پایان نامه با کلید واژه های فضاهای داخلی، مسجد الحرام، کاشی کاری، خاتم کاری

دانلود پایان نامه ارشد

دیگری که در حاشیه قرار گرفته و به فرم صلیب شکسته ترسیم شده است.
وجود دو نوع خط یکی کوفی تزیینی در داخل کتیبه ها «الحکم لله» و «الملک لله» (حاشیه ای طلایی در زمینه سبز) و خطوط نسخ در داخل گل دوازده پر که «یا واحد» طلایی با حاشیه طلایی در متن مشکی است.
در سمت مقابل آن و معرق کاری بالای لچک از شش کوکبی به ترتیب اعداد متوالی از پایین به بالا شروع به معرق کاری شده است.1- مقرنس اولی با متن آبی و اسلیمی طلایی و ختایی فیروزه ای و گل های سفید داخل لوحه به خط کوفی و رنگ طلایی در زمینه آبی، 2- از دو عدد کوکبی با متن آبی و اسلیمی طلایی و ختایی فیروزه ای و گل های سفید در داخل گل شش پر «یا الله» به رنگ آبی در زمینه مشکی و حاشیه طلایی و وجود «یا واحد»، 3- از سه کوکبی با متن آبی و اسلیمی طلایی و ختایی فیروزه ای و گل و برگ سفید است.عین این گوشه در سمت دیگر و در مقابل آن قرار دارد. در شکل زیر قاب های تزیینی به کار گرفته آورده شده است.
در دو طرف درب ورودی ظریف و پرکار کاشی دیده می شود. عرض خطوط سفید گلها از 2 تا 3 میلی متر تغییر می کند. در قسمت فوقانی مربعی مملو از خطوط کوفی به رنگ سفید و طلایی در زمینه سیاه وجود دارد و در آن کلمه الله نوشته شده که به خط کوفی است. تصویر روبرو این قاب مربعی را نمایش می دهد.
در زیر قاب مربعی عبارت قال الله تبارک وتعالی نوشته شده که بر روی متن آبی و بخط کوفی سفید و مشکی است. در زمینه آبی اسلیمی و برگ فیروزه ای با گل های ریز و درشت سفید گلبرگ ها سبز چمنی، آبی، فیروزه ای و طلایی است. تصویر فوق این اجزای تزیین را نمایش می دهد. (به علت تخریب بیش از حد قابلیت اجرای خطی را نداشت).
طاق نمای سردرب مزین به یک نوشته دیواره به شرح زیر است: «… المطاع الخاقان الاعلم الازم الاتباع ابومظفر جهانشاه (به خط طلایی آمده است) بن شاه یوسف نویان رفع اله العلی الاعلی بدوام خلافته … افاضه مبراته مبانی الملک و دعائم قباب الحق المبین آمین». شکل زیر اجرای خطی این آیه را نشان می دهد.
در زیر خط سفید با خط طلایی رنگ متن دیگری آورده شده که از این قرار است: «… دواعی المنونات السینه الدینه الابدید…المظفریه…میراث السلاطین العالم اعلم خواقین العرب و العجم…علی البریا عارف بالحق الغازی فی سبیله تعالی».
سقف نیم دایره سردرب ورودی نیز با زمینه آبی رنگ مزین به قاب های طلایی و الواحی مختلف که به ترتیب با خطوط گوناگون نوشته شده است. اسامی مقدس «یا مفتح الابواب»، «یا صاحب کل فرید»، «یا عظیم الراقه» و یا «منزل البرکات» به رنگ طلایی و قاب های کتیبه ی طلایی در متن مشکی و به خط ثلث است.
در داخل قاب های مربعی شکل با خط کوفی سفید که اسماء «لااله الا اله»، «محمدرسول اله»، «علی ولی اله»، «ابراهیم خلیل اله»، «عیسی روح اله»، «موسی کلیم اله» و «نوح نجی اله» را در برمی گیرد که از اول تا آخر به هفت قسمت تقسیم شده که به احتمال زیاد اولی«لااله الا اله» و آخری«نوح نجی اله» بوده است.
