پایان نامه با کلید واژگان آموزش خانواده، رشد و بالندگی، بهداشت و سلامت، نهاد اجتماعی

دانلود پایان نامه ارشد

حرام را بياموزد.
اين روايات به صراحت بيان كننده مطالب ذيل است:
1- بهترين و مناسب‌ترين دوران براي رشد و تربيت كودك تا سن 21 سالگي است.
2- هر سني مقتضاي خاصي است كه كودك بايد آن تعليمات را آموزش ببيند.
3- اين تعليمات متناسب با رشد جسمي و عقلي كودك مي‌باشد، بطورمثال هفت سال زندگي كودك، زمان آموزش مطالب ثقيل و سنگين نيست، بلكه دوران بازي و سرگرمي اوست كه بايد در چهارچوب اين بازي‌ها، كودك آموزش ببيند.
4- اين مراحل بايد به ترتيب طي شود و مقدم و مؤخر كردن آن جايز نيست.
5- اگر كودك در دوران اول و دوم (هفت سال اول و دوم) درست تربيت شود در دوران سوم و بعد از آن فردي متعادل و نرمال بار مي‌آيد و اگر از اين دوران گذشت تربيت او با مشكلات فراواني روبروست و احياناً بي‌نتيجه خواهد بود. بحث ما هم در اين قسمت پيرامون هفت سال اول و دوم زندگي است.

2-3-دوران كودكي
«دوران كودكي در زندگي انسان از اهميتي ويژه برخوردار است. در اين دوره مي‌توان بناي يك زندگي سالم و سعادتمند را پي‌ريزي كرد و از بروز بسياري از مشكلات در آينده جلوگيري نمود. در گذشته به اهميت و نقش اين دوران در سرنوشت انسان اهميتي داده نمي‌شد و پدران و مادران غالباً با بي‌توجهي و روش‌هاي خشونت‌آميز با كودك رفتار مي‌كردند و تنبيه بدني را بهترين وسيله براي تربيت وي مي‌دانستند. اما بررسي‌هاي علماء در قرون اخير نشان داد كه دوران كودكي نسبت به دوره‌هاي ديگر زندگي، نقش زيربنايي دارد.»124 و پس از سالها بايد روش و سنت ائمه معصومين را سرلوحة زندگي قرار دهيم و به احاديث آنها توجه ويژه‌اي داشته باشيم. بنابراين اگر خانواده با اصول و روش‌هاي صحيح تربيت آشنا باشند و آنها را به طور صحيح به كار گيرند، در دوره‌هاي بعدي با مشكلات كمتري روبرو خواهند شد و اولين گام در تربيت صحيح و جدي كودكان با آموزش خانواده‌ها و آشنا ساختن آنها با روش‌هاي صحيح تربيتي شروع مي‌شود و همين مسئله ضامن سعادت فردي و اجتماعي افراد جامعه مي‌باشد.
سالهاي اوليه عمر هر فرد بدون شك از مهمترين و مؤثرترين دوران زندگي او بشمار مي‌رود و سالهاي شكل گيري شخصيت او است بخصوص نخستين سال زندگي.
«فردي كه نوزاد را براي فراگرفتن تمام چيزهايي كه در دور و بر او مي‌گذرد آماده مي‌كند و مانند لوح سفيد و بي‌نقش است كم‌كم براي پذيرش نقش آماده مي‌شود و با ابزار و وسايلي كه خداوند متعال در اختيار او قرار داده. شروع به كسب اطلاعات درست و غلط از اطرافيان، مربيان و محيط خود مي‌كند.»125
هفت سال اول زندگي دوره‌اي است كه در آن كودك از آموزش جدي و رسمي معاف است. در اين دوره از آزادي عمل بيشتري برخوردار است و نبايد تكليف منظم و شاقي را بر وي تحميل كرد. از اين رو گفته مي‌شود كه كودك در اين دوره تكليف‌پذير نيست.
«زماني كه مشكلات رفتاري و اجتماعي جوانان و بزرگسالان مورد تجزيه و تحليل دقيق علمي قرار مي‌گيرد اين مسئله روشن مي‌گردد كه كمبود توجه و محبت و مراقبتهاي پرورشي اولياء و والدين در نخستين سالهاي زندگي كودك است كه بعدها منجر به عدم سازش و انطباق او با محيط و همچنين بوجود آمدن انحرافات اخلاقي و اجتماعي ديگر مي‌شود. و اساسي‌ترين مسئله در بهداشت رواني در دوران هفت سال اول زندگي كودك مسئله آزادي و رشد و آزادي در تجربه است.»126
بنابراين در اين دوران كه دوران سيادت و آقايي كودك است كودك بايد بِدَوَد، بازي كند، به كنجكاوي و تجربه بپردازد و روح لطيفش از محبتها و استقبال و پذيرايي گرم اطرافيان سيراب شود. «بعضي از والدين بر اين تصور هستند كه كودك بايد در اين سنين به تمام حرفها و امر و نهي‌هاي آنان گوش فرا داده و مطيع محض آنان بشود. آنان بچه‌اي را خوب مي‌دانند كه تنها حرف شنوا باشد. هيچ كاري نكند. از جاي خود تكان نخورد، كنجكاوي نكند و تنها در گوشه‌اي ساكت بنشيند و مزاحم اطرافيان خود نشود. غافل از اينكه اسلام اين دوران را دوران سيادت و آقايي كودك و امر و نهي به والدين مي‌داند».127

