پایان نامه با کلید واژه های پوشش گیاهی، دوره بازگشت، هیدرولوژی، سیل خیزی

دانلود پایان نامه ارشد

س یکی نیست یا این طور بگوییم که حوضه آبخیز به مساحتی از یک منطقه اطلاق می شود که رواناب حاصله از بارندگی هایی که روی آن می بارد تماماً بطور طبیعی به نقطه واحدی به نام نقطه تمرکز هدایت می شود اگر نقطه تمرکز در داخل حوضه قرار گرفته باشد یعنی حوضه محیط کاملاً مسدودی تشکیل داده باشد آن را حوضه بسته و اگر نقطه تمرکز در انتهای حوضه واقع شده باشد به نحوی که رواناب بتواند از آن نقطه به خارج ازحوضه جریان پیداکندآنرا حوضه بازگویند.

2-1-2- مطالعه به روش حوضه ای
دراین روش محدوده حوزه مطالعاتی براساس واحدهای طبیعی تحدیدحدود می شود وتاکید وتحلیل ها بیشتربه رابطه سنجی و شبکه های زهکشی والگوی شبکه های ارایش آبراهه ای – روابط مورفومتری حوضه وپایداری وآستانه های تغییر دریک سیستم است که تعیین محدوده براساس سه شاخص نقطه خروجی وآبراهه ها وقلل وخط الراس ها صورت می گیرد وروند حاکم برمطالعه بیشتربرمدار روشهای آماری وریاضی است ورابطه یابی بین عناصر هدف غایی اینگونه مطالعات است .

2-1-3- حوضه آبريز
حوضه آبريز را به فرانسه و انگليسي basin كه به معني حوضچه يا لگن است مي‏نامند . در نوشته‏هاي انگليسي به آن catchment و در متون علمي آمريكائي به آن watershed مي‏گويند . و عبارتست از مساحتي از زمين كه اطراف آنها را ارتفاعات در بر گرفته و لذا رواناب حاصله از بارندگي روي اين سطح در پست ترين نقطه آن تمركز پيدا كرده و از نقطه اي كه پايين ترين ارتفاع را دارا مي باشد از منطقه خارج مي‏گردد . بعبارت ديگر حوضه آبريز مساحتي است كه رواناب سطحي در آن بطور طبيعي به نقطه واحدي به نام نقطه تمركز هدايت مي شود. هر حوضه آبريز از مجموعه زيادي زيرحوضه تشكيل شده و زيرحوضه ها نيز به نوبه خود به واحدهاي كوچك تقسيم مي شود . كوچكترين جزء يك حوضه آبريز كه عمليات آبخيز داري روي آن پياده مي شود قطعه يا پارسل (Parcel) نام دارد ( عليزاده, 1377).
2-1 -4- جریان رودخانه ای
برخی از جریانهای رودخانه ای به آب باران حاصل از ذوب برف که به صورت هرز آب در سطح زمین یا نفوذ به رودخانه و همچنین به جریان ثقلی زیر زمینی مرتبط هستند.

2-1-5- رابطه بین جریان رودخانه ای و متغیر های بستر رودخانه
با افزایش طغیان رودخانه ، عرض ، عمق و نیز سرعت جریان رودخانه افزایش می یابد. و این متغیر ها به طور منظم با هم ارتباط دارند.
طغیان رودخانه= عرض رودخانه * عمق رودخانه* سرعت جریان
افزایش در هر کدام از این عوامل مانند عرض ، عمق یا سرعت طغیان را افزایش و در مقابل کاهش در هرکدام طغیان را کاهش می دهد. در چنین نظام رودخانه ای اگر تغییری در قسمتی از آن صورت گیرد به طور فعال موازنه ای در تغییر دو قسمت به وجود می آید که موازنه دینامیک نامیده می شود( خالدی ، 1380، ص196).
2-1-6- عوامل حوضه ای
شکل هیدروگراف سیلاب در مقطع معینی از رودخانه و یا در خروجی حوضه و،تغییرات بده جریان،بده اوج(حداکثر)،حجم و تداوم سیلاب را نشان می دهد.شکل و اندازه این هیدروگراف تابع عوامل چندی از ویژگی های حوضه مثل وسعت حوضه، شکل حوضه، شیب حوضه، شبکه آبراهه ای می باشد.