در میانه گل پنج پری وجود دارد که در داخل آن ختایی به رنگ فیروزه ای و اسلیمی طلایی با گل های سفید به چشم می خورد. در یک سوم پایینی در طرفین درب ورودی (زیر کلمه الله که در طرفین درب ورودی قرار دارد ودر سمت چپ کلمه الله ریخته شده است) به کتیبه ای معرق کاری برمی خوریم که گل های درشت با حاشیه سفید گلبرگ ها فقط 2 و بعضی گل ها 3 میلی متر عرض دارند و به طوریکه در فضای وسط کتیبه از ترکیب اسلیمی فضاهای داخلی را به رنگ مشکی درآورده اند.گل های درشت سفید و قسمت اعظم خطوط سفید از بین رفته است. لچک متن در قسمت بالا سالم ولی این کتیبه براثر تغییرات جوی 500 ساله از بین رفته است. فضاهای مشکی نوعی تداعی کننده ترنج هستند و ترنجهای چهارگانه مشکی موجود در متن هماهنگی زیبایی را به وجود آورده که در نوع خود بدیع است. اسلیمی های فیروزه ای و گل های طلایی در متن مشکی ترنج ها چشم نوازی خاصی را پدید آورده است.
درب ورودی که شرح آن از داخل به خارج می توان این گونه بیان نمود: 1- ستون گرد 2- ستون مضرس 3- کتیبه ای با متن کاشی و نوشته آن از نوع آجر برجسته است. 4- کاشی مقرنس و معرق که با نقوش تزیین شده است. 5- ستون گرد معرق.
کتیبه ای که متن آن با آجر برجسته نوشته و متن آن کاشی است نوعی معرق کاری ست که در سردرب به خط ثلث از آجر برجسته آیات 18-19 از سوره توبه به شرح زیر است: «بسم الله الرحمن الرحیم(18) انا یعمر المساجد الله من امن باله و الیوم الاخره و اقام الصلوه و اتی الزکوه و لم یخش الا الله (فعسی اولئک) ان یکونو من المهتدین(19) اجعلتم سقایه الحاج (و عماره المسجد الحرام کمن امن بالله والیوم الاخر و جاهد فی سبیل الله لایسمون عندالله و الله لایهدی القوم) الظالمین (و الصلوه و سلام علی محمد واله الطیبین)… المبارکه المظفریه فی اربع ربیع الاول سنه سبعین و ثمانمائه اقل العباد نعمة الله بن محمد البواب. قسمت اول که نعمة الله بن محمد البواب که خطاط و معرق کار مسجد کبود بوده است.
معرق پایه سر درب که در طرفین قرار دارد . در این اسماءالله وجود دارد که علاوه بر اسلیمی های طلایی که ریخته شده و ختایی های فیروزه ای که بر روی زمینه آبی قرار دارد. اسلیمی های برجسته با گل های سفید و ختایی های فیروزه ای و در حاشیه به مثلث های کناره که «لا اله الا اله» و حد فاصل آنها در قاب های کتیبه ای کلمات «یا حنان» و «یامنان» و «یا دیان» به خط ثلث فیروزه ای در زمینه مشکی است.
ولی در میانه آنها به خط ثلث فیروزه ای با حاشیه آجری معرق شده که «یا دائم النوال»، «یا القربا»، «یا دلیل الخیرات»، «یا کثیرالمبرات»، «یاحبیب الفقرا»، «یا کثیر الانعام» و «یا…» در قاب های کتیبه ای جای گرفته اند.
در میان اسلیمی های برجسته و گل های سفید با ختایی فیروزه ای در زمینه آبی خط کوفی بنایی داخل قاب مربع عبارت «القدرت لله» که به رنگ فیروزه ای و حاشیه ای فیروزه ای در زمینه مشکی است.
