پایان نامه با کلید واژه های فضاهای شهری، فضای شهری، فضاهای عمومی، فضاهای باز

دانلود پایان نامه ارشد

مقوله دخیل دانسته است. 
با توجه به مطالب مذکورو مطالعه دیدگاههای مختلف اینطور میتوان نتیجه گرفت که پذیرفتن هر کدام از دو دیدگاه اول نمی تواند عاقلانه باشد زیرا که هر دو دارای نقص و نشان دهنده تنها قسمتی از واقعیت است.بنابر این دیدگاه سوم که از طرف مدنی پور ارائه گردیده نزدیک به واقعیت بوده و تاکیداین پایان نامه بر آن است،همچنانکه پایان نامه حاضر در راستای بررسی ارتقاءامنیت زنان با رویکرد مشارکتی میان شهروندان در فضاهای باز شهری است .
بنابراین لازم است که فضاهای شهری به عنوان جزوی از شهر مورد تحلیل قرار گرفته و تعریف شوند.

2-3-5) مفهوم فضای شهری
فضای شهری صرفاً در ابعاد هندسی وزوایای گوناگون ساختمانی تعریف نمی شود ،زیرا این برداشت از فضا اصولاً در قلمروی معماری حاکم است ، وکیفیت های زیبا شناختی ، سهولت ارتباطات اجتماعی و رفتاری ومقیاس برتر است که به یک فضا ماهیت فضای شهری می بخشد (کریر، 18:1977).فضای عمومی شامل قسمت هایی از محیط طبیعی ومصنوعی است که عموم مردم به راحتی به آن ها دسترسی دارند ، مانند خیابان ها، میدان ها و سایر مسیرهایی که دیگران حق عبور از آن ها را دارند (مجتبی رفیعیان،16:1381).فضاهای عمومی به واسطه طیف وسیع مخاطبان خود که با انگیزه های بسیار متفاوت در آن حضور می یابند ، بستر وقوع زندگی جمعی اند .لذا فضاهای شهری تماس مستقیم با زندگی روزانه شهروندان دارد وبیش از سایر فضاها بر زندگی جمعی و فرهنگ آنان تأثیر می گذارد . دراین فضاهاست که کودک اولین تجربیات اجتماعی خود را کسب می کنند ، نوجوان باهنجارهای اجتماعی آشنا می شود و سالمند حرمت سن و تجربه خود را می چشد .فضاهای شهری عرصه های زندگی جمعی و تعاملات اجتماعی هستند (پاکزاد،32:1376) . فضاهای شهری همچنین محفلی برای فعالیت های مختلف هستند . درتعریفی ساده فعالیت های بیرونی در فضاهای عمومی در سه دسته قرار می گیرند . این فعالیت ها عبارتند از : فعالیت های ضروری و اجباری ، فعالیت های انتخابی و فعالیت های اجتماعی ،دسته سوم ومهم ترین نوع فعالیت ، فعالیت های اجتماعی است .
بنابراین فضاهای عمومی شهری نه تنها باید پناسیل حضور گروه های مختلف اجتماعی را با هدف پاسخ گویی به نیاز ضروری را فراهم آورد،بلکه باید عرصه ای را برای برقراری روابط اجتماعی و لذت از حضور در فضا نیز فراهم کند ( رضازاده ؛محمدی ،58:1387).
طبقه بندی مکانی فضاهای عمومی شهری برای ارتقاء امنیت زنان :در این بخش برای سهولت بررسی براساس ویژگی های اصلی ، فضاهای شهری به دو بخش فضاهای مسکونی و فضاهای عموی شهری که بیشتر شامل میادین ، خیابان ها و پارک ها و نظایر آنها میگردند، تقسیم شده اند .