2-3-1- شكوفايي استعدادهاي نهفته در كودك
«طفلي كه در محيط آرام، آزادانه زندگي مي‌كند و خواسته‌هاي طبيعي و منطقي او برآورده مي‌شود بطور طبيعي ذهنش آماده مي‌شود تا آنچه در توان دارد بروز دهد و آشكار سازد زيرا مانعي براي ابراز وجود و اظهار خواسته‌هاي خود نمي‌بيند و بدينوسيله استعدادهاي نهفته‌اش را بروز مي‌دهد.»128

2-3-2- مهيا شدن كودك براي دوران اطاعت
«ارتباط دوستانه والدين يا كودك و محبت به او سبب مي‌شود كه در سنين نوجواني و جواني به دستورات و راهنمايي‌هاي آنان توجه كند و به نصايح معقولانه آنان گوش فرا دهد و اين شنوائي را با نشاط و شادابي وافر خود همراه كند.»129

2-3-3- اعتماد كودك به پدر و مادر
«در دوران كودكي، اگر كودك احساس كند كه هرچه مي‌خواهد، پدرومادر در اختيار وي قرار مي‌دهند (البته بايد توجه كنند كه خواسته‌هاي كودك منطقي باشد) و يا هرچه مي‌گويد به حرف او گوش مي‌دهند و منطقي با او برخورد مي‌كنند به پدر و مادر اعتماد مي‌كند و آنان را يار و ياور و نقطه اتكاء خود در زندگي مي‌شمارد و نسبت به آنان احساس امنيت و محبت مي‌كند و اين مسئله در آينده او اثر بسزائي داشته و او را در برابر مشكلات اجتماعي واكسينه مي‌كند.»130

2-3-4- آرامش روحي و رواني كودك در دوران‌هاي بعدي
«اصولاً پايه آرامش‌هاي دوران بعدي كودك در گروه بهره‌گيري و غناي وي از آزادي و تجربه دوران سيادت است.آرامش و بردباري در جواني مرهون فعاليتها و جست‌وخيزهاي دوران كودكي است»131 درهمين مورد رسول اكرم (صلي‌الله عليه وآله) مي‌فرمايند:
«يَسْتَجِبُ عرامَهُ الغلامِ في صِغره ليكون حليماً في كبره»132