ستون گرد معرق کاری شده سردرب با زمینه آبی، اسلیمی طلایی در زمینه مشکی و ختایی های فیروزه ای بر زمینه آبی و گل های سفید است.
نمایی از حاشیه غربی پایه سردرب که در بالای آن کلمه «عظیم» به خط ثلث سفید رنگ مینایی به جا مانده است.در زمینه ی آن کاشی کاری که کاملاً به سبک خاتم کاری(نوعی گره چینی را نیز تداعی می کند)دیده می شود.از تمام بنا این یک قسمت باقی مانده است. در زیر آن اسماء خداوند«یا دائم النول»، «یا…القربا»، «یا دلیل لخیرات»، «با کثیر الانعام»، «یا حبیب الفقرا» و«…» نیز به خط ثلث آمده است.
پایه سردرب که اسلیمی آجری که در حدود یک سانتی متر برجسته شده است. اسلیمی و برگ و گل در سطح کاشی های معرق به رنگ فیروزه ای جلوه می کردند و گل های سفید نیز در همان زمینه به چشم می خوردند عبارتی که در قاب های کتیبه ای آمده اند از قبیل: «غفور رحیم»، «عزیز حکیم» که در زمینه سیاه و نوشته های «یاالله»، «یا محمد»، «اسجدوا» از آجر برجسته در گوشه ها آمده اند.
دیوار صحن مسجد بیرون از بنای مسجد کبود به صورت برگردانی از تصویر پوشانده شده بود که فقط یک قسمت از آن باقی مانده به خط ثلث سفید بر روی زمینه آبی و حاشیه ای فیروزه ای در قاب های کتیبه ای اسامی پروردگار از جمله: «الشاءاله» و «النغمالله» است.
قاب های مربعی با زمینه مشکی و حاشیه ای فیروزه ای و به خط کوفی بنایی نام های خداوند نظیر «یا رحمن» ،«یاجبار» و… آمده شده است.
نوعی آجرکاری که بر روی بدنه خارجی مسجد کار شده و تقریباً می توان گفت از این تزیین چیزی باقی نمانده است.
بدنه خارجی که تزییناتی از آجر و کاشی های مربع شکل لعابدار (که اصطلاحاً می توان نوعی موزاییک دانست) تشکیل یافته است.
طاق نمای درب ورودی از داخل و محوطه ما بین درب ورودی و صحن بزرگ که به کفش کن نیز اصطلاحاً گفته می شود. قسمتی که باقی مانده توسط دو زنجیره از گل های سفید و طلایی (برگ موها)، اسلیمی طلایی و ختایی فیروزه ای در زمینه آبی و مشکی مزین شده است. چهار طاق نمای اطراف کفش کن که در زیر طاق شمالی و بالای درب ورودی مقرنس کاری سه نوشته مختلف را می توان دید. کلمه «یا والی» را که با آجر به صورت خط ثلث در زمینه مشکی اجرا شده است و خط کوفی تزیینی که با کاشی سفید در زمینه آبی با حاشیه مشکی در داخل قاب طلایی که لعاب طلا نیز در هر دو کتیبه ی کوفی و ثلث ریخته شده و متن داخل قاب را می توان این گونه خواند «الفعل نصف العمل؟». که در زیر خط ثلث و شکل قاب و خط کوفی تزیینی که به صورت خطی آمده را می بینیم.
متن فارسی که معرق کاری شده با خط ثلث در زمینه مشکی در یک قاب کتیبه ای با حاشیه طلایی مزین شده بیت شعری که از این قرار است.
«کردار بیار و گردگفتار مگرد چون کرده شود کار بگوید که که کرد»
شکل پایین این بیت شعر را به صورت آنالیز شده نشان می دهد.
سایر عنصرهای تزیینی به کار رفته در این طاق نما را می توان به صورت خطی در زیر دید.
