پایان نامه با کلید واژه های محیط زیست، روان شناختی، ارزش گذاری

دانلود پایان نامه ارشد

از حد مشکل است؛ و ما يكي يكي آنها را با مواد مصنوعي قابل پيش بيني كه كار با آنها راحت است عوض كرده ايم. چیزهایی که می توانیم از این مواد و فرآیندهای پیچیده و زیبایش برای جبران بطور کلی آلودگی، شلوغی، سر و صدا، بیماری، و هماهنگ کردن، بدست بیاوریم، موضوع دیگر انجمن ها است. اما چیزی که ما گم کرده ایم تمام آن چیزیست که این کتاب درباره آن است: یک حس مشترک تناسب در رابطه بین دست، مواد، استفاده، و شکل دادن، و از همه مهم تر، احساس لذتی که درظاهر و لمس چیزهای بسیار معمولی و متواضعانه وجود دارد. اکنون احیاء این هنر سنتی، ممکن است ما را به همان واکنش و همان درک از بهای طبیعت برساند». 328
ماده سنتی بسته بندی های غذا در ژاپن بامبو است که تاکنون ودر عصر مدرن نیز استفاده از آن به عنوان شایع ترین ماده طبیعی در بسته بندی ژاپن باقی مانده است. در عصر جدید به نوعی همانند سازی از بامبو وجود دارد؛ حتی بافت پوست بامبو جهت افزایش بهره وری، بر روی کاغذ بسته بندی های امروزی غذا چاپ می شود. در تصویر(3- 18 ) نمونه طبیعی آن همراه نمونه الگو برداری شده آورده شده است.
در قرون گذشته ژاپن، در مسیر های خطوط راه آهن کشاورزان شروع به فروش ناهار به مسافران قطار در حال عبور از کنار ایستگاه های محلی کردند. آنها توپ های برنج را به همراه ترشی تربچه آماده، و آن را درون پوست بامبو بسته بندی می کردند. (پوستی که بر روی ساقه بامبو روییده است) چه حقیقت و چه داستان ، مجموعه ناهارهای امروزی هنوز هم به این اصل اشاره دارند. بامبو پس از تبدیل شدن به یک نماد طراوت بی پیرایگی روستایی نه تنها عطر خود را به مواد غذایی در داخل انتقال می دهد بلکه تبدیل به یک نماد طبیعی، دست نخورده، جذاب و جالب شده است 329(تصویر3-19).
ژاپنی ها با آگاهی از کیفیت خاص مواد طبیعی از آنها استفاده می کنند؛ برای مثال استفاده از چوب و برگ درخت بامبو، با آگاهی از خاصیت استرلیزه کنندگی، نگهداری و حفاظت طولانی مدت این گیاه از مواد حاوی آن انجام می شود. (تصویرماهی) چوب های سبک درخت پائولونیا، نیز خاصیتی ضد رطوبت، حشرات و آتش داشته و در بسته بندی ظریف و اولیه ی بسیاری از کالاها مورد استفاده قرار گرفته است. 330
استفاده از بعضی بسته های سنتی ژاپن با توجه به فصل ها مشخص می شوند. برای مثال یک لوله بامبو پر شده از میزو یوکان،331می تواند خوراکی لذیذی، در تابستان شرجی و گرم باشد. بامبو به طور طبیعی از بخش هایی تشکیل شده است در این طرح، دو قسمت مختلف از بامبو طبیعی به کار گرفته شده ، قسمتی از ساقه بامبو که با عملکردی هوشمندانه از آن به عنوان قالب و ظرف ژل نرم لوبیا استفاده شده است و این ظرف به منظور تلطیف میل مخاطب، تحت پوشش برگ بامبو (ساسا) قرار گرفته است. برای لذت بردن از این خوراکی خوشمزه،یک ابزار اضافی ومورد نیاز در نظر گرفته شده است که به وسیله آن حفره ایی در بامبو ایجاد کرده تا میزو یوکان بتواند از ظرف خود آزاد شود(تصویر3-20). باز کردن ماکت های پلاستیکی امروزی، راحت تر است. این ساقه مصنوعی بامبو ساختی هوشمندانه در خروج هوا دارند اما فاقد زیبایی مدل اصلیشان (بامبو طبیعی) هستند و همین طور قابل بازیافت هم نمی باشند. این لوله مصنوعی بامبو را می توان در سوپرمارکت ها عادی خریداری کرد(تصویر3-21). اگر چه این بسته ها با استفاده از زیبایی های طبیعت، بسیار زیبا می باشند، اما برای محیط زیست، زیان بار نیز به نظر می رسند؛ که این در تضاد با مفهوم طراحی بسته بندی سنتی ژاپن می باشد، که طبیعت را مقدس می داند.