2-1-7- شکل حوزه
شکل حوزه زهکشی که بر سطح مستوی نقشه تصویر شده است بر ویژگی های هیدرو گراف دبی خروجی تاثیر می گذارد . حوزه های طویل با نسبت شاخه های زیاد میزان حداکثر دبی را تقلیلی می دهند در حالی که حوزه های مدور با نسبت شاخه های کم موجبات افزایش دبی حداکثر را فراهم می آورند .

2-1-8- پروفیل طولی و شیب رودخانه
منظور از پروفیل طولی رودخانه منحنی تغییرات ارتفاع بستر رودخانه در طول مسیر رودخانه نسبت به ارتفاع مبنا ( دهانه خروجی حوزه ) در سطح افق می باشد . از آنجایی که قدرت تخریب رودها مستقیما به سرعت جریان آب بستگی دارد ، شیب بستر دارای اهمیت ویژه ای است.

2-1-9- شیب(slope)
شیب زمین معادل تانژانت زاویه ای است که سطح زمین با افق می سازد ، به عبارتی نسبت اختلاف ارتفاع بین دو نقطه زمین بر فاصله افقی بین آن دو نقطه می باشد . شیب اثرات مستقیم بر روی واکنش هیدرو لوژیک حوزه ها دارد به عنوان مثال سرعت جریان های سطحی بطور مستقیم به شیب بستگی دارد اما میزان نفوذ آب با افزایش شیب کاهش می یابد .

2-1-10- زمین شناسی و خاک شناسی
عکس العمل سازندهای مختلف زمین شناسی و خاک تولید شده از آنها تاثیر به سزایی در تولید رواناب سطحی و مقدار شدت آن دارد.سیمای عمومی حوضه ،چگونگی فرسایش پذیری ،تراکم و الگوی زهکشی و مالا تولید رواناب سطحی همگی متاثر از زمین شناسی حوضه می باشد.ویژگی های سنگ شناسی و لایه بندی سازندهای مختلف میزان نفوذپذیری آب به درون زمین و خاک و چگونگی آبهای زیرزمینی را تحت تاثیر قرار می دهد که نتیجه آن تسریع در تجمع رواناب و یا تاخیر در آن بوده و بر سیل خیزی حوضه اثر می گذارد.چگونگی تخلیه آب زیر قشری و آبهای زیر زمینی کم عمق به رودخانه که متاثر از ویژگیهای زمین شناسی است.بر روی حرکت آب پایه ودر نتیجه بده سیلابی اثرمی گذارد (شرکت جهاد تحقیقات آب و آبخیز داری،1379).