تصویر3-28 پاپیلی هایی است که در کنار ازاره ها ورودی با آن روبرو می شویم و دیگر در جایی از مسجد از آن استفاده نشده است.
شکل3-25 به صورت خلاصه و ساده این ترکیب را نشان می دهد.
تزیینات مربوط به طاق نمای کفش کن مشرف به صحن بزرگ (طاق نمای جنوبی کفش کن) که در میانه ی آن در قاب مربعی کلمات یا حمید، یا غنی به صورت خط کوفی و به رنگ سفید در متن آبی با حاشیه فیروزه ای نوشته شده است این اسامی هنگام اتصال به یک دیگر فرم یک شمسه را در مرکز به وجود آورده که در داخل این شمسه نیز گل هشت پری است و در شکل زیر اجرا خطی آن را می توان دید.
نام های خداوند در قالب های کتیبه ای، مربعی را که در آن به خط کوفی نوشته شده و بر یکی از رئوس خود قرار دارد (به شکل لوزی) را احاطه می کنند در این قاب ها اسامی خداوند با یا مرغوب، یا مرهون، یا مشکور و یا مذکور به خط ثلث سفید رنگ در زمینه آبی با حاشیه فیروزه ای دیده می شود که در مرکز به شمسه هست ختم می شوند. شکل روبرو این قاب های کتیبه ای را نشان می دهد.
سقف های شبستان ها دارای قاب های کتیبه ای که اسما مبارکه یاخلاق، یاوهاب و یا رازق را در برگرفته و قاب های مدور 6پر و قابهای 6پر دیگر که قاب های کتیبه ای به گوشه های آنها متصل می شوند و عامل اتصال است.
همه سقف راهروهای شرقی و غربی صحن بزرگ شبستان ها با آجرکاری تزیین شده، در این سقف ها اسامی مقدس در قاب های کتیبه ای قرار گرفته که با کاشی سفید در متن مشکی و حاشیه ای فیروزه ای معرق شده است این اسماء مبارک (الحمدلله، المنة لله، الحکمة لله، القدرةلله، انشاءلله، الغرت لله و الهیبة لله) گرداگرد شمسه شش قرار دارند. شکل زیر نشان دهنده فرم خطی این اسماء و قاب های کتیبه ای است.
در بین این قالب های کتیبه ای فرم گل شش پر قرار دارد که عامل اتصال این اسامی است، این قاب های شش پر توسط ختایی هایی فیروزه ای که در متن مشکی و قابی با حاشیه ی فیروزه ای تزیین شده است این ختایی ها مشتمل بر غنچه، گل سه پر، برگ و گل شش پر معرق شده است. در میانه این زنجیره گل شش پر بزرگی قرار دارد که اسلیمی ها به رنگ طلایی و ختایی هایی به رنگ فیروزه ای آن را مزین نموده اند. شکل صفحه بعد عناصر تزیینی آن را به صورت خطی نشان می دهد.
لچک بالای رواق بزرگ شرقی و غربی که توسط آجر تزیین شده است. قاب های چهار گوشه با زمینه ی آبی و حاشیه ی فیروزه ای که همراه با ختایی های فیروزه ای رنگ و اسلیمی هایی طلایی و گل هایی سفید مزین شده است. نوشته های که در قاب های کتیبه ای قرار دارند به خط سفید در زمینه آبی و حاشیه ای فیروزه ای است. متن این نوشته ها عبارتند از «من کان لله» و «کان الله له» است. شکل زیر قاب های کتیبه ای و متن درون این قاب ها و عناصر تزیینی را نشان می دهد.
لچک پایین رواق کفش کن مشرف به صحن بزرگ که توسط ختایی فیروزه ای با گل های درشت و نیز گل های مخصوص خود

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژه های کاشی کاری، شعر فارسی، شمال غرب ایران، جان بیگم خاتون Next Entries پایان نامه با کلید واژه های کاشی کاری، قرآن کریم، سوره کوثر