اعتقاد ژاپنی ها به این که انسان جزئی از طبیعت است، با آن در آمیخته و احاطه شده، به آنها در استفاده از مواد طبیعی و همسو با طبیعت بسیار کمک کرده است. امروزه نیز بسیاری از بسته بندی های موفق با مواد طبیعی و دوستار محیط زیست بسته بندی می شوند که بیشتر آنها از گذشته در این کشور به عنوان سبک خاصی از بسته بندی شناخته شده اند. برای مثال سبک بسته بندی شیرینی در شهر کیوتو به سبک کیوتو332 یا کیوفو مشهور می باشد.
کشورهای مانند هندوستان و ژاپن از گذشته تا کنون، از کشورهای پیشرو و موفق در استفاده مواد طبیعی گوناگون جهت بسته بندی بوده اند. برای مثال در هند بشقاب یکبار مصرف، بهداشتی و ارزان تولید شده که سالهاست برای سرو غذاهای خشک یا مرطوب به کار برده می شود. این بشقاب ها از ساقه و تنه گیاهان و درختان تولید شده . این محصول استحکام و شکل اولیه خود را برای مدت طولانی و در رطوبت کم حفظ کرده، قابل بازیافت دوباره می باشد که با دور انداختن آن نیز صدمه ای به محیط زیست وارد نمی سازد.333 تصویر(3-22) نمونه های دیگر از بسته بندی های امروزی ژاپن با الهام از بسته بندی سنتی آن است.
علاوه بر برگ ها و ساقه ی بامبو که به وفور در بسته بندی های ژاپنی یافت می گردد، بسته بندی در سبد های حصیری، برای حمل و نقل آسان کالا، (تصویر3-24) استفاده از جعبه ها و ظروف چوبی و مقوایی که در بسیاری از مواقع از لاک جهت پوشاندن سطحی آن ها استفاده می گردد،334 و در نهایت استفاده از پارچه های ژاپنی جهت بستن و پیچیدن کالا و حمل و نقل ساده آن که بی شباهت به بقچه های قدیمی مرسوم در ایران نیست، از انواع روش های بسته بندی سنتی و امروزی در ژاپن می باشد؛ که تمامی آنها از مواد طبیعی بوده و صدمه ایی به محیط زیست نمی زند.
تنوع مواد به کار رفته در بسته بندی سنتی ژاپن حیرت انگیز است. امروزه نیز ژاپنی ها فرهنگ کاربرد موادی مانند: حصیر، چوب، سرامیک، برگ و ساقه گیاهان و کاغذو پارچه را فدای تولید انبوه نکرده و تا حد امکان این مواد را در بسته بندی خود به بهترین شکل و مطابق طراحی های مدرن بکار می برند. دلایل موفقیت ژاپنی ها در بسته بندی از گذشته تا کنون را می توان در جنبه های روان شناختی فرهنگ ژاپن به ویژه نوع رابطه آنها با طبیعت دانست. این نوع دوستی با طبیعت و جزئی از آن شدن درکشور ژاپن، باعث شده است که طراحان گرافیک امروز آن با الهام از زیبایی های طبیعت به نتایج خلاق تری نسبت به طراحان کشورهای غربی برسند، و این روحیه نه تنها جلوی طراحی های آنها را برای مدرن شدن نمی گیرد، بلکه ایده هایی نابتری برای آنها می آفریند. برای نمونه می توان طراحی بسته بندی های مدرن آبمیوه، شبیه به پوست میوه ها اثرنائوتو فوکوساوا335 را مثال زد (تصویر3-23).

