پایان نامه با کلید واژه های معناشناسی، زبان شناسی، انتقال معنا، پدیدارشناسی

دانلود پایان نامه ارشد

رزق كريم، جانشيني اجر محسنين با اجر مؤمنين و مصلحين و… ، دسته بندي و مورد مداقه قرار مي‌گيرد.
در روش معنا‌شناسي، براي ترسيم شبكه معنايي مفهوم حسنه، لازم مي‌آيد مؤلفه‌هاي معنايي اين واژه «انفعالات حسنه، آثارحسنه، قانونمندي‌هاي حسنه، ويژگي‌هاي محسنين، جزاي محسنين، مصاديق محسنين » مورد بررسي قرارگيرند.
از آن جا كه مطالعات معناشناسي از كارآمدترين روش‌هاي فهم معنا در قرآن به شمار مي‌آيد ـ زيرا بر اساس اين روش، كليات، جزئيات و روابط درون متني يك مفهوم به صورت نظام مند و سيستماتيك دانسته مي‌شود ـ در اين نوشتار، معنا‌شناسي ابزاري براي استخراج مفهوم قرآني حسنه قرار داده شده است.
1ـ 4 سابقه پژوهش
مفهوم حسنه در قرآن كريم موضوعي است كه علي‌رغم اهميت آن، نگارشي درخور در مورد آن صورت نگرفته است.
بيشتر موضوعات مرتبط با مفهوم حسنه، مباحث تفسيري است، حول محور آيات حسنه كه دركتب تفسيري متقدمين و متأخرين (شيعه و سني) و كتب وجوه و نظائر، ارائه شده است. در مورد ديگر مفاهيم اخلاقي قرآن، از قبيل عمل صا‌لح، توبه، صبر، خير و… كتب مستقل فراواني يافت مي‌شود ولي با توجه به كلي بودن مفهوم حسنه و بسط و ضيق داشتن حدود آن، كتاب مستقلي در رابطه با آن يافت نشد.
در بيشتركتب اخلاقي در خلال بحث فضايل و رذايل، بخشي از مطالب به حسنات و سيئات اختصاص يافته، كه همان مباحث تفسيري ذيل آيات مرتبط با آن است. از جمله كتبي كه به خوبي به موضوع حسنه پرداخته است:
ـ «ارزش‌ها و ضد ارزش‌ها (تقابل در قرآن)»، مژگان سرشار.
ـ «عمل در قرآن»، رضا وطن دوست.
ـ «خير و بركت از نگاه قرآن و حديث»، محمد محمدي ري شهري.
ـ «مكارم الأخلاق في القرآن الكريم»، يحيي معلمي.
ـ «فرهنگ جاودان ا‌لميزان»، علي تاجديني، كه برگرفته از تفسيرگران سنگ الميزان است.
و از آن جا كه در اين تحقيق مفهوم حسنه با روش معناشنا‌سي بررسي شده است، در كتاب «ساختمان معنايي مفاهيم اخلاقي ـ ديني در قرآن» اثر ايزتسو، در بخش خوب و بد، قسمتي از مطالب، به زيبايي به بررسي معناشناسانه حسنه و سيئه پرداخته است.
از جمله پايان نامه هايي كه در اين زمينه نگاشته شده است مي‌توان به موارد زير اشاره كرد:
ـ معناشناسي زيبايي در قرآن؛ مهدي مطيع
ـ معناشناسي عقل در قرآن؛ سعيدكرماني
ـ معناشناسي قلب در قرآن؛ ام سلمه نعيم اميني
ـ شبكه معنايي قول در قرآن كريم؛ اعظم ا‌لسادات حسيني
ـ معناشناسي عبد و بررسي تطبيقي آن با مفهوم انسان كامل؛ تكتم زنجاني فر
ـ حوزه هاي معنايي صراط در بيان قرآن كريم؛ مهدي شهيدي
بنابراين در مورد موضوع پيشنهادي اين پايان نامه، نگارش مستقلي انجام نگرفته است و سعي اين پژوهش در اين است كه مفهوم حسنه به طور گسترده و با روش معناشناختي تبيين شود .
