پایان نامه با کلید واژه های محیط زیست، سیستم های خبره، عوامل اجتماعی

دانلود پایان نامه ارشد

این زمینه، از پرتوگیری بی قاعده انسانها از رادیم و پرتو ایکس در طی ربع اول قرن بیستم و از مطالعه بازماندگان بمباران هسته ای ژاپن و بخش بزرگ آن از تحقیقات آزمایشگاهی جانوران به دست آمده است.
بر اساس این داده و با فرض این که هر افزایشی در دز تابش به همان نسبت احتمال خطر را افزایش میدهد، میتوان حدود دز را طوری تعیین کرد که وقتی در مورد کارگران شاغل در امور تابش به کار میرود بیش از مشاغلی که استانداردهای ایمنی بالایی دارند و ایمن محسوب می شوند، احتمال خطر نداشته باشد. حدود دز برای افرادی از جامعه که پرتوگیری آنها ناشی از شغل نیست در سطحی تعیین شده است که خطر فرضی حاصل از آن، بسیار کمتر از خطراتی است که جامعه آنها به خاطر سایر منافع رادیولوژیکی میپذیرد. با استفاده از این حدود دز، میتوان حدود سالانه جذب و تراکم های محیطی نوکلوئیدهای پرتوزای مختلف را که در همان محدوده مجاز تولید دز میکنند، به دست آورد [14].
آن طور که در نشریه 26ICRP آمده است، محدودیت دز توصیه شده بر 3 اصل زیر متکی است:
1. هیچ اقدامی (که منجر به پرتوگیری میشود) نباید انجام شود مگر این که نتیجه مثبت و صریحی در بر داشته باشد.
2. کلیه پرتوگیریها باید با در نظر گرفتن عوامل اجتماعی و اقتصادی، تا حد معقول و ممکن، پایین نگه داشته باشد.
3. دز معادل برای افراد مختلف نباید از آن چه کمیسیون ICRP با مراعات جنبه های احتیاطی پیشنهاد کرده است بیشتر شود ]11[.

1-8-1- استانداردهای حفاظت در برابر اشعه
پس از کشف دستگاههای پرتوساز و مواد پرتوزا در حدود صد سال پیش، همراه با گسترش این دستگاه ها و مواد، اثرات زیانبار پرتوهای یونساز نیز شناسایی گردید و بررسی این اثرات بر روی انسان توسط کمیتهها و مجامع مختلف علمی با پیشرفت علوم و تکنولوژی هستهای، روز به روز بیشتر مد نظر قرار گرفت. به طوری که یکی از مهمترین این مجامع یعنی کمیسیون بینالمللی حفاظت در برابر پرتوها (ICRP)، در سال 1928 بدین منظور پایهریزی گردید. با گذشت چند دهه، رهنمودها و توصیه های این کمیسیون در سطح جهانی جنبه قانونی به خود گرفت. نهایتاً بسیاری از کشورها به منظور حفاظت کارکنان، مردم و محیط زیست، با عنایت به سیاست های ملی خود، رهنمودها و پیشنهادات این کمیسیون و دیگر سازمان های بین المللی را دنبال نمودند و در سطح ملی به آن جنبه قانونی دادند.
در این راستا در کشور ما، قانون حفاظت در برابر اشعه در فروردین 1368 به تصویب رسید. همچنین آئیننامه اجرایی این قانون در سال 1369 به تصویب هیات وزیران رسید. در جهت اجرای قانون حفاظت در برابر اشعه و آییننامه اجرایی آن، استانداردهای پایه حفاظت در برابر اشعه کشور در سال 1387 تهیه و تایید گردید. در این استاندارد شرایط لازم برای حفاظت مردم، نسل های آینده و محیط زیست در برابر اثرات زیانآور پرتوهای یونساز پیشبینی شده است [11].

