموده و با محبّت به سمت سعادت فرا مي خواند: « وَ الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِي تَحَبَّبَ إِلَيَّ وَ هُوَ غَنِيٌّ عَنِّي ، ستايش خدايي را که با من دوستي کند در صورتي که از من بينياز است» (دعاي ابوحمزه ثمالي، ص717)، معلم نيز بايد با استعانت از پروردگار عالم، شاگردان را با لطف و مرحمت به راه کمال هدايت نمايد و از آنها هيچ مزد و اجري طلب ننمايد. پيامبران نيز از مردم در ازاي هدايت اجر و مزدي نمي خواستند: « وَ ما أَسْئَلُكُمْ عَلَيْهِ مِنْ أَجْرٍ إِنْ أَجْرِيَ إِلاَّ عَلى‏ رَبِّ الْعالَمين،‏ براي پيغمبري خود از شما مزدي نمي‏خواهم كه مزد من جز به عهده پروردگار جهانيان نيست» (شعراء: 109) (تفسير الميزان، ج 15،ص413). البته سيستم آموزش و پرورش رسمي بايد نيازمنديهاي معلمين و مخارج آموزش را از محل اعتبارات دولتي فراهم نمايد که اين موضوع در اين مجال مورد بحث نيست.
معلم مي بايست از همه امکاناتي که پروردگار در جهت هدايت تکويني در فطرت شاگرد قرار داده است نهايت استفاده را بنمايد و فطرت خداجو، عقل و معارفي که در وجود او نهادينه شده است را به عنوان دستمايههاي ارزشمندي جهت تعليم و تربيت تلقي نمايد.
خداوند انسان را هدايت تشريعي نمود و پيامبران را به عنوان معلمين بشر و کتب آسماني را بعنوان متن آموزشي براي ايشان تعيين فرمود. انتخاب پيامبران از بين انسانها و تنظيم متون آموزشي گزينش شده، از افعالي است که پروردگار حکيم با دقّت و حکمت آن را انجام داده است. پس سيستم آموزشي نيز بايد در انتخاب و گزينش معلمين – که هدايت کنندگان شاگردان هستند و با روح آنها در تماس مي باشند – نهايت دقّت را نموده و در تنظيم متون آموزشي، افراد کارشناس و متعهدي را به کار گيرد تا متون آموزشي متناسب با نيازها و استعدادهاي هر مقطع سني تنظيم گردند.
خداوند هر کس را که در مسير کمال گام برداشت و خود را لايق افاضات بيشتر نمود، هدايت خاص ميکند. معلّم نيز بايد براي شاگرداني که به نسبت بقيه شاگردان، مطالب آموزشي را بهتر جذب نموده و يا اينکه تلاش مضاعفي دارند، مطالب آموزشي تکميلي تهيه و تنظيم نمايد و به استعداد فراتر و گستردهتر اين قشر از شاگردان پاسخ مثبت بدهد.
خداوند هر که را که از وي هدايت بخواهد، راهنمايي خواهد کرد. پس معلّم نيز هنگامي که شاگرد از وي استعانت جست و توضيح يا تفسير مطلب خاصّي را خواست، وي بايد براي شاگرد نقش راهنمايي را به بهترين وجه اجرا نموده و او را در حل مسايل ذهنياش ياري نمايد.
خداوند با توجّه به امکانات و استعدادها، انسان ها را هدايت فرموده؛ پس در سيستم آموزشي، لازم است راهنمايي تحصيلي با مطالعة دقيق استعدادهاي شاگردان و در راستاي کمال و سعادت آنها در آيندة تحصيلي و حتي زندگي اجتماعي و فردي آن ها پس از ايام تحصيل، انجام گرديده و در اين راستا، مهرباني و رحمت با تخصّص و دقّت مقارن گردد تا راهنمايي به خوبي انجام شود.
خداوند هدايت تکويني را شامل همة موجودات گردانيده است و همچنين همگي انسان ها بدون توجّه به نژاد، سوابق و مذاهب و … مشمول هدايت عامّه پروردگار مي باشند. پس معلّم نيز ميبايست راهنماييهاي عمومي و هدايت عامّه خود را شامل حال همة شاگردان بنمايد و هيچ گونه تبعيضي را در اين موضوع اعمال ننمايد.
معلّمي که از جهان بيني الهي برخوردار باشد و هدف از آفرينش انسان را هدايت به سمت پروردگار و الهي شدن او بداند، تمامي آموزش هاي خود را اعم از آموزشهاي ديني، آموزش علوم و حرفه ها، تمرينات ورزشي و فنون مختلف، همه و همه را در يک مسير انجام خواهد داد و به همگي آنها رنگ الهي شدن و الهي زيستن در دنيا و آخرت را خواهد زد و بدين صورت شاگردان را ارشاد خواهد نمود.
همان گونه که پس از مرگ تا رسيدن به بهشت رضوان الهي، هدايت الهي ادامه خواهد داشت، پس از اتمام تحصيلات رسمي نيز اين جايگاه

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژگان آموزش و پرورش Next Entries پایان نامه با کلید واژگان شناخت انسان، امر به معروف، انسان شناسی، سوره معارج