پایان نامه با کلید واژه های هزار و یک شب، شرق باستان، مکتب اصفهان

دانلود پایان نامه ارشد

یافته بود، امّا سکه ای از فارس متعلق به سده ی سوم پ م، حامی را تاج بر سر، روی یک صندلی با پشتی بلند نشان می دهد که تداوم مستقیم تخت شاهی است. همه جزئیات به جز این که پنجه های شیر از پایه ها حذف شده است و بدین ترتیب نشیمنگاه ارتفاع طبیعی دارد. شیر مختص پادشاه بود و از این رو امیران منطقه ای از آن استفاده نمی کردند. (پوپ،3056:1386).

تصویر 3 – 36 . از سکه ی یافت شده در جنوب ایران، سده ی اول پ.م. (مأخذ: پوپ، 1386 :ج 6: 3052 )
بر اساس نقوش روی سکه ها در دوره ی اشکانی کاربرد صندلی با پشتی راست و چهارپایه ادامه می یابد پایه ها با ابزار کاری های حلقه ای یا گوی مانند سنگینی در اقسام متفاوت زینت یافته اند، و در بهترین نمونه ها دور لبه ی نشیمن گاه صندلی با ابزار کاری مهره ای محکمی مزیّن است.

38 37
تصویر 3 – 37 . سکه ی اشکانی. سده ی اول پ م. (مأخذ: پوپ، 1386 :ج 6: 3052 )
تصویر 3 – 38 . انتهای نیمکت،از روی سکه ی عهد اشکانی،سده ی دوم پیش از میلاد. (مأخذ: پوپ، 1386 :ج 6: 3052 )
3 – 2 – 1 -4 . دوره ساسانی
با آغاز دوره ی ساسانی نقوش، بیشتر و متنوع تر شد، و این اطلاعات را مرهون صحنه های داخلی تصویر شده بر روی شماری از بشقاب های نقره ای هستیم. ایرانیان در دوره ی ساسانی اغلب دوست داشتند که چهار زانو روی زمین بنشینند و احتمالاً مردم عادی دوران پیشین نیز از این رسم پیروی می کردند. نوازندگان نقس برجسته ی طاق بستان را نیز در این وضع می بینیم. (پوپ،3057:1386). در نمونه های دیگر کرسی کوتاهی وجود دارد که روی آن نیز تشکچه و مخده، قرار داده اند. این کرسی ها روی پایه های قطوری به شکل ساعت شنی قرار دارند و قسمت میانی آن ها، در یک نمونه، به نقش گلواره ای آراسته شده است و در دیگری به حلقه ای، و در نمونه اخیر، دو خورجین و افریزهای تزئینی وجود دارد. تخت های سلطنتی این دوره در اصل همان شکل نیمکت اشکانی را دارد که تیغه ای روی پایه های حکاکی شده ی پر کار است. گرچه این طرح ادامه ی مستقیم سبک پارتی با منشاء رومی است، امّا فکر گذاشتن تخت شاهی بر سر جانورانی که در هر حال نمادهای پادشاه بودند، از شرق باستان به جا مانده است. حتی در پادشاهی سومریان تخت شاهی روی سکویی بر پشت جانوران خوابیده، قرار داشت و در سده های بعد نمونه های مکرری از این سبک دیده می شود. (پوپ،3057:1386).

تصویر 3 – 39 : پایه های تخت های شاهی با نقشمایه های جانوری از روی بشقاب عهد ساسانی.(مأخذ : پوپ،3057:1386)
دوره اسلامی
3 – 2 – 2 . اوایل دوره ی اسلامی و دوران سلجوقی
روی بشقابی نقره ای در موزه ی ارمیتاژ متعلق به پس از دوره ی ساسانی نوعی صندلی دیده می شود که استفاده از پایه های جانورنمایانه را تداوم بخشیده است، امّا در آن ها از طرح رومی استفاده نشده است، بلکه به شیوه ای که مستقیماً از سبک شرق باستان گرفته شده ساخته شده اند.(پوپ،3058:1386). از دیگر اثاثیه ی مورد استفاده در فاصله ی چهار صد سال، بین سقوط شاهنشاهی ساسانی و استقرار سلسله ی سلجوقی، مدرکی در دست نیست، امّا می توان فرض کرد که عامه ی مردم، بیشتر به روال سابق زندگی می کرده اند و فرمان روایان سبک ساسانی را ادامه می داده اند، زیرا در سده ی هفتم هجری که بار دیگر تصاویری از صحنه های داخلی را به ویژه روی ظروف سفالی داریم، باز هم سکویی را روی پایه هایی با نقوش جانوری می بینیم ادامه ی مستقیم سبک مذکور در خصوص بشقاب نقره ای ارمیتاژ است. (پوپ،3059:1386).
3 – 2 – 2 – 1 . دوره ایلخانی
بلافاصله در سده های بعدی تخت شاهی که در این زمان عمدتاً در نقاشی های روی آمودهای کاشی موسوم به «مینایی» دیده می شود، دو روش موازی اما متحول را دنبال می کند که در واقع بر پایه ی مفاهیم متفاوتی استوارند. تخت شاهی، در یک شیوه، تداوم صندلی با پشتی بلند است که برای چهار زانو نشستن به قدر کافی پهن شده، و کوتاه است. در روش دیگر، طرح سکو یک گام فراتر نهاده است و از سه ضلع با طارمی در بر گرفته شده است که ارتفاعش تا شانه ی شخص نشسته می رسد. در نوع قبلی پشتی تخت معمولاً چهارگوش تو پُر بود در ساده ترین نوع ظاهراً تاحدودی باریک تر از خود سکو بود، که در آن، پایه ها به شکل شیرهایی رودررو با پنجه هایی بر افراشته است.