3-4 تفاوت های اساسی در بسته بندی ژاپن با بسته بندی های غربی
بهترین تعریف بسته بندی که توسط «پاین»336 در سال 1962 داده شده و امروزه نیز به عنوان کامل ترین تعریف برای بسته بندی کاربرد دارد، عبارت است از: «یک سیستم که زمان تهیه کالا را جهت انتقال، توزیع، ذخیره، خرده فروشی و مصرف کاهش می دهد. بسته بندی مفهومی تضمین کننده برای تحویل مطمئن کالا به آخرین مصرف کننده که شرایط مطلوب و با حداقل هزینه، یک عمل فنی_ اقتصادی که هزینه تحویل کالا را به حداقل می رساند، در حالی که فروش و سود حاصل از آن را به بالاترین حد افزایش می دهد.337 اما این مفهوم همیشه در این چهارچوب، ثابت باقی نمی ماند؛ بلکه گاهی در فرهنگ های مختلف، با تضادها یا استثناعاتی در آن روبه رو می شویم.
یکی از دلایل موفقیت ژاپنی ها در بسته بندی از گذشته تا کنون را می توان در جنبه های روان شناختی فرهنگ ژاپن و به ویژه حس ارزش گذاری جستجو کرد. « برای ژاپنی ها، بسته بندی فقط چیزی برای پوشاندن قطعه ای از ماده فیزیکی نبوده بلکه جایگاهی برای قرار دادن وجودی دارای هستی است.»338 به عبارت دیگر برای ژاپنی ها هر شیء فیزیکی بیشتر از یک مادهء ساده بوده و دارای حیات می باشد.339 شاید به همین دلیل، در بسیاری از بسته بندی های ژاپنی تعدد لایه ها وجود دارد(تصویر3-25). ربانی با گره ایی خاص، کاغذ، جعبه ایی چوبی یا مقوایی؛ که گاهی تنها به این چند مورد محدود نمی شود، بلکه بعد از باز کردن جعبه باید کاغذی را پس بزنیم تا با بسته هایی کوچکتری در داخل جعبه روبرو شویم. گویی مراحل باز کردن بسته بندی های ژاپنی مانند یک آیین برایشان تقدس دارد. انتقال از یک روحیه به حالتی دیگر، از جذابیت و اشتیاق به کنجکاوی، از پیش بینی به تعجب و لذت، که با دقت واحتیاط به کار گرفته می شود. این لحظات به اقلام لوکس و یا سنتی محدود نمی شود، بلکه گاهی برای کسانی که با این نوع بسته بندی ژاپن آشنایی نداشته باشند، این ارزش گذاری و هزینه برای کالایی ارزان قیمت و بی ارزش تعجب آور باشد. گزشته از این ترجیح دارد که بسته ها پس از انجام وظیفه ی اولیه ی عرضه کالا، بتوانند به عنوان کالای با ارزش و نه دور انداختنی مصرف شوند. یعنی خود بسته، بدون محتوی درونی دارای ارزشی مجزا است، که با برداشتن محصول درونی، از آن فاقد نمی شود.