1-8-2- کمیسیون بینالمللی حفاظت پرتوشناختی (ICRP)
مسئولیت اصلی تهیه راهنمای ایمنی در برابر تابش، بر عهده کمیسیون بینالمللی حفاظت پرتو شناختی (ICRP) قرار دارد. این سازمان در سال 1928 در دومین کنگره بین المللی تاسیس شد. ICRP هدف از تاسیس خود را به این صورت بیان کرده است: «این کمیسیون بر آن است که اصول بنیادی حفاظت در برابر تابش را تدوین کند و مسئولیت تهیهی جزئیات آیین نامه ها و توصیه های فنی یا دستورالعمل ها را به کمیته های حفاظت کشورها مختلف جهان واگذار کند تا متناسب با نیازهای خاص کشورهای خود عمل کنند».
در این استاندارد شرایط لازم برای حفاظت مردم نسل های آینده و محیط زیست در برابر اثرات زیانآور پرتوهای یونساز، پیش-بینی شده است. هدف اصلی از ارائهی این استانداردها، پیشگیری از بروز اثرات قطعی و محدود کردن بروز اثرات احتمالی ناشی از پرتوهای یونساز است. در این استانداردها شرایطی که بتوان پرتوگیری افراد را به مقادیر کمتر از حدهای دز، محدود ساخت و با ایمنسازی منابع، پرتوگیری موجه بوده و به حداقل ممکن کاهش یابد، اصل ALARA وجود دارد.
جهت انجام هر فعالیت پرتویی، اصل توجیهپذیری باید رعایت گردد. یعنی هیچگونه فعالیت پرتویی مجاز نیست، مگر آن که سود حاصل از آن در مقایسه با اثرات زیانباری که برای افراد جامعه دارد، با در نظر گرفتن موازین اقتصادی و اجتماعی و سایر عوامل، آشکار و مشخص باشد. حفاظت و ایمنی در هر فعالیت پرتویی، باید طوری بهینه شود که دز فردی، تعداد افراد پرتودیده و احتمال پرتوگیریها با توجه به موازین اقتصادی و اجتماعی هر چه کمتر موجهشدنی باشند. همچنین در بهینه- سازی حفاظت و ایمنی هر منبع پرتو به استثنای منابع پرتودرمانی باید دز محدود شده اعمال گردد. حد دز محدود شده کمیتی است که برای هر منبع به منظور اطمینان از این که پرتوگیری های افراد از کلیه منابع پرتو در طول سال کمتر از حد دز سالانه باشد، با هماهنگی واحد قانونی تعیین میگردد [11].

1-8-3- سازمان بینالمللی انرژی اتمی
سازمان ملل متحد به منظور توسعه کاربردهای مسالمت آمیز انرژی هسته ای در سال 1956 یک نهاد تخصصی به نام سازمان بینالمللی انرژی اتمی (IAEA) تاسیس کرد تا توصیههای ICRP را عملاً به اجرا درآورد. وظیفهی این سازمان رعایت استانداردهای ایمنی حفاظت پرتوشناختی در عملیاتی است که خود یا به کمک آن انجام می دهد و یا مستقیماً به آن وابسته هستند. بنابراین موسساتی که از کمک این سازمان برخوردار هستند باید معیارهای ایمنی و بهداشتی آن را رعایت کنند. معیارهای ایمنی و بهداشتی IAEA بر حسب موضوع، در مجموعه ضوابط ایمنی، چاپ و منتشر می شوند.

1-8-4- شورای ملی اندازه گیری ها و حفاظت در برابر تابش
در بسیاری از کشورهای جهان و سازمان های ملی، رهنمودهای ICRP را با توجه به شرایط و نیازهای خاص محلی خود مورد استفاده قرار می دهند. در آمریکا دو سازمان از این نوع وجود دارد که سازمان قدیمیتر، شورای ملی اندازه گیریها و حفاظت در برابر تابش (NCRP) نام دارد. این سازمان در سال 1929 تاسیس شد و در آن گروهی از متخصصان فنی حفاظت در برابر تابش همکاری دارند .