41 40
تصویر 3 – 40 : تخت هایی براساس سفالینه های منقوش، سده های ششم و هفتم هجری. (پوپ،3059:1386).
تصویر 3 – 41 : تخت هایی براساس سفالینه های منقوش، سده های ششم و هفتم هجری. (پوپ،3059:1386).
3 – 2 – 2 – 2 . دوره ی تیموی
در کتاب هزار و یک شب درباره ی «تالار زیبایی با چهار اشکاف رو برو، و گنجه های دیواری [بی تردید طاقچه ها] و سکوها [ صفه ها ونیمکت هایی در امتداد دیوار] می شنویم که چیزهای ابریشمین و زری بافته شده است. (پوپ،3060:1386). در جای دیگر، از تخت ها، نیمکت ها، و میزهایی می شنویم. مثلاً تختی از مروارید و جواهر نشان با چهار پایه از عاج فیل ساخته شده استوروی آن تشکچه ای با روکش ساتن سبز وجود دارد که با گلابتون قرمز زری دوزی شده است، و بالای آن سایبانی مزّین به مروارید و جواهر قرار دارد. باید بگوییم که اگر شرح کلاویخو از اثاث تیمور را نداشتیم این جملات را متعلق به داستان های شاه پریان می پنداشتیم، و توصیف اتاق با ایوان ها و فواره ها کمابیش دقیقاً به بسیاری از مینیاتورهای اواخر سده ی هشتم هجری به بعد شباهت داشت. (پوپ،3061:1386،3060). در سده ی هشتم هجری، چهار طرح از مسند صاحب منصبان اثاث منزل در سده ی هشتم هجری رواج می یابد. یکی از این ها سکوی بسیار کوتاهی است که بدون پایه مستقیماً روی زمین قرار می گیرد، و به اندازه ی دو نفر جا دارد. این نوعی از سکوهای دیواری است که در هزار و یک شب دیدیم. پشتی آن بلند است و قاب کناری تا شانه می رسد. نوع دوم تختی واقعی است: چهارگوش بزرگی که روی پایه هایی با حدود دو سوم بلندی پایه هایی پایه های صندلی قرار دارد و شخص به طور چهار زانو بر روی آن می نشیند. نوع سوم همان صندلی با پشت بلند است که به صورت صندلی راحتی در آمده است، ولی دسته های آن به قاب های کناری سکو شبیه تر است تا به دسته های واقعی چهارم که ابداعی تازه است نوعی سریر با پشتی بلند است. (پوپ،3061:1386).

43 42
تصویر 3 – 42 : كيخسرو دستور به فراخوان توس مي دهد از شاهنامه طهماسبي منصوب به عبدالوهاب. ( مأخذ: رهنورد، 1386 : 52 )
تصویر 3 – 43 : باز آمدن منذر و گرفتن بهرام گور از شاهنامه بايسنقري در سال 833 ه ق مي باشد. ( مأخذ: رهنورد، 1386: 53 )
گذشته از این، در هر سه نوع پشتی دار، و قاب های کناری به طرز با شکوهی به شکل های کم و بیش تجملی تغییر یافته است که به روشنی تأثیر چینی را روشن می کند. پشتی اغلب همچون پرده ای، به سه بخش تقسیم می شود که قاب های کناری آن باریک تر و کوتاه تر است. (پوپ،3061:1386).
3 – 2 – 2 – 3 . دوره صفوی
قالی ها، پارچه ها و نقاشی های مینیاتور دوران صفویه نشان می دهد که این سلسله در زمان فرمان روایی بزرگ ترین شاهنشاهش، شاه اسماعیل، شاه طهماسب و شاه عباس، تجملات فراوانی داشت. شاید معمول ترین شکل تخت در این دوره سکوی شش گوشی روی پایه های کوتاه است که دور تا دورش را نرده های کوتاه قاب بندی شده ای فرا گرفته اند، امّا نوع صندلی شکل قدیم هنوز رواج دارد، و نیمکتی با پشتی و کناره های کوتاه نیز گاهی یافت می شود. سبک های جدید نخست ترکیبی از تخت به میله های کوتاه وصندلی با پشتی بلند است و دوم تخت راحتی شبیه به کاناپه هایی که تخت می شوند. (پوپ،3070:1386).

