پایان نامه با کلید واژه های مصرف مواد، سوء مصرف مواد، مواد مخدر

دانلود پایان نامه ارشد

اجتماعی است به طوری که نه تنها سلامت فرد و جامعه را به خطر می اندازد بلکه موجبات انحطاط روانی و اخلاقی افراد را نیز فراهم می آورد (اس‍ت‍ف‍ان‍و چ‍ی‍ری‍ل‍و151 و دیگران، ترجمه پیرمرادی،1378). عوامل مختلفی از جمله وجود فقر مالی ،مشکلات خانواگی ، اختلافات زناشویی، وجود الگوهای نامناسب برای همسان سازی و در نهایت مسأله بیکاری از عوامل عمده گرایش به اعتیاد می تواند محسوب شود به طوریکه زمینه نظری مطالعه نمایانگر آن است که دو دسته علل فردی و اجتماعی از عوامل عمده اعتیاد محسوب می شوند (هدایتی و همکاران ، 1382؛نریمانی و همکاران، 1381).
شيوه زندگي معتادان با دوست گزيني افراطي بدون ارزيابي دوستان و گذراندن اوقات بيشتري از زندگي خود با آنان و اوقات كمتر با خانواده همراه است. اين افراد شيوه زندگي بي نظم داشته، رفت و آمد و حضور منظم در خانواده ندارند) زينالي،1380). آنها داراي ويژگي هاي عملكردتحصيلي ضعيف، غيبت بيشتر از مدرسه، كمك كمتر به والدين در امور منزل و صرف وقت كمتر براي انجام تكاليف هستند(كلارك152 ، نيبرز153 ، لزنيك 154، لينچ155 ، دونووان156، 1998). صرف نظر از پيامد هاي منفي اقتصادي اين مشكل، معمولاً سوء مصرف مواد با بسياري از پديده هاي نامطلوب ديگر نظير كاهش فرصت هاي آموزشي، ناتمام گذاشتن دوره هاي مرسوم آموزشي و بي ثباتي شغلي رابطه دارد. همچنين سوء مصرف مواد در نوجواني احتمال ازدواج هاي زودرس و نيز داشتن فرزند را در سنين پايين افزايش داده و احتمال وقوع رفتارهاي مجرمانه را ارتقاء خواهد بخشيد(بهرامي ، 1383).
داشتن نگرش مثبت به مواد عامل مهمي در روي آوردن به مصرف مواد به شمار مي رود. اين باور كه «من معتاد نمي شوم»، «من با ديگران فرق دارم » و «برخي مواد مثل حشيش و گراس اعتيادآور نيستند» ، فرد را آماده مصرف مواد مي كند(زينالي،1380). اشخاص به طور ناگهاني و توجيه ناپذير، قرباني اعتياد به مواد نمي شوند. آنها به طور فعال درگير مصرف داروها مي شوند و نگرش ها، باورها، هدف ها و چشم داشتهايشان در اين زمينه نقش مهمي دارند(مارلات157 ، روهسنوف158،1980؛ بك159 ، رايت160 ، نيومن161 ، ليس162 ،1993). عواطف شكننده و احساساتي كه با كوچك ترين وضعيت ناراحت كننده جريحه دار مي شوند، گوياي عاطفه بي ثبات يا نوروتيك هستند. رفتارهاي خشونت آميز والدين موجب خودكم بيني كودكان شده و رضايت از خويشتن را در آنان كاهش مي دهد. اين كودكان احتمال دارد با افرادي كه از نظرعاطفي آنها را حمايت مي كنند و احياناً مصرف مواد در بين آنها رواج دارد دوست شده و به مصرف مواد بپردازند . بسياري از معتادان، مواد را به خاطر كاهش اضطراب و كنارآمدن با احساس هاي پرخاشگرانه به كار مي برند(ليندزي163، پاول164 ، 1377).
