پایان نامه با کلید واژه های ناخودآگاه، سازمان ملل

دانلود پایان نامه ارشد

اخلاقاً حساس صورت می‌پذیرد. در فیلم «گریز» درک این‌که شخصیت‌هایی همچون داک و کارول به چه کارهایی دست می‌زنند تا به اهداف خود برسند که جنبه‌های چهارگانه را نیز در خود دراد، برای مخاطب همراه با مشکل است، زیرا مخاطب نمی‌تواند ـ به دلیل این‌که اخلاقاً حساس است ـ با این شخصیت‌ها در این موقعیت‌ها به گونه‌ای همذات پنداری کند که سبب درک آن‌ها و باورپذیر شدن آن‌ها شود. بر این اساس نتیجه‌ی این دیدگاه نیز با دو دیدگاه دیگر یکسان خواهد بود و فیلم «گریز» تا آن‌جا که دارای این چهار جنبه‌ی اخلاقاً معیوبِ مرتبط با باورپذیری اثر است، دارای نقص زیباشناختی است.
به عنوان جمع‌بندی در باره‌ی این فیلم می‌توان گفت که فیلم «گریز» بر اساس هر سه دیدگاه میانه‌رو، تا آن‌جا که دارای جنبه‌های اخلاقاً معیوب خشونت، رابطه‌ی زناشویی، اروتیسم و تبهکاری دارای نقص زیباشناختی است و این چهار جنبه ارزش زیباشناختی آن را کاهش می‌دهند. البته این ارزیابی بدین معنا نیست که دیگر ارزش‌های فیلم نادیده انگاشته می‌شود و همچنین بدین معنا نیست که این تنها تفسیر ممکن از جنبه‌های اخلاقی فیلم است، بلکه این فیلم هم می‌تواند دارای ارزش‌های زیباشناختی دیگر باشد و هم تفسیرهای دیگر نسبت به جنبه‌های اخلاقی‌اش را بپذیرد.

2ـ2ـ پرتقال کوکی
فیلم دومی که به عنوان مورد مطالعاتی انتخاب شده است، «پرتقال کوکی»468 (1971) اثر جنجالی استنلی کوبریک469 است. این فیلم در گونه‌های درام و افسانه ـ علمی جای می‌گیرد و محصول انگلستان است. فیلم به صورت رنگی در 137 دقیقه به زبان انگلیسی تولید شده است. این اثر اقتباس کوبریک از رمانی با همین نام نوشته‌ی آنونتی برجس470 است. بازیگران عمده‌ی آن عبارتند از: مالکوم مک‌داول،471 پاتریک مگی،472 مایکل بیتس،473 وارن کلارک،474 جان کلایو،475 ایدریان کوری،476 پل فارل477 و کلایو فرانسیس.478
این فیلم داستانی در آینده‌ی لندن را روایت می‌کند. الکس دلارج (مک‌داول) رییس گروهی از خلاف‌کاران جوان است. این گروه شب‌ها پس از آن‌که نوشیدنی‌ای خاص (شیری که با مواد روان‌گردان مخلوط شده) می‌نوشند به خیابان‌ها می‌روند و مشغول کارهای خلاف، دزدی، خشونت و تجاوز می‌شوند. بالاخره روزی که آن‌ها قصد حمله به زنی تنها و ثروتمند دارند، الکس این زن را به قتل می‌رساند و به واسطه‌ی خیانت دوستانش که با آن‌ها اختلافاتی پیدا کرده است، توسط پلیس دستگیر شده و محکوم به چهارده سال زندان می‌شود. پس از گذراندن دو سال از زندان، وزیر کشور وارد زندان می‌شود تا سوژه‌ای برای روش انزجاردرمانی خود پیدا کند و الکس داوطلب می‌شود. این فرآیند به این گونه است که به سوژه دارویی مخصوص داده می‌شود. او را به صندلی جلوی صفحه‌ی نمایشی بزرگ می‌بندند و با ابزاری چشم او را باز نگه می‌دارند تا مجبور به دیدن فیلم‌هایی خشن از خشونت، قتل، تجاوز، جنگ و چیزهایی شبیه این شود. بعد از گذشت دو هفته از استفاده این روش درمان، وزیر کشور نمایشی را ترتیب می‌دهد تا در آن نشان دهد که الکس «درمان» شده است. الکس در آن‌جا در مقابل خشونت یا شهوت نمی‌تواند هیچ عکس‌العملی نشان دهد و حالت تهوع به او دست می‌دهد. الکس آزاد می‌شود و متوجه می‌شود تمام اموالش ضبط شده و به دلیل ناتوانی در خشونت مورد آزار و اذیت برخی از قربانیانش قرار می‌گیرد. این مسأله که الکس تبدیل به موجودی غیرانسان شده، برای دولت وقت مشکل ایجاد می‌کند. به همین جهت درمانی در جهت بازگشتن به حالت عادی برای الکس مهیا می‌شود و او به حالت نخستش با همان رذایل برمی‌گردد.