2-1-11- ویژگی های پوشش گیاهی
بی تردید وجود پوشش گیاهی در سطح حوضه به دلیل اثراتی که در مولفه سیکل هیدرولوژی در مقیاس حوضه دارد،از عوامل کاهش دهنده سیل خیزی یک حوضه می باشد.بسیاری از متخصصان آبخیزداری ،حفاظت خاک و جنگل و مرتع بر این اعتقاد هستند که در اراضی جنگلی سیلاب کمتر تولید می شود یا اصلا رخ نمی دهد.پاره ای دیگر از متخصصان بر این باورند که گرچه وضعیت پوشش گیاهی سطح حوضه اثرات بسیار زیادی در کاهش سیلاب های با احتمال زیاد (دوره بازگشت کم) و همچنین جلوگیری از فرسایش خاک و انتقال رسوب دارد ولی نقش آن در سیلاب های مهیب با احتمال کم(دوره بازگشت زیاد)مختصر می باشد.بررسی های چندی برای روشن شدن نقش پوشش گیاهی در کاهش بده حداکثر و حجم سیلاب در اقصی نقاط دنیا انجام شده است.میزان زیاد بارندگی به مفهوم رخداد سیل نیست.بلکه شدت بارندگی است که می تواند منجر به تولید سیلاب گردد.تحقیقات نشان می دهد که بارانهای شدید و کوتاه مدت،بویژه بارندگیهای بیش از 100 میلیمتر در یک شبانه روز منجر به تولید سیلاب خواهد شد..به طور کلی حداقل بارندگیهای با دوره بازگشت 5 ساله این توانایی را برای تولید سیل دارند (وهابی،جلیل).
2-1- 12- ويژگيهاي اقليمي و عوامل مؤثر بر آب و هواي حوضه
در مطالعه و بررسي شرايط آب و هوايي يك منطقه لازم است كه ابتدا عوامل بوجود آورنده اقليم آن منطقه و يا عوامل مؤثر بر آن اقليم مورد مطالعه و دقت نظر قرار گيرند. بدون شناخت اين عوامل، بررسي، تجزيه و تحليل و پيش بيني شرايط آب و هوايي منطقه ممكن نيست.
آب و هواي محدوده مورد مطالعه تحت تأثير دو دسته عوامل قرار مي‏گيرد.
يك دسته عوامل محلي را شامل مي‏شود و دسته ديگر عوامل بيروني.
عوامل محلي آنهايي هستند كه در خود محل قرار دارند و اثر آب و هوايي آنها از سالي به سال ديگر چندان تفاوتي ندارد (عليجاني، بهلول، 1381). مثلاً زاويه تابش خورشيد ظهر اول مهر ماه در حوضه آبريز چوبر شفت در هيچ سالي تغيير نمي‏كند. و يا اينكه ارتفاع حوضه از سطح دريا حداقل براي چندين هزار سال ثابت است. در مجموع بايد گفت كه عوامل محلي به ويژگيهاي خود حوضه شامل موقعيت و عرض جغرافيايي، ارتفاع(توپوگرافي) و دوري و نزديكي به دريا( به مناطق رطوبتي) بستگي دارد.
عوامل بيروني آنهايي هستند كه در داخل منطقه مستقر نيستند و از بيرون وارد كشور و منطقه شده و اقليم آن را كنترل مي‏كنند. سيستمهاي فشار و توده‏هاي هوا جزو اين گروه به حساب مي‏آيند. عوامل بيروني ذاتي كشور ايران نيستند و فراواني وقوع آنها نيز هميشه ثابت نيست. ورود آنها به ايران و محدوده مورد مطالعه تابع سيستمهاي آورنده آنهاست، يك سالي بيشتر مي‏آيند و يك سال ديگر ممكن است اصلاً نيايند. مثلاً يك سالي ممكن است بر اثر ورود فراوان سيكلونهاي مديترانه‏اي بارندگي زياد رخ دهد و يك سال ديگر به دليل نيامدن آنها بارندگي رخ ندهد. (عليجاني، بهلول، 1381)
عوامل بيروني به دو دسته تقسيم مي‏شوند. دسته اول آنهايي هستند كه بر اثر گسترش سيستمهاي فشار نواحي مجاور ايران مانند فرابار سيبري در فصل سرد مخصوصاً زمستان منطقه را تحت تأثير قرار دهند و دسته دوم عواملي هستند كه از سرزمينهاي دورتر مانند درياي مديترانه، اقيانوس اطلس و غيره وارد منطقه مي‏شود كه اين عوامل بوسيله سيستمهاي فشار سياره‏اي به ايران مي‏رسند و به محدوده مورد مطالعه هدايت مي‏شوند. عمده‏ترين اين عوامل عبارتند از سيكلونهاي مديترانه‏اي، موجهاي كوتاه بادهاي غربي، جبهه قطبي و غيره. تمام اين سيستمها در داخل بادهاي غربي تشكيل و حركت مي‏كنند و ورود انها به ايران به پيشروي و گسترش بادهاي غربي بسته است. ورود اين عوامل بارندگيهاي داخل ايران را سبب مي‏شوند.

2-1-13- عوامل ناشی از بهره برداری و دخالت انسان
– بهره برداری نادرست از منابع طبیعی
روند تخریب جنگلها و مراتع نیز فقیر شدن تدریجی آنها(که به وضوح قابل مشاهده است) به شدت ادامه دارد.این امرموجب افزایش ضریب تولید رواناب می گردد.نتیجه مسلم این وضعیت ،افزایش فرسایش ،افزایش دبی واوج سیلابها،افزایش استعداد لغزش ورانش زمین ،تولید سیلابهای مخرب واریزه ای و…… می باشد ( شرکت جهاد آب و آبخیزداری،1379).