1ـ 5 علت انتخاب موضوع
قرآن كريم كه رسالت هدايت كاروان بشري را بر عهده دارد، براي تثبيت مقام والاي آدمي و بروز شايستگي ها، همگان را به اعمال و رفتار پسنديده كه در تعالي و بالندگي انسان تأثير بسزا دارد، توصيه نموده است و از رفتارهاي نكوهيده كه سقوط آدمي را از اوج عزت به حضيض ذلت، سبب مي‌شود، نهي فرموده است : ﴿إِنَّ اللَّهَ يَأْمُرُ بِالْعَدْلِ وَ الْإِحْسانِ وَ إيتاءِ ذِي الْقُرْبى‏ وَ يَنْهى‏ عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ وَ الْبَغْيِ يَعِظُكُمْ لَعَلَّكُمْ تَذَكَّرُونَ﴾10 و بدون شك تمام ا‌نسان‌ها در پي رسيدن به سعادت و خوشبختي هستند و در تمام مراحل زندگي سعي مي‌كنند كه هر لحظه به آن نزديكترگردند، البته براي رسيدن به سعادت و خوشبختي راهي جز كسب مكارم و فضائل و دوري از رذائل اخلاقي وجود ندارد زيرا كه انبياي عظام و اولياي كرام عليهم السلام همگي در اين مسير ره‌پيموده و طالبان حقيقت را نيز در اين طريق دعوت نموده اند. پيامبراكرم صلي الله عليه و آله و سلم درباره فلسفه بعثت خود مي‌فرمايند: «إني بعثت لاُتمم مكارم الأخلاق»‌. لذا اين امر اهميت بررسي مفاهيم اخلاقي ـ قرآني از جمله «مفهوم حسنه» را مي‌نماياند.
1ـ 6 اهداف پژوهش
از اهداف اين پژوهش اثبات اين مساله است كه مفهوم حسنه يكي از مفاهيم كانوني قرآني به شمار مي‌آيد و با مفاهيم ديگر روابط مختلف معنايي دارد كه با شناخت آن مي‌توان به فهم جديدي از قرآن رسيد و يكي ديگر از لايه‌هاي باطني آن را آشكارنمود.
1ـ 7 سوال اصلي پژوهش
1. حسنه در نظام معنايي قرآن چه مفهومي دارد؟
1ـ 7ـ1 سوالات فرعي پژوهش
2. مفهوم كانوني حسنه در قرآن چيست؟
3. با كدام روش معناشناسي مي‌توان به نظام معنايي حسنه رسيد؟
4. نسبت معناي حسنه در قرآن با معناي آن در لغت و فرهنگ چيست؟
1ـ8 فرضيه هاي پژوهش
1. قرآن در نظام معنايي خويش به مفهوم حسنه معنايي تازه مي‌بخشد.
2. با استفاده از روش‌هاي معناشناسي مكتب بن و روابط بينامتني مي‌توان به نظام معنايي حسنه در قرآن راه يافت.
3. شبكه معنايي حسنه در قرآن قابل ترسيم است.
1ـ 9روش تحقيق و مراحل آن
اين رساله به منظور دستيابي به شبكه معنايي واژه «حسنه» از روش توصیفی استفاده كرده است.
پايان نامه موجود با در نظر گرفتن واژه «حسنه» و برخي از مشتقات آن در قرآن كريم، سعي درتبيين اين مفهوم دارد. به همين جهت ابتدا معناي لغوي و اصطلاحي اين واژه را مورد بررسي قرار داده و سپس به استخراج ابعاد متفاوت آن با توجه به آيات كريمه قرآن پرداخته و در پي آن بوده است كه ويژگي‌ها، جزا، آثار، انفعالات، مصاديق، قانونمندي‌ها و مفاهيم جانشين و هم‌نشين «حسنه» را براساس آيات ارائه دهد.
اين پژوهش در تبيين آيات مورد نظر از ديدگاه‌هاي مفسرين بهره جسته و انديشه‌هاي معناشناسي را نيز مورد استفاده قرار داده است.