1-8-5- معیارهای اصلی ایمنی تابش
کمیسیون ICRP به منظور تعیین استانداردهای ایمنی تابش سه نوع پرتوگیری را مشخص کرده است:
1. پرتوگیری شغلی اشخاص بالغ هنگام کار با پرتوهای یون ساز که این افراد را کارگران تابش می نامند.
2. پرتوگیری عامه مردم در جامعه. این گروه نیز به دو زیرگروه زیر تعریف می شوند:
الف – تک تک افراد جامعه
ب – گروه های جمعی
3. پرتوگیری پزشکی. این دسته شامل بیماران و اشخاصی میشوند که به خاطر مسائل تشخیصی و درمانی ناچار از پرتوگیری هستند. کسانی که ضمن پرتوگیری بیماران خود به طور اتفاقی پرتو میگیرند جزء این دسته به حساب نمی آیند.
محدودیت های دز طبق توصیه 26ICRP به سه مراحل زیر متکی است:
1- هیچ اقدامی (که منجر به پرتوگیری می شود) نباید انجام شود مگر اینکه نتیجه مثبت و صریحی در برداشته باشد.
2- کلیه پرتوگیری ها باید با در نظر گرفتن عوامل اجتماعی و اقتصادی، تا حد معقول و ممکن، پایین نگه داشته شود.
3- دز معادل برای افراد مختلف نباید از آن چه کمیسیون ICRP با مراعات جنبههای احتیاطی پیشنهاد کرده است، بیشتر شود [11].