همراه شدن فرار از خانه، فرار از مدرسه، درگيري و زدوخورد در اجتماع و مصرف زودهنگام سيگار با عوامل ديگر فرد را آماده مصرف مواد مي كند(زینالی و همکاران ، 1387). پاتون165(1995)، از آن با عنوان بي قيد و بندبودن و مک كيني166(1996)، با عنوان رفتارهاي ضداجتماعي ياد مي كنند. داشتن دوستان مصرف كننده ماري جوانا يا ساير مواد و فرار از مدرسه پيش بيني كننده هاي قوي مصرف الكل و ماري جوانا يا هردوي آنها در نوجوانان است(تامسون 167 ، آسلاندر168، 2006).
همچنین وجود اختلال هاي همراه در معتادان مانند اختلال سلوك، ناتواني دركنترل تكانه، ناتواني در ارزيابي دقيق خطرآفريني رفتارهاي مخاطره آميز، اضطراب و عملكرد تحصيلي ضعيف را در اين زمينه مؤثر دانسته اند(كلارك و همكاران،1998).
2- 2-2 سوء مصرف و علا ئم تشخیصی
بر اساسDSM-IV-TR (راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی) سوء مصرف مواد به این صورت تعریف می شود : الگوی ناسازگارانه مصرف مواد که ظرف یک دوره ی 12 ماهه روی می دهد و به اختلال یا پریشانی شدید منجر می شود که با یک مورد زیر یا بیشتر مشخص می شود:
1. ناتوانی در برآورده کردن تعهدات .
2. مصرف مواد در موقعیتهایی که از لحاظ جسمانی خطرناک هستند.
3. مشکلات قانونی.
4. مشکلات میان فردی.
افرادی که مواد را سوء مصرف می کنند ، در می یابند که زندگی شان از چند جهت تحت تاثیر قرار گرفته است. آنها تعهدات شغلی خود را نادیده می گیرند و تعهدات آنها در قبال خانه و خانواده تحلیل می رود . همچنین دست به مخاطراتی میزنند که به لحاظ شخصی خطرناک هستند و دیگران را نیز به مخاطره می اندازند، نظیر اینکه هنگام مسمومیت رانندگی می کنند با دستگاه های پر قدرت را اداره می کنند . برای بسیاری از سوءمصرف کنندگان مواد مشکلات قانونی ایجاد می شود ، زیرا رفتار آنها در موقعیت هایی قرارشان می دهد که از قانون تخلف می کنند.آنها علاوه بر دستگیری های مکرر به خاطر رانندگی در حال مسمومیت ، با اتهامات رفتار توهین آمیز مواجه می شوند. سرانجام و از همه شایع تر ، زندگی فرد سوء مصرف کننده ی مواد، اغلب با مشکلات میان فردی مشخص می شود . آنها در دوره های مسمویت امکان دارد با افراد نزدیک جر و بحث کنند و خشونت نشان دهند . حتی زمانی که فرد سوء مصرف کننده مواد هوشیار است ، معمولا روابطش متشنج و نا خشنود است . بنابر این ویژگی اصلی سوءمصرف مواد ، الگوی رفتاری است که به موجب آن ، فرد مصرف مواد را ادامه می دهد، حتی زمانی که معلوم است چنین رفتاری مخاطرات جدی در بر دارد یا مشکلاتی را در زندگی به بار می آورد. به طور مثال ، یک استاد کالج ، ممکن است اصرار داسته باشد هنگام صرف نهار ، سه پیک مارتینی بنوشد، به رغم این واقعیت که این عمل توانایی تدریس کردن او را در بعد از ظهر مختل می کند . رفتار او سوءمصرف محسوب می شود ، زیرا مشوربخواری او مسئولیت های شغلی اش را مختل می کند. مفهوم سوءمصرف مواد به اینکه فرد به آن ماده معتاد است یا نه، هیچگونه اشاره ای ندارد . با توجه به این مثال ، استادی که به سه پیک مارتینی نیاز دارد، سئوال این است ،او برای گذراندن روز، به چه مقدار از این مشروب«نیاز » دارد. اگر او به مرحله ای رسیده باشد که به این نوع مشروب خواری وابسته باشد فرد در این صورت وابسته به الکل محسوب می شود . وابستگی به مواد169 نوعی الگوی ناسازگارانه ی مواد است که با مجموعه ای از نشانه های شناختی ، رفتاری ، و فیزیولوژیکی ظرف دوره 12 ماهه آشکار می شود که مصرف مداوم مواد آن را ایجاد می کند.( هالجین، ترجمه سید محمدی).
