پایان نامه با کلید واژه های منابع طبیعی، توسعه پاید، توسعه پایدار، محدودیت ها

دانلود پایان نامه ارشد

جمعیت در روستاهای حوضه آبخیز پسیخان (1390) 150
شکل4-22- توزیع جمعیت در روستاهای حوضه آبخیز پسیخان (1390) 150
شکل4-23- توزیع جمعیت در روستاهای حوضه آبخیز پسیخان (1390) 151
شکل4-24- نقشه پراکندگی آبادیهای حوضه رودخانه پسیخان 151
شکل 5-1- پروسه طراحی مدیریت یکپارچه و هماهنگ حوضه های رودخانه ای 157

چکیده
تأثيرات متقابل ناشي از منابع مختلف و اجزاي زنده و غيرزنده ي موجود در يک حوضه ي آبخيز، ضرورت پياده سازي مدل مديريت سيستمي و يکپارچه را در حوضه هاي آبخيز با هدف بهره وري بهينه از منابع و هماهنگي و حرکت در راستاي توسعه ي پايدار ايجاب کرده است.
محدوده مورد مطالعه در این تحقیق حوضه رودخانه پسیخان در استان گیلان از زیر حوضه های تالاب انزلی است. داده های مورد استفاده در این تحقیق داده های اقلیمی، هیدرولوژی و جغرافیایی حوضه است. فعالیتهای صورت گرفته از سوی نهادهای مرتبط در حوضه که از سازمان ها و نهادهای مرتبط بدست آمده نشان می دهد که در این حوضه ها عوامل بسیاری بر یکدیگر تأثیر می گذارند، که شناخت این عوامل و ارتباط بین آنها بصورت نگرش جامع و سیستمی می تواند از عوامل تخریب کاسته و روند اصلاحی حوضه را تسریع نماید. با بررسي وضعيت طبيعي و منابع آب و خاک حوضه ي پسیخان، چالش هاي پيش روي توسعه در اين حوضه بررسي شده و به برخي از راهکارهاي مديريتي در غالب مديريت يکپارچه و حوضه اي منابع طبيعي و انساني به خصوص الزامات اساسي مربوط به هماهنگي مديريت در واحدهاي سياسي – اداري استاني تابعه اشاره شده است.روش تحلیل داده های نتایج حاصل از تحقیقات نشان می دهد كه براي كاهش سيلاب در حوضه پسیخان مي توان سيلاب هاي بالادست این حوضه را كنترل نمود، كه در اين راستا باید نقاطی را براي مديريت سيلاب هاي بالادست مكان گزيني کرد كه با مطالعات ميداني موقعيت آنها نسبت به مسيل هاي فعلي به دست می آید. مديريت سيلاب در حوضه بدون توجه به عناصر هيدروژئومورفولوژيكي امكان پذير نمي باشد و با به كارگيري مدل يكپارچه سيلاب امكان حضور تمام شاخص ها در واحدبندي مديريتي عملي مي باشد. لذا در این تحقیق تلاش براین است با استفاده از نتايج مطالعات معتبر ملي و بين‌المللي و به موازات آن، نتايج مشاهدات و تحقيقات ميداني و مطالعات علمي دراز مدت ، همچنین با شناخت عوامل و ویژگی های محیطی به تحليل علل و چگونگي ناپايداري محيطهاي رودخانه اي پرداخته و راهبردهايي ارايه شد كه كاربر آنها می تواند توسعه و مديريت حوضه ها را به سوي پايداري سوق داده ودر نهایت برقراری توسعه پایدار منابع موجود، به منظور تأمین نیازهای ساکنین حوضه را تامین نماید.
واژگان کلیدی: حوضه آبخیزپسیخان، حوضه رودخانه ای، مدیریت یکپارچه و جامع، توسعه پایدار