2ـ2ـ1ـ تبیین جنبه‌های اخلاقی فیلم
همان‌طور که در باره‌ی فیلم پیشین نیز انجام شد، در انتخاب فیلم برای ارزیابی اخلاقی، نخستین مؤلفه داشتن قابلیت ارزیابی اخلاقی است و برای بررسی این امر نیاز به تبین جنبه‌های اخلاقی اثر داریم. به نظر می‌رسد بر طبق ملاکی که پیش از این در باره‌ی فیلم «گریز» به کار گرفته شد، «پرتقال کوکی دارای شش جنبه‌ی مهم اخلاقی است:
2ـ2ـ1ـ1ـ خشونت
در هر مؤلفه بر اساس دو پرسشی که ذکر شد، باید بررسی کنیم که مؤلفه‌ی مورد نظر ذیل قبح اخلاقی قرار می‌گیرد یا حسن اخلاقی و این مؤلفه سبب قرار گرفتن این فیلم در دایره‌ی آثاری که شایسته‌ی بررسی اخلاقی‌اند، می‌شود یا نه. نخستین جنبه‌ی این فیلم خشونت است. ابتدا شایسته است نگاهی به واکنش‌های مربوط به خشونت در این فیلم داشته باشیم.
«پرتقال کوکی» همواره همراه فیلم‌هایی چون «بانی و کلاید» (1967)، «گروه خشن» (1969)، «هری کثیف»479 (1971) و «سگ‌های پوشالی» (1971)، از موارد برجسته‌ای به شمار می‌رود که به سبب خشونت مورد بحث بوده‌اند. جنجال در باره‌ی خشونت و اروتیسم «پرتقال کوکی» در انگلستان پس از یک دوره‌ی نمایش به حدی رسید که خود کوبریک در سال 1974 از اکران آن صرف نظر کرد و این فیلم دیگر نمایش داده نشد. دلیلش این بیان شده است که برخی مدعی شدند که به تقلید از فیلم، اعمال خشونت‌آمیز و سادیستی را مرتکب شده‌اند و مطبوعات آن را پر و بال دادند.480 پس از آن‌که در درجه‌بندی سینمایی امریکا، فیلم درجه‌ی X گرفت،481 کوبریک حدود سی ثانیه از صحنه‌های نامتعارف را با صحنه‌هایی با شدت کمتر عوض کرد، اما نسخه‌های امروزی فیلم همانی است که درجه‌ی X گرفت. همچنین فیلم از سوی انجمنی کاتولیک مربوط به بررسی فیلم‌ها محکوم شد. این فیلم پس از مرگ کوبریک بالاخره به صورت محدود در سال 1999 اکران شد.