46 45 44
تصویر 3 – 44 : تخت از مینیاتوری متعلق به اواخر سده دهم هجری.(مأخذ: پوپ،3071:1386)
تصویر 3 – 45 : مسندهایی از سده دهم هجری.(مأخذ: پوپ،3071:1386)
تصویر 3 – 46 : مسندهایی از سده دهم هجری.(مأخذ: پوپ،3071:1386)
نوع اول سکویی است که تقریباً همواره شش گوشه است و نرده ی کوتاهی در دو طرف دارد و اغلب تا حدی قسمت جلو را احاطه کرده است، امّا در پشت، قاب بسیار بزرگی با شکل تجملّی و اغلب با سر آرایه های پر جلوه قرار دارد. پایه ی چنگال واری که گویی معمولاً فلزی است، در این زمان با اغراق تقریباً به شکل s انحنا یافته است و پایه هایی به شکل پنجه واره دارد، و پوشینه ی پُر کار آن که از سده ی ششم یا هفتم هجری به کار نرفته است ویژگی چشم گیری است. (پوپ،3071:1386). طراحی چهارپایه ها در دوره ی صفویه به طور کلی به اندازه ی دوره ی پیشین خلاقانه نیستند. شکل رایج از ساده ترین ساخت ممکن پیروی می کند و جعبه ای چهارگوش با پایه های باریک چوبی استکه به گوشه ها متصل می شود. طرح مشخص تری شامل جعبه ی بسیار گودی با کناره های قابدار و دیرک های کوچکی در گوشه یا نرده ی بسیار کوتاه است که روی پایه های پُر کار نهاده شده اند یا پایه هایی زانویی پُر کاری دارد که از میان پایه های باریک چوبی و نشیمنگاه بیرون زده است. (پوپ،3073:1386).

تصویر3 – 47 : جوان فاخر با جُنگی در دست، نسخه بردای از کار رضا عباسی، 1020 ق. (مأخذ: مجموعه مقالات نگارگری مکتب اصفهان، 1387: 54)
3 – 2 – 2 – 4 . دوره قاجار
هرج ومرج دولتی و اقتصادی در سده ی دوازدهم هجری / هجدهم مسیحی بالا گرفت، و این امر به کاهش حمایت از هنرمندان وصنعت گران انجامید. با این حال، سه تخت شاهی در کاخ [ گلستان] تهران وجود دارد که به مثابه ی بقایایی از آن سنت هنری سترگ، جالب توجه اند. تخت نخست سکوی بزرگی از مرمر سفید معروف به تخت مرمر است، که از مرمر یزد برای کریم خان زند ساخته شده بود و آقا محمد [ خان ] شاه آن را از شیراز به تهران آورد. اهمیّت آن به ویزه از این روست که ظهور دوباره ی شیوه ای باستانی را، پس از توفق آن از دوره ی اسلامی، نشان می دهد که در آن، تخت شاهی روی پیکره های نمادین قرار گرفته است. این سکوی مرمرین سفید که نرده های مرمری کوتاه مشبک دورتا دورش است پایه های ستونی خمیده ی کوتاه و نیز تکیه گاه هایی به شکل پیکره های جن یا دیو دارد. پله هایی که به تخت می رسند روی شیرهای خوابیده قرار دارند و کف سکو دو طبقه است که در طبقه ی بالایی پادشاه روی مخده هایی با روکش فأخر می نشست. (پوپ،3076:1386).

تصویر 3 – 48 : تخت مرمر. (www.sadedel.net )
تخت دوم، شکل دیگر و کهن تر صندلی با پشتی بلند است و پشتی آن به شکل بیضوی چند پَر بلند که یاد آور شکل هاله است که بیشتر در سده ی دهم هجری / شانزدهم مسیحی دیده شده بود. قاب های کناری کوتاه و کاربرد دسته را دارند، و بدنه ی صندلی قاب یک تکه ای تا کف زمین را دارد که روی پایه های پله دار نا متمایزی قرار گرفته است. به جای زیر پایی پله ای به جلو متصل شده که با یک جفت زانویی به شکل مارهای در هم پیچیده به خود صندلی وصل شده است. در جلوی پله ها نقش بر جسته ی شیر خمیده ای ایجاد شده است. (پوپ،3076:1386).

تصویر 3 – 49 : تخت نادری. ( مأخذ: www.iraniangb.com)
این تخت اگرچه تخت نادری خوانده می شود، امّا هیچ گونه

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژه های تخت جمشید، مکتب اصفهان، دوره اسلامی Next Entries پایان نامه با کلید واژه های ناصرالدین شاه، کاخ گلستان، بانک مرکزی