مقدمه
توسعه ي پايدار در گرو مراقبت از زمين است و بشر به عنوان بخشي از طبيعت نمي تواند آينده اي داشته باشد مگر آن که از طبيعت و منابع طبيعي حفاظت به عمل آورد(وهابزاده،1377). وضعيت مکاني قرارگيري منابع آب و خاک و پوشش گياهي در طبيعت اغلب در چارچوب حوضه هاي آبخيز است و به همين دليل در مطالعات اين بخش در جنبه هاي مختلف و تأثيرات عملکرد سيستم هاي طبيعي در مباحث هيدرولوژي و آب شناسي، اقتصادي و اجتماعي، کشاورزي و پوشش گياهي، خاک شناسي و فرسايش و ساير مباحث نظير اين، حوضه ي آبخيز به عنوان پايه و واحد مطالعاتي مدنظر قرار مي گيرد. از اين رو تأثيرات متقابل ناشي از منابع مختلف و اجزاي زنده و غيرزنده ي موجود در يک حوضه ي آبخيز، ضرورت پياده سازي مدل مديريت سيستمي و يکپارچه را در حوضه هاي آبخيز با هدف بهره وري بهينه از منابع و هماهنگي و حرکت در راستاي توسعه ي پايدار ايجاب نموده است. حوضه ي آبخيز پسیخان رود داراي شعبات رودهايي است که از جهات گوناگون جغرافيايي به حوضه پسیخان منتهي مي شوند. مهم ترين رودهایی که به اين حوضه مي ريزد سیاهمزگی، چوبر(امامزاده ابراهیم)، چناران و … است. که از نواحي مختلف شامل مناطقي با کوهستان هاي متراکم، نيمه کوهستاني، جلگه و دشتی مي گذرد و پسیخان رود و شعب کوچک و بزرگ آن از سرچشمه تا مصب عامل وحدت اين نواحي است. تصميم گيري جهت مديريت منابع طبيعي بسيار پيچيده است زيرا بهره برداران متعددي را شامل مي شود و مکانيسم هاي ارتباط متقابل بين آن ها وجود دارد. و تصميم گيران معمولاً با بهينه کردن همزمان چندين هدف مواجه اند(محسني ساروي،1382). مديريت بهينه ي منابع آب و خاک جز با حفظ منابع و استفاده ي صحيح، مستمر و پايدار و نيز حداقل هدررفت و خسارت به آن ها به وقوع نمي پيوندد(صدرالاشرافي ،1371). اين مديريت يک مديريت سيستمي است که در جهت به کارگيري و هدايت مفيد و مؤثر عوامل و منابع به منطور رسيدن به حالت بهينه و با هدف دستيابي به حداکثر سود، حداقل هزينه و حداکثر کارايي توسط مدل هاي برنامه ريزي اعمال مي گردد(ملک محمدي،1362). خلاصه اینکه نوع نگرش مديران به رودخانه ها و توسعه حوضه آنها به گونه اي بوده است که اکنون در بسياري از حوضه ها مسايلي از قبيل بحران آب ، ناپايداري توسعه و بحران مديريت به صورت چالشهايي بسيار جدي مطرح مي باشد.دررويكرد صرفاً مهندسي ، مديران ، تنها به تهيه و انتقال آب پرداخته اند. در رويكرد ديگري که اقتصاد بوده است سعي نموده اند به راه حل بهينه اي براي تخصيص منابع آب دست يابند و يا اينكه با تمرکز بر رويكرد هيدرولوژيكي سعي کرده اند فقط فن آوري اجراي طرحها را توجيه نمايند.
در حالي که حفظ يا تأمين پايداري درحوضه رودخانه ها نيازمند توجهي عميق به نگرشي جامع است که اساس آن برخوردي اکوسيستمي با رودخانه ها مي باشد. در اين نوع نگرش ، آبگير، کانال اصلي رودخانه ، دشتهاي سيلابي، حريم ها، تالابها، درياچه ها و مصب ها همراه با همه ساکنان هر حوضه که
داراي احساس عميقي از وابستگي به رودخانه ها هستند، اکوسيستم هررودخانه را تشكيل مي دهند که خود بهترين واحد مديريتي هم مي باشد. تخريب و نابودي حوضه بسياري از رودخانه ها، توسعه را از اساس با خطر ناپايداري روبه روساخته است . شناخت و تحليل ناپايداري حوضه هاي رودخانه اي و چالشهايي که مديران با آن روبه رو هستند ضرورتي قطعي دارد و هدفي است که در اين تحقیق پيگيري شده است. تحقيقات محققاني از قبيل (نيوسون و غاز ي، 1995)، (وين پني، 1997)، (وين پني، 1998)، (جوبين، 1999) ، (آي ، يو، سي ، ان، 2000)، (دبليو،سي ، دي، 2000) و (غازي، 1381) هريك ، از يك يا چند ديدگاه قابل توجه است . مدیریت یکپارچه حوضه های رودخانه ای به اندازه جنبه های اکولوژیکی و اقتصادی- اجتماعی با فن و صنعت نیز سروکار دارد و برای یک هدف یکپارچه مورد استفاده قرار می گیرد. در این میان فعالیت های مهم مرتبط با مدیریت رودخانه ها عبارتند از: مدیریت رودخانه ها- مدیریت یکپارچه کنترل سیل- مدیریت یکپارچه کنترل رسوب و توسعه طرح ریزی و سیاست گزاری اصلی رودخانه. نکته مهم در مدیریت یکپارچه حوضه های رودخانه ای برقراری توازن در فعالیت های مدیریت آب با توسعه اقتصادی و اکولوژیکی و بهره گیری درست محیطی و عقلانی از منابع طبیعی است(Vis،2001). ولي آنچه که به تحقیق حاضر بعد برجسته اي بخشيده است نگرشي جامع با هدف حفاظت و پايداري رودخانه ها است . همچنين معرفي و تحليل مدلي که مي تواند چارچوبي مطالعاتي براي دستيابي به توسعه و مديريتي پايدار درحوضه ها در اختيار نهد، هدف نهايي تحقيق و تحليل راتشكيل داده است .
این پایان نامه در پنج فصل تنظیم شده است، که به شرح ذیل می باشد:
1- کلیات تحقیق
2- مرور منابع
3- مواد و روشها
4- تجزیه و تحلیل داده ها و یافته های تحقیق
5- بحث، نتیجه گیری و پیشنهادات