«وابستگي به مواد» الگوي سوء سازگارانه170 مصرف مواد با ايجاد ناراحتي 171 و اختلال172 مشخص از نظر باليني است كه ظرف 12 ماه با 3 مورد يا بيشتر از موارد ذيل تظاهر مي كند:
1. تحمل173: كه با مصرف مواد در يكي از حالتهاي زير مشخص شود:
الف- نياز به افزايش قابل ملاحظة مقدار مصرف ماده براي رسيدن به آثار دلخواه.
ب- كاهش قابل ملاحظة تأثير ماده با استفاده مدام از ميزان ثابت مادة مورد نظر.
2. علايم محروميت يا قطع مصرف174 ، كه با يكي از موارد ذيل مشخص مي گردد:
الف- ايجاد علايم محروميت و ناراحتي هاي مشخص براي هر مادة بخصوص در هنگام قطع يا كاهش مصرف آن.
ب- نياز به استفاده از همان ماده (يا ماده اي مشابه)براي رفع يا پرهيز از بروز ناراحتي هاي ناشي از محروميت از مواد.
3. ماده غالباً به مقدار بيشتر يا دور هاي طولاني تر از آنچه مورد نظر است، مصرف شود.
4. ميل دايم براي مصرف ماده وجود داشته و يا تلاش هاي ناموفقي براي قطع يا كنترل مصرف ماده انجام شده باشد.
5. وقت زيادي براي بدست آوردن ماده (مثل مراجعه به پزشكان متعدد، يا طي مسافت هاي طولاني براي تهية آن) يا مصرف آن صرف شود (تدخين هاي پياپي) و يا براي بهبود اثرات مصرف آن نيز نياز به وقت زيادي باشد.
6. فعاليت هاي مهم اجتماعي، حرفه اي و يا تفريحي به خاطر مصرف مواد كنار گذاشته شود و يا كاهش پيدا كند.
7. ادامة مصرف ماده عليرغم آگاهي از داشتن مشكل روانشناختي يا جسمي پايدار يا عودكننده كه ناشي از مصرف آن ماده باشد يا با مصرف آن ماده تشديد شود (مثلاً ادامة مصرف كوكايين بصورت مكرر عليرغم آگاهي از ايجاد افسردگي ناشي از مصرف كوكايين و يا ادامة مصرف الكل عليرغم آگاهي از اين موضوع كه زخم معده با ادامه مصرف آن شدت مي يابد) (برگرفته از DSM-IV-TR، 2007).
سازمان بهداشت جهانيWHO)) نيز شكل تعريف سوء مصرف دارو را از نقطه نظر خط مشي بهداشت عمومي مورد توجه قرار داده است. الگويWHO در( تدوين مفهوم «نشانگان وابستگي»، كه به تدريج جايگزين اصطلاحات «اعتياد به دارو» و «سوء مصرف دارو» شده، مؤثر بوده است. در سال1981كميتهWHO نشانگان وابستگي را به اين صورت تعريف كرد: مجموعه اي از پديده هاي فیزيولوژيكي ، رفتاري و شناختي كه طي آن مصرف يك ماده يا طبقه اي از مواد براي يك فرد معين اولويت بسيار بيشتري از رفتارهاي ديگري مي يابد كه زماني ارزش والاتري داشتند. ويژگي توصيفي مهم نشانگان وابستگي عبارت است از ميل به مصرف داروها، الكل، يا توتون (كه اغلب نيرومند، و گاهي اوقات مغلوب كننده است). اين الگو همچنين فراواني زياد رفتارهاي ناسازگارانه، فقدان كنترل، بي توجهي به لذات يا تمايلات ديگر به نفع مصرف ماده مورد تأكيد قرار مي دهد. مفهوم انطباق عصبي175 ، كه طي آن حضور مستمر دارو به گونه اي موجب تغييرات بادوام در مغز مي شود، در تعريفWHO گنجيده شده است. بطوري كه از ملاكهاي DSM-IV و WHO برمي آيد، مفاهيم جديد وابستگي دارويي به تأكيد بر رفتار فرد و پيامدهاي نامطلوب چنين رفتاري گرايش دارند، آنها سعي ندارند وابستگي را توضيح دهند. اين تعريفها در چارچوب روان پزشكي و بهداشت عمومي قرار مي گيرند و پذيرش عمومي جامعة فعلي را دربارة وابستگي دارويي بعنوان يك مشكل پزشكي يا بيماري منعكس مي كنند (روزنهان و سليگمن، ترجمه سيد محمدي) .