آنتونی برجس در مصاحبه‌ای با انتقاد از خشونت فیلم «پرتقال کوکی»، بیان می‌کند که در رمان «پرتقال کوکی»، سعی کرده است که خشونت و آشوب‌گری را کنار گذاشته و در پس‌زمینه‌ی داستان قرار دهد، اما کوبریک در فیلم جز خشونت چیز دیگری نشان نداده است. برجس فیلم را اثری شایسته نمی‌داند و از دردسرهایی که فیلم برای او در امریکا و ایتالیا ایجاد کرده است، گله می‌کند، زیرا او را به واسطه‌ی فیلم پدرخوانده‌ی خشونت خوانده‌اند.482 دیگرانی نیز فیلم را به خاطر خشونت بی‌حدش مذمت کرده‌اند و خشونت‌گرایی را اصل مهم در این فیلم می‌دانند.483 اما در طرف مقابل، پکین‌پا «پرتقال کوکی» را به خاطر همین خشونتش تحسین می‌کند و این فیلم را اثری مهم می‌داند که خودش آرزو دارد چنین چیزی بسازد.484
این فیلم به چند گونه‌ی مختلف بیان‌گر نگاهی خاص به خشونت است. نخست این‌که فیلم شخصیت الکس و هم‌گروهانش و همچنین دیگر گروه‌های خشونت‌طلب فیلم را جذاب به تصویر می‌کشد. الکس در فیلم جذاب‌تر از کتاب و به گونه‌ای معصوم‌تر از آن است، برای نمونه، جریان حمله‌ی او در زندان به یک فرد دیگر در فیلم وجود ندارد و این امر سبب می‌شود الکس در سیستم زندان بیشتر قربانی به شمار آید. همان‌طوری که خود کوبریک نیز به آن اشاره دارد، الکس از یک سو فردی پلید است، اما از سوی دیگر جذابیت‌هایی مانند صراحت کاملش، بذله‌گویی‌اش، هوشمندی‌اش و انرژی‌اش دارد.485 همان‌طوری که در فیلم پیشین نیز اشاره شد، این نوعی تهییج به واسطه‌ی خشونت است.486 کوبریک در مصاحبه‌اش این امر را نمی‌پذیرد که خشونت را جذاب نشان داده است و حتی قبول ندارد که یک اثر هنری باید مسئولیتی غیر از هنر بودن داشته باشد.487 کوبریک در پاسخ به مصاحبه‌کننده اذعان می‌کند که به صورت شخصی به شخصیت شرور علاقه‌ای ندارد، اما این چنین شخصیت‌ها را برای داستان‌گویی مناسب‌تر می‌داند، زیرا مردم بیشتر علاقه دارند در باره‌ی نازی‌ها بخوانند تا مطالعه‌ای در باره‌ی سازمان ملل داشته باشند. او جاذبه‌ی الکس را در این امر می‌داند که می‌توانیم او را در سطح ناخودآگاه خودمان پیدا کنیم و شاید همه‌ی ما در ناخودآگاهمان الکس بالقوه باشیم. وقتی شخصیتی با شوخی و جذابیت روایت می‌شود، مخاطب با آن همذات پنداری می‌کند، زیرا حس می‌کند که او به تدریج در ناخودآگاهش رسوخ کرده است؛ نه به خاطر این‌که الکس را دوست داشته باشد یا بخواهد از او در واقعیت تقلید کنید. کوبریک این شیوه‌ی روایت الکس را تحسین نمی‌داند و چنین انتقادی را اشتباه قلمداد می‌کند و آن را در جهت افزایش ممیزی ارزیابی می‌کند.488
اما همان‌طور که خود کوبریک نیز اذعان دارد وقتی که شخصیتی با شوخی و جذابیت روایت شود، همذات‌پنداری صورت می‌پذیرد و طبق تصریح برخی، با آن‌که کوبریک صریحاً می‌گوید موافق دیدگاه الکس در فیلم نیست، اما نمی‌تواند این امر را کتمان کند که فیلم به گونه‌ای است که دست‌کم حق الکس می‌داند ـ به خاطر شرایط زمانه و یا هر علت دیگر ـ تصورات فسادآمیز داشته باشد یا تجاوز و خشونت را سرگرمی خود بداند489 و همین مقدار برای ما کافی است که این جذابیت شخصیت الکس را عاملی در تصویرگری خشونت به شکلی اخلاقاً معیوب بدانیم. زیرا جذاب نشان دادن شخصیت خشونت‌گرا، بیان‌گر این دیدگاه است که خشونت الزاماً امر بدی نیست و در برخی حالت‌ها لازم یا اجتناب‌ناپذیر است.