روش گردآوري اطلاعات در اين نگارش به صورت اسنادي كتابخانه‌اي است.
1ـ 10 كليد واژگان
1 ـ قرآن
2ـ حسنه
3ـ معناشناسي
4ـ جزا
5ـ نيكويي

فصل دوم:
روش شناسی

2ـ 1 مقدمه
زبان نظامی از نشانه های قراردادی است که تمام حوزه های ساختاری آن، از نظام واجی گرفته تا نظام واژگانی، نحوی و غیره، برای انتقال معنا پدید آمده‌اند و مهم ترین نقش زبان انتقال معناست.11
زبان شناسی دارای حوزه‌های وسیعی است که یکی از آن ها حوزه لفظ و دیگری حوزه محتوا و معنا است. هر قطعه‌ای از حوزه لفظ، با برش قرینه‌ای از حوزه معنا ارتباط می‌یابد12. در حوزه لفظ، زبان شناسی با صورت و شکل ساختاری کلمات و عناصر زبانی و در حوزه محتوا با معنای الفاظ بسیط و در حالت ترکیبی آن ها سر وکار دارد؛ این حوزه از زبان شناسی را «معناشناسی» خوانند که با عبارات «بررسی معنا»، «دانشی که به بررسی معنا می پردازد» و «شاخه ای از دانش زبان شناسی که به نظریه معنا می‌پردازد» توصیف شده است13.
از روش‌های نوین تحقیق و پژوهش در قرآن کریم، معناشناسی واژه‌های قرآنی است. در این نگرش، پس از انتخاب کلمات کلیدی، برای رسیدن به شبکه معنایی، میدان های معناشناسی هر واژه، به همراه ارتباط سیستمی میان آن ها بررسی شده تا برخی از لایه های معنایی آیات ظاهر گردد.
روش این پژوهش در تبیین مفهوم «حسنه»، شیوه معناشناسی است و از میان شاخه های مختلف این علم، معناشناسی زبان را دنبال می کند. از این رو، این گفتار از پایان نامه، به بیان مختصری از علم معناشناسی، شاخه‌های مختلف آن و روابطی از قبیل شمول معنایی، جانشینی، هم نشینی و سیاق می‌پردازد که راهکارهایی مؤثر در استخراج معنای متن هستند. هم چنین تعریف از معنای حوزه، میدان و شبکه معنایی ارائه می نماید که در یک دید کلی، معرف جایگاه یک واژه و ارتباط آن با سایر معانی و واژگان است.
2ـ 2 سیر تاریخی معناشناسی
نقطه آغازین کاربرد اصطلاح معناشناسی، به لحاط زمانی، فاصله‌ای بس طولانی با اولین رگه های مطالعاتی در این زمینه دارد.گرچه کاربرد این اصطلاح قدمتی صد و چند ساله دارد اما مطالعات معناشناسی تحت عناوین مختلفی چون «شناخت»، «معرفت»، «آگاهی»، «هستی شناسی»، «پدیدارشناسی» و… ریشه در قرون و اعصار کهن دوانده است.