گرچه آمار رسمي و دقيقي از تعداد معتادان كشور در دست نيست، اما سازمان ملل متحد در آخرين گزارش خود ( 2005 )، آمار معتادان ايران را 10 ميليون نفر اعلام كرد. هرچند اين رقم از سوي دبير ستاد مبارزه با مواد مخدر تكذيب شده است، اما به نظر مي رسد اين رقم چندان اشتباه نيز نباشد؛ چرا كه بسياري از منابع غيررسمي داخل كشور نيز، تعداد معتادين را بين 6 تا 8 ميليون نفر تخمين زده اند. به هر حال آمار اعتياد در ايران هر چه باشد، هشداري است جدي در مورد وضعيت كنوني كشور. اين موضوع سبب شده است تا آسيب هاي جدي اجتماعي اقتصادي، سياسي، فرهنگي و بهداشتي بركشور ايران واردآيد. كه مي توان به مواردي از جمله بيماري هاي جسماني و واگيري چون ايدز، هپاتيت و حتي بيماري هاي رواني همچون ازدياد جرايم مرتبط با اعتياد، سرقت، قتل،خودسوزي، بيكاري، خشونت خانگي، كودك آزاري، افزايش آمار طلاق، افت تحصيلي دانش آموزاني كه والدين آنها معتادند، اشاره كرد (جمشيدي، 1382).
مصرف مواد مخدر جنبه هاي مختلف زيستي، رواني و اجتماعي بسياري از انسان ها را متأثر مي سازد. مصرف طولاني مدت مواد مخدر با ايجاد اعتياد نه تنها تأثير سوء در وضعيت اقتصادي و اجتماعي شخص مصرف كننده مواد يا معتاد مي گذارد بلكه نقش تعيين كننده اي نيز روي روان و هيجانات افراد دارد. ميزان شيوع مصرف مواد مخدر در جوانان بالاتر از هر گروه سني است و به خصوص در طي دهه هاي 1960 و 1970 سوء مصرف مواد افزايش يافته و از سال 1992 شيوع مصرف داروهاي ممنوعه در ميان جوانان زيادتر شده است (اسنيد176 و همكاران، 2002) .
عوامل مختلفی از جمله وجود فقر مالی ، مشکلات خانواگی، اختلافات زناشویی، وجود الگوهای نامناسب برای همسان سازی و در نهایت مسأله بیکاری از عوامل عمده گرایش به اعتیادمی تواند محسوب شود به طوریکه زمینه نظری مطالعه نمایانگر آن است که دو دسته علل فردی و اجتماعی از عوامل عمده اعتیاد محسوب می شوند(هدایتی و همکاران ، 1382؛ نریمانی و همکاران ،1381).
2-2-3 نظريه هاي سبب شناسی
نظريه ژنتيكي
در بحث ژنتيك بايد با اين اظهار نظر شروع شود كه هم عوامل ژنتيكي و هم محيطي تجلي نهايي يك اختلال مصرف مواد روان گردان را تحت تأثير قرار مي دهند. در واقع، صفحات بسيار اندكي، در صورت وجود، ندرتاً به

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژه های مصرف مواد، مواد مخدر، سوء مصرف مواد Next Entries پایان نامه با کلید واژه های مصرف مواد، سوء مصرف مواد، مواد مخدر