2-3-5- ايجاد روحيه اعتماد به نفس و پرورش شخصيتي مستقل
«آنچه كه روحيه اعتماد به نفس كودك را در اين دوران حفظ مي‌كند و آن را بارور مي‌سازد آزادي و تجربه است.چون طفل در اين سنين خود به سادگي تجربه مي‌كند و مي‌آزمايد و در عمل به نتايجي عيني مي‌رسد كه برايش يقين‌آور است. حال هر قدر محيط قوي‌تر باشد براي كسب تجربيات بيشتر و ارزيابي و شناخت دقيقتر، آمادگي بيشتري پيدا مي‌كند و به سبب آن روحيه اعتماد به نفس و اتكاء به نفس خويشتن و استقلال در وي قويتر مي‌شود. چه خوب است كودك در خردسالي پرتحرك و پرجنب‌وجوش باشد تا در بزرگسالي آرام و خويشتن‌دار باشد.»133
كه علامه مجلسي (ره) «عرامه را به شيطنت، بداخلاقي، حرص شديد كودك به بازي و فرار از مدرسه تفسير كرده‌اند.»134
بنابراين نتيجه مي‌گيريم كه والدين بايد سعي كنند كه محيط آرام و سرشار از محبت و امنيت را براي كودك خود ايجاد كنند تا بهداشت و سلامت رواني كودك را فراهم آورند. حال اگر كودك در محيط خانه مرتباً در مقابل رگبار بكن‌و نكن‌ها، برو و نروها، پرخاش و ناسزا و احتمالاً ضرب و شتم قرار گيرد ديگر مجالي براي رشد و نمو استعدادهاي نهفته‌اش باقي نمي‌ماند. و به تجربه ثابت شده كه بچه‌هايي كه دچار ناسازگاري رفتاري و يا انزواي شديد هستيد به دليل سركوب شدن خواسته‌هاي بحق و منطقي آنان در دوران كودكيشان بوده است. بنابراين تمام موارد تربيتي كودك را فقط با سيادت او بايد به مرحله اجرا گذاشت.
در هفت سال دوم زندگي تغييرات قابل ملاحظه‌اي در جسم و روان كودك پديد مي‌آيد. جسمش به نسبت دوران كودكي قوي‌تر شده، ذهنش رشد يافته و درك آن از مسائل عميق‌تر شده است. خوبيها و بدي‌ها را تا حدودي مي‌فهمد و به همين جهت مورد بازخواست و سؤال اولياء و مربيان واقع مي‌شود. اما چون عقلش كاملاً شكفته نشده صلاح خود را به درستي تشخيص نمي‌دهد. اين دوره، دوره تعليم و تربيت كودك است و به همين جهت پيامبر اكرم (صلي‌الله عليه وآله) از كودك در اين دوره با خصوصيت «عبد» كه بيان كننده اطاعت است ياد فرموده‌اند و حضرت علي (عليه‌السلام) او را «خادم» كه آن هم بيان فرمانبري است معرفي كرده‌اند. در روايت ديگري از پيامبر اكرم (صلي‌الله عليه وآله) اين دوره سني را سن «تأديب» يعني تربيت و ادب‌آموزي ناميده‌اند. و امام صادق (عليه‌السلام) نيز در حديثي اين دوره را دوره تعليم يا علم‌آموزي و آموزش نامگذاري كرده‌اند. از اين تعبيرات چنين برمي‌آيد كه:
اولاً طفل در اين دوره انعطاف و پذيرش بيشتري براي تربيت دارد.
ثانياً آموزش رسمي كودك از اين مرحله آغاز مي‌شود.
بنابراين، «اين دوران طلايي را كه بهترين فرصت براي تعليم و تربيت كودك است نبايد به سادگي از دست داد.»135
اگر تربيت فكري، عاطفي و اخلاقي كودك در اين مرحله به درستي انجام نگيرد او در دوران نوجواني با مشكلات زيادي روبرو خواهد شد، كه حل آن چندان آسان نباشد، آدابي كه در اين دوره بايد توسط مربيان در مدرسه و پدر و مادر در خانه بطور هماهنگ آموزش داده شود به تدريج در طول اين هفت سال در وجود و شخصيت نوجوان جايگزين گرديده و در تكوين اساس شخصيت آينده‌اش نقش مهمي دارد.