همان‌طوری که پکین‌پا نیز خشونت را بخش ذاتی انسان می‌دانست و حتی خشونت را عاملی برای بقای انسان معرفی می‌کند،490 کوبریک نیز بر این باور است که انسان‌ها در خود الکسی بالقوه دارند و یه خشونت علاقه دارند، ولی نمی‌خواهند آن را بپذیرند و همچون پکین‌پا شیوه‌ی هالیوود در نمایش خشونت را اشتباه دانسته و به دنبال نشان دادن تصویر واقعی خشونت است.491
این دیدگاه در واقع از دیدگاه رابرت اردری492 نمایش‌نامه‌نویس و فیلم‌نامه‌نویس امریکایی که تحصیلات دانشگاهیش را در رشته‌ی انسان‌شناسی493 دنبال کرده است، منشأ می‌شود. اردری بر این باور است که انسان‌ها هم مثل حیوانات به طور غریزی خواهان تصرف و دفاع از محل زندگی خود هستند. او تبار انسانی را با نوعی میمون هم‌نوع‌خوار یکی دانسته و انسان را ضرورتاً متخاصم و خشونت‌طلب معرفی می‌کند که خشونت ذاتی او است.494 پکین‌پا و کوبریک هر دو تحت‌تأثیر این اندیشه‌ی اردری بوده‌اند و تلاش کرده‌اند این دیدگاه در زمینه‌ی خشونت را در هنرشان تبیین کنند و هر دو در مصاحبه‌هایشان نیز به اردری اشاره می‌کنند.495
کوبریک در یک امر دیگر نیز با پکین‌پا اشتراک دیدگاه دارد. او هم مانند پکین‌پا تأثیر منفی خشونت در فیلم بر مخاطب را نفی می‌کند و ادعا دارد که این خشونت ـ همچون دیدگاه ارسطویی ـ باعث تزکیه می‌شود.496 در یکی از مصاحبه‌ها، او مدعی است که هیچ مدرک مثبتی در این باره وجود ندارد که خشونت در فیلم‌ها یا تلویزیون خشونت اجتماعی را سبب می‌شود. همچنین متمرکز کردن توجه خود بر این جنبه‌ی خشونت را ندیده گرفتن علت‌های اصلی همچون گناه اصلی (دیدگاه دینی)، استثمار ناعادلانه‌ی اقتصادی (دیدگاه مارکسیستی)، سرکوفتگی عاطفی و روانی (دیدگاه روان‌شناختی)، عامل‌های ژنتیکی (دیدگاه زیست‌شناختی) و انسان ـ میمون قاتل (دیدگاه تکامل‌گرایی) تلقی می‌کند. او تلاش در بستن هر مسئولیتی برای هنر به مثابه‌ی سبب زندگی را مطرح کردن قضیه از جنبه‌ی وارونه‌اش می‌داند، زیرا هنر فقط عبارت از دوباره شکل دادن به زندگی است، اما زندگی نمی‌آفریند یا سبب زندگی نیست. او بر این باور است که خشونت و اروتیسم در این فیلم برای پیشبرد درام و باورپذیری پایان داستان ضروری است.497
نکته‌ی دیگری که جنبه‌ی اخلاقاً معیوب خشونت در «پرتقال کوکی» را نشان می‌دهد، توجه به موسیقی خاص صحنه‌های خشونت و تجاوز و حالت طنزگونه‌ی برخی از صحنه‌ها است. موسیقی در چنین صحنه‌ها می‌تواند جنبه‌ای فرهنگی از موسیقی به تصویر منتقل کند498 و بر این اساس خواندن ترانه‌ی «آواز در باران»499 در صحنه‌های تجاوز یا علاقه‌ی وافر الکس به «سمفونی شماره‌ی نُه»500 بتهوون را می‌توان در این راستا ارزیابی کرد. کوبریک در مصاحبه‌ای، علاقه‌ی الکس به این موسیقی‌ها را از این باب می‌داند که فرهنگ از این‌که هر گونه تأثیر اخلاقی پالاینده‌ای نسبت به جامعه داشته باشد، شکست خورده است و از همین رو است که الکس همچون هیتلر به آثار هنری علاقه دارد، ولی از آن‌ها تأثیر مثبت و اخلاقی نمی‌گیرد.501 البته این نکته یعنی استفاده‌ی خاص از موسیقی و طنز، در واقع به نکته‌ی قبلی برمی‌گردد و در راستای همان جذاب به تصویر کشیدن شخصیت خشونت‌طلب الکس

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژه های پیامدگرایی، مبانی نظری Next Entries پایان نامه با کلید واژه های علوم انسانی