1-1- بیان مسئله وضرورت انجام تحقیق
امروزه اکثریت مردم و مسئولین بخشهای مختلف مدیریت منابع طبیعی به این امر واقف میباشند که تنها راه حل دائمی و پایدار جهت استفاده مناسب از منابع طبیعی و منابع آب برای اراضی کشاورزی همانا استفاده صحیح از فعالیتهای آبخیزداری در عرصه های کشاورزی و منابع طبیعی میباشد.
در حوضه های رودخانه ای عوامل بسیاری بر یکدیگر تأثیر می گذارند، شناخت این عوامل و ارتباط بین آنها بصورت نگرش جامع و سیستمی می تواند از عوامل تخریب کاسته و روند اصلاحی حوضه را تسریع نماید. حفاظت و بهره برداری مطلوب و مدیریت پایدار منابع در حوضه آبخیز به منظور تأمین نیازهای ساکنین حوضه از اولویت های مهم در دهه های اخیر است(قبادیان،1380).
مدیریتهای ناقص و نامناسب این منابع باعث تخریب محیط زیست ، کاهش تولید و بهره وری ، کاهش درآمد و نهایتا ناپایداری توسعه منطقه خواهد شد. بنابراین بهترین و مناسب ترین و طبیعی ترین جایگاه و ظرف مدیریت منابع حوزه های آبخیز با رویکرد توسعه پایدار بشمار می رود.
محدوده مطالعاتی در این تحقیق، حوضه آبخیز پسیخان است که در محدوده سیاسی شهرستان شفت، صومعه سرا، و رشت می باشد. در این تحقیق تلاش شده است تا با بررسی ویژگی های محیطی و پتانسیل های حوضه و شناخت مشکلات و تنگناهای موجود در آن، به تأثیر مدیریت یکپارچه در آگاهی یافتن از توانائی ها و قابلیت های حوضه پرداخته شود و به دنبال آن، راه کارهای مناسب در جهت کاهش و یا حذف این مشکلات و افزایش قابلیت ها ارائه شود.
متغیرهای اصلی تحقیق شامل متغیرهای ادافیکی (خاک، شیب، جهت دامنه، ارتفاع و….)، اقلیمی (بارش، درجه حرارت و….)،هیدرومتری(دبی) و مدیریتی به عنوان متغیرهای مستقل است، و مدیریت حوضه و قابلیت های آن به عنوان متغیرهای وابسته محسوب می شوند.
مدیریت جامع و یکپارچه و استفاده صحیح از منابع در کاهش خسارات سیل و رسوب نقش اساسی داشته و هدفمند کردن و بهره برداری مطلوب همراه با مدیریت پایدار منابع، زمینه مناسب به منظور تأمین نیازهای ساکنین حوضه از اولویت های مهم در دهه های اخیر است.
بنابراین مدیریت یکپارچه حوضه ها بعنوان یک پارادایم جدید در برنامه ریزی ، توسعه و مدیریت منابع طبیعی با توجه به مسایل اجتماعی و اقتصادی حوزه های آبخیز و با رویکردی مشارکتی مطرح میباشد که نهایتا بدنبال یکپارجه سازی مدیریت منابع اجتماعی و طبیعی است.