رولان بارت در کتاب امپراتوری نشانه ها توصیفی شعرگونه و بسیار زیبا از ویژگی های هنر بسته بندی ژاپن، و دلایلی که آن را تا حد تقدس بالا می آورد بیان کرده است. در این توصیف زیبا تفاوت بسته بندی در ژاپن با بسته بندی غربی که پاین آن را به بهترین شکل بیان کرده است، آشکار می شود. آنچه در زیر می آید گزیده ایی از این متن است:
بدون آنکه خواسته باشیم بازی شناخته شدهء بسته بندی های ژاپنی را که یکی درون دیگری قرار می گیرد، اسرار آمیز بدانیم، می توان در هر جعبه ی ژاپنی نوعی تأمل حقیقتا معنا شناسانه یافت. بازی مقواها، چوب، کاغذ، روبان، دلسوزی و فن ساخت، هندسه و طراحی دقیقی که با این وصف همواره در جایی با یک خمیدگی یا با یک گره نا متقارن برهم می خورد، سبب می شود که جعبه دیگر صرفا چیزی پیش پاافتاده و گذرا برای حمل یک شی نباشد، بلکه خود به شیء اصلی بدل شود؛ پاکت و جعبه هرچند رایگان، به خودی خود به اشیایی تقدیس یافته بدل می شوند؛ در واقع جعبه یک اندیشه است…
با این وصف، این بسته بندی به دلیل کامل بودن خود و تکرار پی در پی، به گونه ای که باز کردنش، گویی پایانی ندارد، کشف شئیی که درون خود دارد به عقب می اندازد؛ شیئی که اغلب پیش پا افتاده است، چرا که دقیقا ویژگی بسته بندی های ژاپنی در آن است که پیش پا افتاده بودن یک شئ در نسبت عکس با لوکس بودن بسته بندی قرار بگیرد. یک آب نبات، کمی خمیر ترش لوبیا، یک یادگاری توریستی مبتذل، با شکوه و جلال یک جواهر بسته بندی می شوند. در نهایت به نظر می رسد که نه محتوای درونی بلکه خود بسته، موضوع هدیه است…. بسته بندی نقش یک نشانه را دارد: همچون یک پاکت، یک پرده یا یک نقاب، جعبه نیز بر آن است که چیزی را پنهان کند، از آن محافظت کند و در همان حال آن را به نمایش گذارد. بسته بندی به این ترتیب مبادله ای انجام می دهد، که البته باید این اصطلاح را در هردو معنای پولی و روانشناختی آن گرفت؛ اما حتی آنچه را که درون جعبه خود گرفته است و معنا می دهد، تا مدت ها به زمانی دور فرستاده می شود؛ گویی کارکرد جعبه نه محافظت از محتوی خود در فضا، بلکه واگذاشتن آن به زمانی دیگر بوده است؛ در بسته بندی است که ظاهرا کار ساخت و ساز به انجام می رسد و در همین فرایند نیز شئ هستی خود را از دست می دهد و به یک شبح بدل می شود: از یک لایه به لایه ای دیگر، محتوا همچنان می گریزد و زمانی که سر انجام آن را به دست بیاوریم، آن چیز بی معنا، مضحک و حقیر به نظر می رسد: لذت میدان غالب است، بنابر این بسته خالی نیست بلکه خالی شده است. یافتن آنچه درون بسته نهفته شده با محتوایی که درون نشانه قرار گرفته است، یعنی به دور انداختن آن: آنچه ژاپنی ها با تلاشی سرسختانه حمل می کنند، در نهایت چیزی جز نشانه هایی تو خالی نیست. در ژاپن به وفور با چیزهایی روبه رو هستیم که می توان آنها را ابزار جابجایی اشیاء نامید؛ ابزاری از همه نوع، از همه شکل و از همه جنس: جعبه ها، پاکت ها، کیف ها، چمدان ها، پارچه ها (فوجو)340. از این رو همه شهروندان ممکن است در خیابان بسته ای، نشانه ای تو خالی در دست داشته باشند و با تلاش زیاد از آن محافظت کنند و با شتاب جا به جایش کنند، گویی آنچه شکل پایانی گرفته، چارچوب و حلقهء توهم زایی که شئ ژاپنی را درون خود

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژه های مواد غذایی، معماری سنتی، زیبایی شناسی Next Entries پایان نامه با کلید واژه های محیط زیست، زیبایی شناسی، عناصر فرهنگی