– تجاوز به حریم رودخانه
به دلیل وجود آب ،مناسب بودن ارضی حاشیه رودخانه،نیاز مردم به زمین کشاورزی و… این اراضی مورد استفاده(برای کاربریهای مختلف و مهمتر از همه کشاورزی) قرار گرفته است.اکثر دشت های سیلابی و حاشیه رودخانه ها،درست تا لبه کانال اصلی رودخانه مورد بهره برداری واقع شده اند. بدیهی است که دشت سیلابی جزیی از حریم رودخانه بوده و سیل گیر است.
– برداشت بی رویه شن و ماسه
در بسیاری از رودخانه ها برداشت شن و ماسه به صورت نادرست و بی رویه صورت می گیرد.این امر می تواند باعث تغییرات ناخواسته در مرفولوژی و هیدرولوژیک رودخانه و مشکلات متعدد از جمله سیل گیری و آسیب پذیری سازه ها گردد.
– تخلیه آشغال ،زباله و فاضلاب به رودخانه ها
در تمامی رودخانه ها معمولا مقدار زیادی از مواد فوق الذکر به درون رودخانه تخلیه می شود.بخصوص در محدوده های شهری این مشکل چشمگیرتر است .عامل فوق علاوه بر ایجاد آلودگی و مشکلات بهداشتی و زیست محیطی، ضمنا باعث کاهش ظرفیت انتقال و افزایش استعداد سیل گیری می گردد.

2-1-14- پايداري
حوضه هاي رودخانه اي بايد بر اساس استانداردهاي پايداري اداره و کنترل شوند . پايداري داراي مفاهيمي ازقبيل حفظ و نگهدار ي ، جلوگيري از نابود ي ، تداوم ، تحمل ، زنده نگهداشتن و بالاخره توان ادامه حيات مي باشد .
اکنون پايداري حوضه هاي رودخانه اي با توجه به مفاهيم بالا دچار محدوديت هاي جدي شده است و اين محدوديتها توسط وضعيت کنوني فن آوريهاي به کار رفته در حوضه ها و سازمان اجتماعي ، به ويژه مديريت و نظام اداره کننده رودخانه ها بر منابع آب و توان حوضه هاي رودخانه اي در جذب اثرات حاصل از فعاليت هاي انسان تحميل شده است .

2-1-15- توسعه پايدار
کميسيون جهاني محيط و توسعه ،توسعه پايدار را عبارت دانسته است ا ز: ((توسعه اي که نيازها ي کنوني را بدو ن کاستن از توان نسلهاي آينده در تأمين احتياجاتشان برآورده سازد)) (دبليو،س ي ،اي ،دي، 1987، ص65). مفهوم تعريف بالا آنست که فرضاً آب رودخانه ها در کوتاه مدت بايد به شيو ه اي اقتصادي و با تأمين حقوق همه مردم نسبت به آ ب ، توزيع گردد که خود بايد هدف اصلي همه برنامه هاي مديريتي آب باشد و در درازمدت هم توسعه منابع آب رودخانه ها در صورتي به انجام برسد که همه نسلهاي آينده در استفاده از آب براي هر نو ع توسعه اي داراي حقوق برابر با نسل امروز باشند(لوکز و گلدو ل، 1999، ص 57) . در اين صورت منابع آ ب رودخانه ها را بايد به گونه اي مديريت داد که در حال حاضر به وضعيتي درنيايد که عملكردهاي درازمدت اکولوژيكي ، کيفي ، تفريحاتي ، تأمين آ ب ، توليد بر ق ، کشتيراني و … به گونه اي غير قابل جبران به خطر بيفتد .

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژه های منابع طبیعی، توسعه پاید، توسعه پایدار، محدودیت ها Next Entries پایان نامه با کلید واژه های مشارکت مردم، سازمان ملل، عدم تمرکز، حمل و نقل