فصل دوم

مروری بر تحقیقات انجام شده

در زمینه ی فیزیک بهداشت و حفاظت اشعه ی راکتورها، تحقیقات فراوانی در سطح دنیا صورت گرفته است. با توجه به اهمیت و حساسیت انرژی هستهای به خصوص راکتورهای هستهای، امروزه در دانشگاه ها و مراکز علمی اکثر کشورهای دارنده ی فناوری هسته ای، دپارتمان هایی به صورت ویژه در زمینه فیزیک بهداشت، حفاظت در برابر اشعه و ایمنی پرتو، مشغول پژوهش هستند. در این قسمت به چند مورد از کارهای تحقیقاتی صورت گرفته در این زمینه اشاره می شود که منجر به چاپ مقالات متعددی در مجلات معتبر بین المللی گردیده است. در رابطه با اثرات مواد پرتوزای حاصل از شکافت هستهای در قلب راکتور، توسط دکتر هاست و همکارانش در سوییس، اثرات رادیوبیولوژیکی رادیوایزوتوپهای ید، توسط تیم دکتر عامر عبدالله در سازمان انرژی اتمی مصر و موارد مشابه دیگری در کشورهای پاکستان، هند، آمریکا و ژاپن، تحقیقاتی صورت گرفته است.
در دنیا حوادث زیادی در مورد راکتورهای تحقیقاتی رخ داده است، اما سه مورد از این حوادث که مهلک و کشنده بود، در یوگوسلاوی، آمریکا و آرژانتین به وقوع پیوست.
حادثه در یوگوسلاوی در 15 اکتبر سال 1958 رخ داد. این حادثه در وینکای یوگسلاوی اتفاق افتاد که یک حادثه از نوع حوادث بحرانی شدن13 می باشد. در این حادثه که در اثر گرم شدن بیش از اندازه ی این راکتور تحقیقاتی اتفاق افتاده بود، شش نفر تحت تابش مواد رادیواکتیو ناشی از حادثه قرار گرفتند که یک نفر از آن ها جان خود را از دست داد. این شش نفر دزهایی با مقادیر 250، 433، 415، 422، 410 و 320 رم دریافت کرده اند. راکتور وینکا یک راکتور تحقیقاتی با سوخت اورانیوم طبیعی با غلاف آلومینیوم در یک تانک پر شده از آب سنگین به عنوان کندکننده بوده است. در این حادثه انرژی در حدود 80 میلیون ژول (که معادل 2 کیلوگرم ماده منفجره TNT می باشد) آزاد شد.
مارکو نیکوویچ14 در تحقیقی با عنوان تجربه ی حفاظت در برابر اشعه در یوگوسلاوی، به بررسی حادثه در این راکتور پرداخته است. همچنین در این مطالعه به بررسی علل حادثه و آزمایش های انجام شده بعد از حادثه، کارهای انجام شده در مورد حفاظت در برابر اشعه و راه کارهای ارائه شده در مورد جلوگیری از بروز چنین حوادثی پرداخته شده است. این تحقیق توسط سازمان بوریس کیدیچ یوگسلاوی و در 21 ژوئن سال 2004 منتشر گردیده است ]15[.
حادثه در آمریکا، در راکتور تحقیقاتی آیداهو15 و در سال 1961 رخ داد. این حادثه به دلیل گردش راکتیویته16 اتفاق افتاد و در آن سه اپراتور کشته شدند. در این حادثه یکی از میله های کنترل توسط اپراتورها کشیده شد (این میله ها کنترل کننده ی واکنش نوترون در قلب می باشند) که این عمل سبب فوق بحرانی17 شدن راکتور گردید و در این زمان دمای قلب راکتور به مقدار زیادی افزایش پیدا کرده و سبب به جوش آمدن آب گردید که اثر ضربه چکشی18 را در قلب به وجود آورد و موجب بروز این حادثه شد.
در سال 1983 در آرژانتین حادثه ای به دلیل عوض کردن سوخت در راکتور رخ داد که در این حادثه نیز یک نفر جان خود را از دست داد ]16[. از دیگر حوادث مشابه می توان به دو حادثه که در راکتور تحقیقاتی کانادا رخ داده است، اشاره کرد. قلب راکتور تحقیقاتی NRU که در سال 1947 به منظور تولید پلوتونیوم ساخته شده بود، در سال 1959 در یک حادثه که به دلیل گردش توان19 بود، تخریب شده و سبب ذوب شدن تعدادی از میله های سوخت در آن گردید. قلب راکتور به عنوان مواد زائد در خاک دفن شد. این حادثه سبب خارج شدن مقادیری از مواد رادیواکتیو گردید ولی در آن، اثرات خارج از سایت20 و همچنین آسیبی جانی گزارش نشد.
در حادثه ای دیگر، راکتور تحقیقاتی NRU که در اواخر سال 1957 به حالت بحرانی رسیده بود، در سال 1958 دچار آتشسوزی شد که آلودگی زیادی در داخل ساختمان راکتور و همچنین خارج شدن مواد رادیواکتیو به بیرون ساختمان راکتور را به همراه داشت ]17[.
کوبار21 و کافکا22 یک تحقیق با عنوان سیستم های خبره برای تحلیل زنگهای خطر اضطراری در طی وضعیت های حادثه را انجام داده اند. در این مطالعه با شناسایی حوادث، به لزوم داشتن یک سیستم هوشمند که به اپراتورهای نیروگاه هستهای در وضعیت های حادثه کمک میکند، پرداخته شده است و همچنین به دو حادثه چرنوبیل و Three Mile Island که به خطاهای اپراتورها نسبت داده شده اند نیز اشاره شده است. در این مطالعه گفته شده که مهندسین هستهای یا تحلیلگران سیستم ها که در تحلیل کردن موقعیتهای حوادث تبحر و تخصص دارند ممکن است در انجام کارهای ایمنی که باید در طی وضعیتهای حادثه انجام شوند، دچار اشتباه شوند. به همین خاطر می توان از سیستم های خبره که به چنین تخصص هایی مجهز شده اند در تشخیص یک وضعیت حادثه، مثل حادثه از دست دادن

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژه های محیط زیست، ابتلا به بیماری، محصولات کشاورزی Next Entries پایان نامه با کلید واژه های آلودگی هوا، منابع طبیعی، بلایای طبیعی