از دیرباز فلاسفه، منطقیون و زبان شناسان به مطالعه معنا توجه داشته اند؛ ولی اولین رگه های جست و جوی معنا را در آرای سقراط (470ـ399 ق.م) می‌توان یافت. در گذر تاریخ، نظریات این فیلسوف بزرگ یونانی، پیش زمینه ای شد برای آن چه امروز تحت عنوان علم معناشناسی مطرح است.14 اما اولین کاربرد اصطلاح «semantic» به صد و چند سال پیش می رسد. مرور اجمالی بر تاریخچه معناشناسی نشان می‌دهد این اصطلاح از واژه های نو افزوده به زبان انگلیسی است و نخستین بار در سال 1894 در مقاله ای با عنوان «معانی منعکسه: نکته ای در معناشناسی» که به انجمن زبان شناسان امریکا ارائه شد، مطرح گردید.15
2ـ 3 چیستی «معنا»16 و «معناشناسی»17
«معناشناسی» اصطلاحی فنی است که به مطالعه «معنا» می‌پردازد. معنا پديده‌اي است كه علوم مختلف انساني را به خود مشغول داشته است. تاريخ، روان شناسي، قوم شناسي، جامعه شناسي و علوم ديگر هر يك به نحوي با مساله معنا و مطالعه آن در ارتباط هستند. به طور كلي، هر علمي كه انسان با آن سر و كار دارد، به نحوي با معناشناسي مرتبط است.18 در سال های اخیر زبان شناسان توجه خود را به مطالعه همزمانی زبان معطوف کرده‌اند. البته می‌توان در این مورد ایراد گرفت که مطالعه همزمانی به طور منطقي باید در دنباله مطالعه درزمانی قرار بگیرد زیرا نمی‌توان تغییرات یک زبان را قبل از تعیین شکل قدیمی تر آن، یعنی زمانی که تحولات در طول آن صورت گرفته است، توصیف کرد. بدین ترتیب در معناشناسی نیز تا زمانی که «معنا» دقیقا توصیف نشده است نمی‌توان به مطالعه تغییرات معنایی پرداخت.
معنا، جریانی جهت دار است و قائل شدن معنا برای چیزی، در نظر گرفتن جهتی برای آن است.19 آن چه در معناشناسی، معنا نامیده می شود، مصداقی است که در جهان خارج وجود دارد و یا مفهومی است که برحسب مصداق ها، به صورت نوعی تصور در ذهن سخن گویان زبان انباشته شده است‌.20 نظریه های معناشناسی، متن یا کلام را مجموعه ای معنادار می‌دانند که می‌توان به مطالعه و درک آن پرداخت. راه پیشنهادی معناشناسی برای دستیابی به چنین مجموعه های معناداری، در نظر گرفتن ابعاد یا سطوح گوناگون برای متن است.21 معناشناسی در تجزیه و تحلیل کلام، متن را مجموعه ای منسجم و معنادار می‌داند و به مطالعه و بررسی تمام وقایعی که در ژرف ساخت نشانه های فهم معنا و یا در بین آن ها وجود دارد می‌پردازد. بنابراین تحلیل معناشناختی بر این اصل استوار است که متن، محل شکل گیری فرآیند معنایی است. به زبان دیگر، معناشناسی مطالعه علمی معنا است و به توصیف پدیده های زبانی در چارچوب یک نظام بدون هر پیش انگاری می‌پردازد.22
بنابراین اگر نشانه شناسي،23 دانش درک معنا و کاربردشناسی،24 مطالعه معنا با توجه به گوینده و شنونده باشد، معناشناسی مطالعه انتقال معنا از طریق زبان و مستقل از گوینده و شنونده است‌.25
2ـ 3ـ 1 کارکرد و هدف معناشناسی
معناشناسی در خدمت تجزیه و تحلیل گفتمان و کلیدی برای گشایش درهای متن یا کلام است. این علم ابتدا به برش و تقطیع کلامی متن می‌پردازد و پس از بررسی معناشناختی این قطعات، اتصال آن ها به یکدیگر برای دستیابی به کل معنایی را آغاز می‌کند. ویژگی این روش برخورداری از دقت ویژه در تحلیل متن است؛ چرا که مطالعه خود را به پیکره کلامی محدودی معطوف می‌کند تا بتواند بررسی موشکافانه ای انجام دهد. هدف معناشناسی، روشمند کردن مطالعه و بررسی متن یا کلام است، یعنی این علم در پی معرفی راه هایی است که با آن بتوان هر نوع متن یا سخن، اعم از کلامی یا غیره کلامی را معرفی کرد.26 معناشناسی عهده دار مطالعه روابط میان نشانه ها از یک طرف و مظاهر ذهنی آن ها از طرف دیگر است27، و علاوه ب

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژه های معناشناسی، قرآن کریم، رحمت الهی Next Entries پایان نامه با کلید واژه های معناشناسی، هم معنایی، زبان شناسی، قرآن کریم