فصل سوم

عوامل موثر بر رشد و تربیت بعد از تولد

3-1- خانواده
« و من آیته ان خلق لکم من انفسکم ازواجا لتسکنو الیها »136
از نشانه های او این که همسرانی از جنس خودتان برای شما آفرید تا در کنار آنان آرامش یابید.
« و جعل منها زوجها لیسکن الیها »137
همسرش را نیز از جنس او قرار داده تا در کنار او بیاساید.
خانواده نخستین کانون تربیت کودک و معمار اولیه شخصیت اوست . در همین مدرسه بزرگ تربیتی است که فرزند به تدریج از رفتارهای پدر و مادر الگوبرداری می کنند . کودکان تا چند سالی مقلدند و مطابق اصل همانند سازی تلاش می کنند که کارهای خود را همانند و شبیه آنان سازند. از آنجایی که کودکان مطابق فطرت الهی، خداپرست و درست کردار به دنیا آمده اند چنانچه در محیط تربیتی آنان رفتارهای مطابق آیین توحید باشد، و والدین به وظایف خویش آشنا باشند. آنان نیز موحد و متقی خواهند شد وگرنه منحرف می شوند که مراقبت ازآن مسئولیت سنگین به شمار آمده است وموجب نجات از رنج و عذاب دنیوی و اخروی خواهید گردید.
قرآن و روایات برای خانواده اهمیت ویژه ای قائل شده و احکام و آداب فراوانی برای رشد و بالندگی آن مقرر کرده اند که افزون بر رعایت آن ها برای رفاه و آسایش و رشد وتعالی خانواده، باید از خدای سبحان نیز نجات. آسایش خانواده را خواست.
وقتی حضرت ابراهیم ( سلام الله علیه ) به فرمان خدا همسر و فرزند خود را به مکه آورد، دست به دعا برداشت و عرض کرد:
« ربنا انی اسکنت من ذریتی بواد غیر ذی زرع عند بیتک المحرّم. ربّنا لیقیمو الصلوه فاجعل افئده من الناس تهوی الیهم و ارزقهم من الثمرات لعلّهم یشکرون »138
پروردگارا ! من برخی از فرزندانم ( اسماعیل و نسل او ) را در سرزمین بی کشت و زرع، در کنار خانه محترم تو سکونت دادم.
پروردگارا ! تا نماز را به پا دارند، پس دل های گروهی از مردم را به آنان گرایش ده و آنان را از میوه ها و محصولات روزی عطا کن، باشد که سپاسگذاری کنند.
همچنین جناب لوط که پس از تلاش فرهنگی بسیار نتوانست مردم را از هلاکت برهاند برای نجات خانواده با ایمان خود دعا کرد:
« رب نجنی و اهلی مما یعملون »139
پروردگارا ! من و خاندانم را از آن چه این ها انجام می دهند رهایی بخش.
و یا اینکه« حضرت یعقوب ( سلام الله علیه ) برای تامین نیاز خانواده خود، فرزندانش را به دربار حاکم مصر فرستاد تا با دریافت گندم مورد نیاز ، قحط سالی را سپری سازند و حتی در دومین بار برای دریافت گندم محبوب خود بنیامین را نیز همراه برادران وی گسیل داشت.»140
«خانواده به عنوان اولین و اساسی ترین نهاد اجتماعی، عبارت است از تجمع مشترک دو یا چند نفر به واسطه سببی یا نسبی با هم و زیریک سقف زندگی می کنند و متشکل از پدر یا مادر یا هردو و فرزندان آنان می باشد و همچنین روانشناسان بزرگ خانواده را مرکز الگو دهی و راهنمایی و کنترل هیجانات ( استنبرگ ، 1990) و تجدید کننده ی ارزش ها، هنجارها و نگرش ها در نسل بعدی است ( نوری ، 1991) خانواده کانون مهربانی، گرمی، حمایت و اقتدار است (استنبرگ ، 1990 ) خانواده در فرزندان زمینه احساس مسئولیت و پاسخ گویی

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژگان امام صادق Next Entries پایان نامه با کلید واژگان امام صادق، تعلیم و تربیت، امیرالمومنین، کودکان و نوجوانان