الف – امنیت در بافت مسکونی :
بافت مسکونی محیطی است که در طول شبانه روز پذیرای عده زیادی از زنان است .لذا در این پژوهش امنیت این نوع محیط شهری به صورت ویژه بررسی شده است .بطوکلی با اتصال املاک به یکدیگر وایجاد ارتباط مناسب در بین آنها امنیت املاک وساکنان آنها بالاتر خواهند رفت .عموماً املاکی که دور افتاده تر هستند ومتروک شده اند احتمال وقوع جرم در اطراف آنها بالاتر می رود وفضاهای متراکم ساخته شده ریسک جرم را پایین می آورد (www.dacorum.gov.uk,2004) .همچنین برای افزایش ضریب امنیت زنان در مناطق مسکونی باید از امنیت زنانی که بیشتر تنها هستند (نظیر زنان خانه دار در طول روز که دیگران در اطرافشان نیستند ) باافزایش بیشتر مراقبت خیابان ها و کاهش دادن فرصت های مخفی شدن وفراهم آوردن خلوت مناسب و تشویق نکردن ورود مزاحمان ( نظیر موتور سوران و یا خودروهای عبوری از مناطق مسکونی ) اطمینان پیدا کرد (bell.1998,11) .بر اساس مطالعه ای که بروی خشونت در واحدهای همسایگی شهری در اواسط دهه 1990 انجام شد ونتایج نشان داد که نرخ خشونت کمتری در واحدهای همسایگی که روحیه جمعی دارند .اتفاق می افتد واین روحیه باعث نظارت در نگهداری و مراقبت از بچه ها یشان وابقای نظم عمومی می شود .(www.pps.or.2005) .
از سوی دیگر یکی از ابزارهای خلق واحد همسایگی امن تر، این است که آن فضای باز باید از دسترس نسبی مردم جوان آزاد باشد .در اینجا سوالی که قابل طرح است این است که چگونه تمرکز روی بازی وکارهای قابل انجام برای مردم جوان می تواند امنیت زنان را بهبود ببخشد؟ ( گزارش کنفرانس لندن،2005و18) البته بازهای خیابانی کودکان در مواردی به عنوان عوامل تقویتی امنیت محیط ( بخصوص برای زنان ) نیز ذکر شده است .برای مثال به عقیده آقای جهانشاه پاکزاد : اگر کودکان بتوانند مثل سابق در کوچه ها بازی کنند ( امنیت داشته باشند ).زنان و سالخوردگان نیز می توانند در این فضاها با آرامش حضور پیدا کنند و با این کار نیاز به ایجاد پارک هایی جدید هم کم می شود و در هزینه های شهرداری نیز صرفه جویی می شود (علی آبادی ،5،1381).البته این گونه بازی های خیابانی باید کاملا برنامه ریزی شده و پیش بینی شده باشند و نباید حریم معابر ( چنانچه در کوچه های سطوح مسکونی کشور ما بسیار دیده می شود ). را اشغال کند ویا موجب از بین رفتن خلوت و و آرامش ساکنان و عابران گردد .چنانچه در تجارب کشور فرانسه نیز مطرح گردیده است که حضور جوانان اسکیت سوار خود عاملی برای ایجاد حس اضطراب وناامنی از دیدگاه زنان ارزیابی شده بود ( www.dacorum.gov.uk,2004)
ب- فضاهای عمومی شهری :
تحقیقات اخیر در استرالیا ودیگر کشورها(1995) نشان داده اند که تفرجگاه ها ، بازارها و دیگر مراکز خرید عمومی در برابر جرم آسیب پذیر هستند و مؤلفه های مشخصه جرم در آنها عبارتند از :عناصری در مراکز شهری نظیر مغازه ها ، تئاتر، رستوران ها ، ایستگاه های حمل و نقل عمومی و غیره . اصولاً موقعیت های تجاری و تفریحی برجرم و رفتار مجرمانه در سطوح پیرامون خود تأثیر می گذارند ، همانطور که این سطوح قسمتی از پیاده رو ها و فضاهای خارجی خود را نیز همرنگ می کنند (bell,1998,11) .جرم هایی که عموماً در فضاهای عمومی شهر رخ می دهند ، شامل جیب بری ، کیف قاپی ، وندالیسم ( صدمه زدن های مجرمانه ) سرقت وسایل نقلیه ، حمله بدنی خفیف و ترساندن ونظایر آنها می شود .اما بیشتر رفتارها و اعمالی که گروهای زیادی از استفاده کنندگان را از مراکز شهری می ترساند ، اعمالی است گه گرچه بطور اصولی جرم نیست ، اما باعث بی نظمی عمومی می شود .