1-2- سوال تحقیق
– آیا مدیریت یکپارچه بر روند استفاده بهینه از منابع آب در حوضه مؤثر است؟

1-3- فرضیه تحقیق
– به نظر می رسد عوامل انسانی و اجرای پروژه های مختلف بدون هماهنگی لازم بر روند تخریب حوضه مؤثر باشد.
– به نظر می رسد اجرای مدیریت یکپارچه درحوضه های رودخانه ای کشور در حفظ منابع آب و خاک بسیار تاثیر دارد.

1-4- اهداف تحقيق
در فرآیند تحقیق، اهداف مختلفی مد نظر است که در این تحقیق اهداف زیر مد نظر است:
1- شناخت مشکلات موجود در حوضه و راههای اصلاح آن و یافتن بهترین روش جهت بهبود وضعیت حوضه.
2- پتانسیل یابی و یافتن روشهای مناسب جهت بهبود وضعیت اقتصادی و معیشتی ساکنان حوضه.
3- شناخت جاذبه های گردشگری و اکوتوریسم منطقه درجهت ایجاد اشتغال و درنتیجه عدم ورود به عرصه های منابع طبیعی.

1-5- دلایل انتخاب موضوع
از آنجا که تحقیق خاصی در این مورد صورت نگرفته و با توجه به اهمیت موضوع و علاقه اینجانب و با تبادل نظر با استاد راهنما موضوع فوق را انتخاب نموده و پژوهش را آغاز کردم ، امیدوارم زمینه را برای تحقیقات بعدی فراهم کرده باشم .

1 -6- تنگناها و محدودیت های تحقیق
هر تحقیقی مشکلات مخصوص به خود را دارد که برخی از آنها عبارتند از:
عدم وجود آمار و اطلاعات کافی منطقه مورد مطالعه
عدم همکاری سازمانها و مراکز دولتی در زمینه ارائه اطلاعات
وسعت زیاد محدوده ی مورد مطالعه در رابطه با موضوع
با توجه به محدودیت ها و تنگنا هایی در خصوص جمع آوری اطلاعات و آمار دقیق در نگارش این پایان نامه ، با تلاش و کوشش فراوان این مشکل برطرف گردید .

2-1- مبانی نظری تحقیق
2-1-1 – آبخیز
آبخیز به زمین بلندتری نسبت به اطرافش گفته می‌شود که در دامنه دشت و کوهسار باشد و هنگام باران آب آن به سوی زمینهای پائین تر سرازیر شود. باید توجه شود که در ضمن این تعریف لزوما آبخیز با خط الرا

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژه های هیدرولوژی، توزیع جمعیت، پوشش گیاهی، استان گیلان Next Entries پایان نامه با کلید واژه های پوشش گیاهی، دوره بازگشت، هیدرولوژی، سیل خیزی