جین جیکوب 1961، از آنها به عنوان بربریت ( وحشیگری ) خیابان یاد می کند . این اصطلاح زننده ای است که با مفهوم شهرها به عنوان مراکز تمدن تقابل دارد والبته بین تمدنی و خشونت اجتماعی با بی تمدنی فیزیکی تفاوت وجود دارد ، برای مثال حضور معتادان در یک فضای عمومی شهری بی تمدنی فیزیکی و بددهنی وناسزاگفتن او در این فضا بی تمدنی اجتماعی محسوب می شود (Tiesdell,1996,51) .لازم به ذکر است با توجه به تفاوتی که در ماهیت دو فضای شهری مذکور وجود دارد .در بخش مطالعاتی میدانی نیز سعی می گردد پهنه مسکونی بصورت جداگانه مورد بررسی قرار گیرد و احساس امنیت درک شده دراین بافت با فضاهای عمومی شهری مقایسه شود .
زوی(1957)فضای شهری را اینگونه تعریف می کند :« جایی که خیابان ها ،میادین،ﭘارکهاو زمین های بازی وباغ ها همگی فضاهایی خالی اند که محدود شده اند یا طوری تعریف شده اند که فضایی محصور را ﭘدید آورند.»
کولکوهن1989 فضای شهری را به دو گونه تعریف می کند: فضای اجتماعی و فضای ساخته شده و مصنوع.فضای اجتماعی ،تداعی های فضایی نهادهای اجتماعی است که مورد مطالعه جامعه شناسان وجغرافیدانان می باشد تمایل این دیدگاه دیدن ویژگی های فیزیکی محیط مصنوع به عنوان فراپدیده ای است ،از سوی دیگر،فضای مصنوع متوجه فضای فیزیکی ست بدین ترتیب آنچه که مورد توجه معماران است مورفولوژی فضاست،طریقی که فضا بر ادراک ما اثر می گذارد وشیوهی به کارگیری فضاو معنایی که از آن میتوان استخراج کرد. به گفته کولکوهن این دیدگاه به دو رویکرد می انجامد: آنکه فرم ها را مستقل از کارکرد می بیند و آنکه کاربردها را تعیین کننده فرم ها می داند و در ارتباط متقابل فرم و کارکرد است که دیدگاه دوم به رویکرد جغرافی دانان و جامعه شناسان نزدیک می شود اما برعکس معمار همواره عاقبت به فرم علاقه دارد به هر نحوی که این فرم ها تولید شوند.
درهرحال در رویکردی با توجهات اجتماعی به محیط شهری نه می توان شیوه تک بعدی و تنگ نظرانه معماری و برنامه ریزی مدرنیستی را در ترکیب فضاهای اجتماعی و فیزیکی قبول داشت و نه فرار از واقعیت سیاسی همراه با عدم توجه پست مدرنیستها به فضای اجتماعی را درهمین حال جدایی میان فضای اجتماعی و فیزیکی، شکاف میان معماری و علوم اجتماعی را با برداشتهای متفاوتشان ازفضا افزایش داده است.(مدنی پور،1996)
از نظر مدنی پور در تله تفاوت افتادن و ندیدن رشته اتصال میان انسانها مارا از پدید آوردن محیطی فیزیکی و اجتماعی بهتر ناتوان می کند به طور کلی در جستجوی مفهومی ازفضا به این نتیجه رسیده ایم که در درک فضای شهری باید ابعاد فیزیکی، اجتماعی و نمادین آن را هم زمان به حساب آورد. بنابر این فضا را هم می توان انباشت هایی از مردم و اشیاء مادی دانست و نیز فضای شهری را از دید مردم و زندگی روزمره آنها نگاه کرد. به عقیده سنت1994 ;اکنون ما فضاهای شهری را بر حسب سهولت گذشتن با اتومبیل از میان آنهامحاسبه می کنیمیعنی سرعت حرکت در شهر با کاستن از تماس ما با بافت شهری ارتباط مستقیم دارد.این عدم تماس با دیگر انسانها و با فضای شهری بر درک ما از فضای شهری و نیز بر رویکردهای ما به طراحی شهری تاثیر چشمگیری دارد.(همان )
پاکزاد1385 فضای شهری را ظرفی برای وقوع انواع فعالیت های فردی و یا گروهی شهروندان دانسته و آنرا به دو دسته کلی 1)فضاهای باز 2)فضاهای بسته تقسیم می کند:فضاهای باز آندسته از فضاهایی که همچون محیط طبیعی در درون و اطراف شهرها جای گرفته اند و فضاهای بسته آندسته از فضاهایی که ساخته شده و به صورت محصور هستند.
لوئیز ممفورد به همبستگی اجتماعی و ارتباطات متقابل چهره به چهره ، تحرک فکر و اندیشه تاکید داشته و معتقد است که طراحی شهری قرین بازسازی تمدن است و باید امکان همزیستی و مشارکت را برای زندگی جمعی پدید آورد.بنابراین توجه بیش از حد به فضاهای خصوصی را نفی می کند چراکه در آن صورت ارزش های اجتماعی نادیده گرفته می شود و نهایتا انسان شهری هرچه بیشتر از گذشته منزوی شده و زندگی جمعی در فضاهای شهری کمرنگ می شود.(پاکزاد،1386)او معتقد بود که عملکرد اساسی شهر شامل دادن شکل جمعی به شهر است و عملکرد اجتماعی فضاهای آزاد در شهر تجمع افراد را ممکن می سازد.(شوای،1384)
فضاهای شهری در ارتباط متقابل با شهروندان هستند پس در راستای پاسخ به سوال این پایان نامه که آیا فضاهای شهری پاسخگوی برقراری امنیت وتردد زنان و نیازهای ساکنین خود هست یا خیر؟باید فضاهای شهری را به عنوان ظرفی برای روابط انسانی شهروندان ببینیم.فضای شهری نه صرفا دارای بعد مکانی _ فیزیکی است و نه فقط دارای بعد اجتماعی بلکه هردوی این ابعاد باهم در رابطه ای دو سویه می باشند.
بنابراین در این پایان نامه ملزم به شناسایی نیازهای افراد و عوامل جذب شهروندان به فضاهای شهری هستیم و همچنین ضروریست که عوامل موثر بر کیفیت فضاهای شهری مورد بررسی قرار گیرد.بعلاوه همانطور که اشاره شد فضاهای شهری دارای 2 دسته بندی عمده می باشد که فضاهای باز و فضاهای بسته را شامل می گردد ، تاکیدپایان نامه حاضر بر فضاهای باز ومیزان تردد و احساس امنیت درک شده زنان در هریک از فضاهای شهری می باشد .

2-3-6) فضاهای عمومی در ایران
سابقه فضاهای باز شهری در ایران به فضاهای باز وسیعی بر می گردد که دارای محدوده ای محصور یا کمابیش معین بودند و در کنار راهها و یا در محل تقاطع آنها قرار داشته و دارای کارکردی اجتماعی ،ارتباطی ،تجاری ،ورزشی ،نظامی یا ترکیبی از دو یا چند کارکرد مزبور بودند و میدان نامیده می شدند ونیز میدانهای کوچک ارتباطی درون محله های مسکونی که میدانچه نام داشتند.(سلطانزاده،1370)
در شهرهای سنتی ایران که رشدی ارگانیک داشته اند فضاهای عمومی شکل

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژه های فضاهای شهری، احساس امنیت، برنامه ریزی شهری، خشونت علیه زنان Next Entries پایان نامه با کلید واژه های فضای شهری، فضاهای شهری، فضاهای عمومی، تعاملات اجتماعی